قيىرداعى اۋىلدى قۋانىشقا بولەدى
بۇرىندارى دارىگەرلەردەن, مۇعالىمدەردەن, مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان ۇگىت-ناسيحات توپتارى ەلدى مەكەندەردى, شوپانداردىڭ جايلاۋ-قىستاۋلارىن, ديقانداردىڭ ەگىس قوستارىن ارالاپ, ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى جاڭالىقتارىمەن تانىستىراتىن, قۇلاق قۇرىشىن قاندىراتىن اندەر, تەرمەلەر شىرقالىپ, كۇمبىرلەتە كۇيلەر توگىلىپ, نە كەرەك, تىڭداۋشىلاردى سيقىرلى سازعا بولەپ, كوپكە دەيىن ەستەن كەتپەيتىن اۋەزدى كەش سىيلايتىن. كەلەسى كەلۋىن تاعاتسىزدانا توسىپ وتىراتىن وسىنداي جاراسىمدى ءداستۇر, ۇلگى بار بولاتىن.
بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ مەرەيتويى اياسىندا شالعايدا جاتقان مادەنيەت اۋىلى تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ ساپارىمىز تاريح قويناۋىنا كەتكەن ءوتكەن كۇندەردىڭ وشپەس ىزدەرىن ەسكە ءتۇسىرگەنىمەن, مازمۇنى, ءتۇر-تۇرپاتى جاعىنان مۇلدەم بولەك مادەني شارا دەسەك, اسىرا ايتقاندىق بولماس. ءويتكەنى, ەرىكتىلەر ەسەبىنەن جولعا شىققان اقپاراتتىق-ونەرلى توپ تاڭنىڭ اتىسىنان قاس قارايعانعا دەيىن تىنىمسىز ءتىرلىكتىڭ قۇشاعىنان ءبىر ءسات تە بوسامايتىن اۋىلداعىلارعا شيرەك عاسىر كەزەڭىندە ەلىمىز جەتكەن جاسامپازدىق جەمىستەرى مەن جەڭىستەرى جايلى جان-جاقتى بايانداۋ ماقساتىن كوزدەسە, ەكىنشىدەن, ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ, ادەت-عۇرپىمىزدىڭ قايماعى بۇزىلا قويماعان تىنىسىمەن كەڭىرەك تانىسۋ ەدى.
مىنا قىزىقتى قاراڭىز! جول-ءجونەكەي ءبىر-بىرىمىزدەن سۇراسا كەلە, ارامىزدا بۇل اۋىلدى كورمەك تۇگىل, ەستىمەگەندەر دە بار بولىپ شىقتى. «وڭىرىمىزدە ات ءىزى تۇسپەگەن ەلدى مەكەندەر سانى قانشا ەكەن؟» دەگەن ويدىڭ جەتەگىندە وتىرعاندا بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى – كەللەروۆكاعا دا كەلىپ جەتتىك. كۇرە جولدىڭ ەكى قاپتالىنا جاعالاي قونعان الەۋمەتتىك, تاماقتاندىرۋ نىسانداردىڭ كوپتىگىنە, بۇرق-سارق قايناپ جاتقان قىزۋ ءتىرشىلىگىنە قاراپ ءتۇتىننىڭ شالقي ۇشىپ جاتقانى بىردەن بايقالادى. ءبىرلىگى مەن تىرلىگى, ىنتىماعى مەن ىرىسى جاراسقان تايىنشا – وبلىستاعى ىرگەلى اۋدانداردىڭ ءبىرى. قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعان قۇت مەكەن ءتوسىندە ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي ورتاق ماقسات جولىندا جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ جاتقان ونداعان ەتنوس وكىلدەرى ەرەن ىستەرىمەن ەل ىرىسىن تاسىتىپ كەلەدى. 711 مىڭ گەكتار ەگىستىك القاپتاردى كۇتىپ-باپتاۋمەن 74 سەرىكتەستىك, 300 شارۋا قوجالىعى اينالىسادى. «استىق STEM» جشس يزرايلدىك, «تايىنشا استىق» كومپانياسى شۆەيتساريالىق تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن كەڭىنەن قولدانادى. ياسنايا پوليانا اۋىلىندا ەكى مىڭ باس ءىرى قارا مالىنا ارنالعان ءسۇت كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 13 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 16,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلدى.
الدەكىمدەردەن سۇراستىرىپ, بارار باعىتىمىزدى ايقىنداپ العاننان كەيىن ۇيىتقي سوققان بورانمەن جاعالاسقان كۇيى مادەنيەت اۋىلىن دا تاپتىق-اۋ! اقمولا وبلىسىمەن شەكتەس ورنالاسقان مۇندا وبلىس ورتالىعىنان قوناقتاردىڭ سيرەك ءىز سالاتىنىن تۇرعىنداردىڭ ءجۇزىنەن اڭعارۋ قيىن ەمەس. مارتەبەلى مەيمانداردىڭ توبە كورسەتپەگەنىنە ءبىراز بولعانعا ۇقسايدى. كوبىنە اۋداننان بولماسا ىرگەلى ەلدى مەكەننەن كەرى ورالاتىن كورىنەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مەرەيتويىمەن ارنايى قۇتتىقتاي كەلگەنىمىزدى ەستىپ, قۋانىسىپ, مارە-سارە بولىپ قالىستى. مادەنيەت پەن «اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس» تالاپ اۋىلدارىنا «قىزىلجار-اقپارات» جشس-ءنىڭ باسشىسى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ باستاعان جۋرناليستەرمەن قاتار, وبلىستىق فيلارمونيا ونەرپازدارىنىڭ ات تەرلەتىپ جەتۋى كۇتپەگەن جاڭالىقتاي كورىندى. قوڭىرقاي تىرلىگى بار اۋىلداردىڭ قاراپايىم ادامدارى ءبىر ءسات كۇيبىڭ تىرلىكتەن قولدارى بوساپ, جالعىز الەۋمەتتىك نىسان مەكتەپكە تايلى-تۇياعى قالماي جينالدى. كەي كەزدەرى قاقاعان قىستا قالىڭ قاردىڭ قۇرساۋىندا قالىپ, ەرتە كوكتەمگە دەيىن جول قاتىناسى ءۇزىلىپ قالاتىن اۋىل ادامدارىنىڭ جۇزىنەن قيىندىققا مويى-
ماۋشىلىق سەزىلىپ تۇردى. ەڭكەيگەن كارىدەن باستاپ بالالارىن جەتەلەگەن انالار, جاستار ۇيىمشىل ءبىر قاۋىم ەل ەكەندىگىن تانىتتى. جاراسباي قابدوللا ۇلى ەلباسىمىزدىڭ باستاۋىمەن ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىردا جەتكەن جەتىستىكتەرى جايلى ناقتى مىسالدار كەلتىردى.
– وسىندايدا پرەزيدەنتىمىزدىڭ «اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى» دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. ءالىمساقتان رۋحانياتىمىزدىڭ تەمىرقازىعى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ التىن بەسىگى, بەرەكە-بايلىعىمىزدىڭ تۇما باستاۋى ەكەنى داۋسىز. ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعى ەلدى مەكەندەردە تۇرادى. سول سەبەپتى كىندىگىمىز كەسىلىپ, شاڭىنا اۋناپ وسكەن اۋىلدىڭ ورنى ءبارىمىز ءۇشىن بولەك, جانىمىزعا ىستىق, – دەدى جاكەڭ تولعانا سويلەپ. جينالعانداردى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, ءار وتباسىنا باقىت, بەرەكە تىلەدى.
تۇكپىردەگى اۋىل تورىندە «القيسسا» ۇلتتىق اسپاپتار ءانسامبلى قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ تۋىندىلارىن ناقىشىنا كەلتىرىپ, شەبەر ورىنداپ بەردى. كەڭ تىنىستى انشىلەر جانات ايتباەۆ, ءبىرجان ەسجانوۆ, ەركەبۇلان قارىپوۆ, عالىمجان نۇرپەيىسوۆ اۋەلەتە شىرقاعاندا اسپانداعى قاز جەرگە قونعانداي اسەرلەندى تىڭداۋشىلار. ۇلتتىڭ بەكزات بولمىسىن, ءجۇرەك سىزداتقان ساعىنىشىن, كوڭىلدىڭ نازىك قىلىن شەرتەر سەزىمىن, مۇڭ-شەرىن, قىزىق-قۋانىشىن سەزىنگەندەي, كوز الدارىنا ەلەستەتكەندەي شىمىرلاندى, بۋىرقاندى, تامساندى. قازاقى اۋەنگە ابدەن ءشولىركەپ قالعاندارى بەت-الپەتتەرىنەن, ىشتەن سىرتقا قاراي لاپ ەتكەن كوڭىل-كۇيدەن ءبىلىنىپ تۇردى. قاسيەتتى قارا دومبىرانىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن جيدەبايدىڭ «بوزبالاسى», ءبىرجان سالدىڭ «ءلايلىم شىراعى», حالىق ءانى «اعاش اياق», اقان سەرىنىڭ «بالقاديشاسى», كەنەن ازىرباەۆتىڭ «كوك شولاعى» ورىندالعاندا «پاح-پاح, قايران جاستىق!» دەگەن داۋىستار ۇستەمەلەنە ەستىلىپ, اكت زالىنىڭ ءىشىن دۋ شاپالاق قايتا-قايتا كومىپ كەتتى. جۇرەك قىلىن شەرتەتىن, تال بويىڭدى ەلتىتەتىن قوبىزدىڭ قوڭىر ءۇنى ەرەكشە ءتانتى ەتتى. قوبىزشى ايدوس اقىلبەكوۆ ورىنداعان «قورقىتتىڭ كۇيى» اۋەندىلىگىمەن, شىنايىلىعىمەن باۋرادى. جەلمايا تۇياعىنىڭ دىبىسى, جەلە جورتقانى ەستىلگەندەي اسەر قالدىردى.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اتىنان لەتوۆوچنىي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى اسىل مولدياروۆا العىسىن ارناپ, ىقىلاس گ ۇلىن تارتۋ ەتتى. لەتوۆوچنىي, پودلەسنوە, گورنوە, كراسنوكامەنكا, مادەنيەت جانە تالاپ ەلدى مەكەندەرى وسى وكرۋگكە قارايدى. قازاق اۋىلدارى شالعايدا جاتقاندىقتان, كوپشىلىكتىڭ بىلە بەرمەيتىنى راس. تۇرعىندار ادەيىلەپ ىزدەپ كەلىپ, ايتۋلى مەرەكەمەن قۇتتىقتاۋىمىزدى, كونتسەرت ۇسىنۋىمىزدى شىن پەيىلمەن قارسى الىپ, قيماي قوشتاستى. «ءجيى كەلىپ تۇرىڭىزدار. بۇل جاقتا دا ەل بارىن ۇمىتپاڭىزدار. ارا-تۇرا كوكشەتاۋدان انشىلەر كەلگەنىمەن, سىزدەردىڭ جوندەرىڭىز دە, جولدارىڭىز دا بولەك. ەستەن كەتپەس سىي جاسادىڭىزدار, رۋحاني ءلاززات سىيلادىڭىزدار. ەلىمىز امان بولسىن. اتا-بابامىز اڭساعان ازاتتىقتىڭ اق تاڭىنا جەتكىزگەن ەلباسىمىزدىڭ ساياساتىن ءبىر كىسىدەي قولدايمىز», دەدى كوزى جاساۋراپ, كوڭىلى بوساعان گۇلدانىس باتاەۆا ءبىزدى اۋدەم جەرگە دەيىن شىعارىپ سالىپ تۇرىپ.
اۋدانداعى كوركەيىپ, جاڭا كەيىپكە ەنگەن اۋىلداردىڭ ءبىرى – ۆيشنەۆكا. مۇندا قازاق, ورىس, پولياك, ۋكراين, نەمىس, بەلورۋس, ارميان ارالاس 130 وتباسى تاتۋ-ءتاتتى تۇرادى. كىتاپحانا, فەلدشەرلىك پۋنكت, مادەنيەت ءۇيى, بالاباقشا, ءدارىحانا, تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى, شاشتاراز, بىرنەشە دۇكەن جۇمىس ىستەيدى. ەلدى مەكەننىڭ وركەندەۋىنە پاۆەل رافالسكي جەتەكشىلىك ەتەتىن «ۆيشنەۆسكوە» جشس-ءنىڭ قوسقان ۇلەسى زور. 150 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. قارتتار مەن جالعىزىلىكتى جاندارعا قامقورلىق ەرەكشە.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»,
ارايلىم بەيسەنباەۆا
جۋرناليست
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
تايىنشا اۋدانى
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ەينشتەين ءوزىن «الاياق» سەزىنگەن بە؟
قوعام • كەشە
