26 جەلتوقسان, 2016

دومبىرا تولعاۋى

622 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

ىشەك

ويىن بالاسىمىن. ۇيگە جۇگىرىپ كىر­دىم. اكەم توبەگە جىڭىشكەلەۋ كەلگەن ۇزىن ءجىپتى سوزىپ, تارتىپ جاتىر. اققورا­دا­عى ءبىزدىڭ شاڭىراق اۋىلداعى استى-ءۇستى تاق­تاي­لانعان بىرەن-ساران ءۇيدىڭ ءبىرى. ءجىپتى ءتو­بەگە كەرگەنىن كورگەنىم وسى. اڭتارىلىپ تۇر­دىم دا, سۇراي باستادىم. – ە, دومبىرانىڭ ىشەگى عوي. قويدىڭ اششى ىشەگىنەن سوزىلادى, – دەدى دە قويدى. ۇكىمەت رۇقسات بەرگەن بەس قويدىڭ ىشىنەن قۇنانداي ىسەك الدىندا سويىلعان. قانشا كەۋىپ تۇرعانى ەسىمدە جوق, اكەم ءبىر كۇنى ىشەكتى جيىپ الدى. بۋدالاپ, بۇكتەدى دە, ماتكەدەگى شەگەگە ءىلدى. قالعانىن ءۇي­دە­گى مەن ويناپ ءجۇرىپ سىندىرعان سوڭ ءوزى جوندەپ العان دومبىراعا تاقتى. دوم­بىراسىن شەرتىپ كوردى. داۋىسى بۇ­رى­ن­عىدان تاۋىرلەپ, كۇمبىرلەگەندەي كورىندى ماعان. بۇرىن ۇزىلگەن ىشەگىن ءتۇيىپ, جالعاپ تارتاتىن. مەنىڭ قۇلاعىما تانىس ءتاتتى كۇيلەردى ءبىرشاما تارتتى. دومبىراسىنا كوڭىلى تولماعان سىڭايدا ىرگەگە سۇيەي سالدى. ەسەيگەندە بارىپ ءبىلدىم, تاتەكەڭنىڭ «قوسباسارلارىن» شەرتكەن ەكەن. بالا كۇنىڭدە نە بىلەسىڭ؟ – تولەۋبەك اتاڭ ىشەك سۇراتىپتى. قاراعاندىعا بارامىز, – دەدى اكەم. قۋانىپ كەتتىم. اۋىلدا تۇسىڭە عانا كىرەتىن بالمۇزداق پەن گازدالعان ءتاتتى سۋدىڭ ءدامى ءتىل ۇشىنا ۇيىرىلە قالدى. ۇزاماي شەشەم بارىمدى كيىندىرىپ, كەكىلىمدى تاراپ, ۇلكەن شاھارعا شىعارىپ سالدى. مەكتەپكە بارعانىما ءۇش جىل بولعان. كادىمگىدەي كىسى سەزىنەم ءوزىمدى. قاراعاندى الىپ قالا بولىپ كورى­نەتىن. قۇجىناعان ادام, قاپتاعان ماشينادان باسىڭ اينالادى. وسى كوستەنكو اتىنداعى شاحتادان كەيىن كوپايگورود (ستارىي گورود) باستالادى. زووپارك تە سول ماڭدا. ونداعى اڭ مەن قۇستى دا تاماشالاتتى. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ءبىرتالاي ادامدارى وسىندا تۇرادى. تۋعان جەرىن, كەڭ جازيرا دالاسىن, اتا-بابا مەكەنىن نەگە تاستاپ شىققاندارىنا ميىم جەتە قويمايدى. كەيىن بىلدىك. 32-ءنىڭ اشارشىلىعىنان, 37-ءنىڭ قۋعىن-سۇرگىنىنەن جان ساقتاۋ ءۇشىن قالاعا قاشقان عوي. ولگەندەرى جولدا قالىپ, تىرىلەرى ازەر تۇياق ىلىكتىرگەن ەكەن مۇندا. سولاردىڭ بارلىعىنا سالەم بەرە باردىق. ءبارى مەنى قولپاشتايدى. «جىگىت بولىپ قالىپتى عوي, جالعىزىڭ», – دەپ جاعالاي ماقتايدى. مەنەن دە گورى بۇعان اكەي ماساتتانادى. نە كەرەك, ۇيلەرى ورتان بەلىنە شەيىن شوگىپ, جەرگە ءسىڭىپ كەتكەن ەسكى قالانىڭ بۇرالاڭ كوشەلەرىن تاپتاپ, ءبىر ۇيگە كەلدىك. ىشەك سۇراتقان تولەۋبەك اعايىمىزدىڭ ءۇيى ەكەن. يىعىنا كونەلەۋ شاپان جامىلعان كەسەك دەنەلى, سەلدىر ساقالدى, قارا قوشقىل بەتىن شەشەك اياماي ايعىزداعان, قوس جانارى جوق اقساقال وتىر. سالەم بەردىم. ونە بويىمدى قار­ما­لاپ وتىرىپ, كەكىلىمدى تاۋىپ, سالالى ساۋ­ساقتارىمەن سيپالادى. الاقانىنان جىپ-جىلى ءبىر لەپ سەزدىم. جۇمىلىپ كەت­كەن كوزىنە قاراي المادىم. ءداتىم بارمادى. شاي ىشكەن سوڭ اۋىز ۇيدەگى جۇمىس ورنىنا جەتەكتەپ اپاردىم. دومبىرا جاساپ جاتىر ەكەن. موينى مەن كەۋدەسى بار. بەتقاقپاعى, قۇلاعى, شاناعى ءالى ءازىر ەمەس. ءبىزدىڭ كوزىمىزشە بەتقاقپاعىن جونىپ, ءدال قيۋلاستىردى. الدەنەگە اسىعىپ, جۇرەتىن بولدىق ءبىز. – كۇزگە سالىم بارامىن. سوندا وسى دومبىرانى مىنا جالعىزىڭا اپارىپ بەرەمىن, – دەپ تولەۋبەك اعايىنىمىز قالا بەردى. سول كۇننەن باستاپ, شەبەردىڭ قوس شىراعى ساۋساقتارىنىڭ ۇشىندا تۇرعان­داي بولىپ كورىنەدى ماعان. 11 جاسىندا شەشەك شىعىپ, بالا ءولىم اۋزىندا جات­قان­دا ايان كەلىپتى. «قوس شىراعىڭدى الا­مىن. دومبىرا شەبەرى بولاسىڭ» دەگەن. سودان بەرى تولەۋبەك اتام دومبىرا شابادى ەكەن. كۇزگە سالىم دومبىرا الىپ كەلدى كەمپىرى ەكەۋى. تاتتىگە ءبىر قارىق بولدىق. ون شاقتى كۇن قوناق بولدى. دومبىرانى ۇستاتتى. – ەگەر ەشكىنىڭ ىشەگى بولعاندا داۋسى مۇنان دا تاۋىرلەۋ بولار ەدى, – دەپ تولەۋبەك اتام الدەبىر بەيمالىم قوڭىر كۇي تارتتى. – ەشكى ۇستامايمىن. اياعىنىڭ جەلى بار جانۋار عوي. باعۋى قيىن. جەلدەپ السا, قايىرۋى وڭاي ەمەس, – دەپ اكەم اقتالىپ جاتىر. سودان ۇيدە دومبىرا ۇيرەنۋ ساباعى باستالدى. ولاي تارتتىم, بۇلاي تارتتىم. قونبادى. ءبىر ىشەكپەن «ەلىم-ايدى» ازەر ۇيرەندىم. ماعان قاراعاندا تەتە اپايىم تەز مەڭگەرىپ اكەتتى. شەشەم باسىما دومبىرا مەن ناندى جاستاتتى دا. تۇسىمە ەشتەڭە ەنبەدى. اكەمە جاقسى بولدى. دالا­­­نىڭ جۇمىسىنان قاجىپ كەلگەندە نە­­بىر قۇيقىلجىعان كۇيلەردى تارتىپ, كا­­­دىم­­­گىدەي دەمالىپ قالاتىن. كەيىنىرەك با­­رىپ ءبىلدىم. تاتەكەڭنىڭ «ءتاتتى كۇيلە­رىن» تارتادى ەكەن. ەسەيگەندە ەپتەپ ەكى ىشەكتى تىڭقىلداتاتىن جاعدايعا جەت­­­­­كەن­دە اكەم تارتاتىن كۇيلەردەن ءتات­تىم­بەت­­تىڭ «سىلقىلداعى» عانا شالا-پۇ­لا قۇ­لا­عىم­دا­ قالىپتى. سول دومبىرام – شەبەردىڭ ءوز قولى­نان العان تۇڭعىش دومبىرام ەكەن. بۇگ­ىنگە دەيىن وساكاروۆتاعى جيھاز فاب­ري­­كاسىنىڭ دىڭعىرلاعان دومبىراسىن مال­دانىپ جۇردىك. بۇكىل ەل سولاي-تىن. بەرتىندە عانا ناعىز شەبەر امان سادۋاقاسوۆپەن تانىسىپ, دومبىرالارىنا ءتانتى بولدىم.

تيەك

قازەكەڭ كوپ دۇنيەسىن ورتاق­تاس­تىر­ماعان. اسىرەسە, ونەرگە كەلگەندە. سولاي بولا تۇرا, «شەبەردىڭ قولى ورتاق», «شەشەننىڭ ءتىلى ورتاق» دەيتىنى بار. بەل­گى­لى جاعداي. سويلەگەندە شە­شەن­نىڭ ءسوز ساپ­تاسىمەن لەبىزىمىزدى تۇز­دىقتايمىز. شەبەردىڭ تۋىندىسىن پاي­دالانامىز. ەكەۋى دە حالىق تەزىنە تۇسەدى. وزىعى كوككە ورلەيدى, توزىعى كۇرەسىندە قالادى. ون ساۋساعىنان ءمور تامعان سونداي قولى ور­تاق شەبەر – امان سادۋاقاسوۆ. ەكەۋمىز وتە جاقىن تانىسىپ, توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسقانشا اۋجەكەڭ تالاي قيىن كەزەڭ­دەر­دەن ءوتىپ, ءبىرشاما شارۋانىڭ باسىن قايىرىپ, اتى ەلگە ءمالىم بولىپ قالىپتى. تەز ءتىل تابىسۋىمىزعا سۋقاراڭعى زاعيپ دومبىرا شەبەرى تولەۋبەك اتام تۋرالى اڭگىمەمنىڭ سەبى ءتيدى. سوندا امان الاقان­دارىن اشىپ, ساۋساقتارىنا قاراي بەرگەن. بەس جاسىنان دومبىرا قۇشاقتاپ وسكەن امان اقتوعايىنىڭ «توقىراۋىن تولقىندارىندا» ءان سالىپ, كۇمبىرلەتە كۇي توگىلتىپتى. ەڭ باستىسى – ماعاۋيا حامزين­دەي داۋلەسكەر كۇيشىگە كوپ ەرىپ, كوپ ۇيرەنەدى, كوپ تاعىلىم الادى. دومبى­را­سىن شەرتىپ ءجۇرىپ, كومەيىنەن وزىنەن-ءوزى كۇي توگىلىپ تۇراتىنداي عاجاپ اسپاپقا قايران قالادى. سودان دومبىرا شابۋعا اڭسارى اۋادى. اۋاتىن ءجونى دە بار. اقسوراڭنىڭ ارشاسى مەن قاراعايى «مەن دومبىرا بولا الامىن» دەپ ارقانىڭ جەلىمەن تەربەلىپ, ءبىرى سىبدىرلاپ, ءبىرى ۋىلدەپ تۇرسا, كوزى قالاي قيىپ كەتەدى. ءبىر جاعىنان اللا بەرگەن ونەر جىن سياقتى بۋادى. نەسىن ايتاسىز, امان بار ىنتى-شىنتىمەن دومبىرا جاساۋعا بەت بۇرادى. اناۋ-مىناۋ ەمەس, حاس شەبەرگە اينالادى. سونىڭ دالەلى – رەسپۋبليكالىق «ۇكىلى دومبىرا» سايىسىندا قولىنان شىققان دومبىرالارى ءۇش رەت جۇلدەلى ورىن ەنشىلەيدى. نۇرعيسا تىلەنديەۆتەي سۇلەي كۇيشىنىڭ, كونە اسپاپتاردى زەرتتەپ, بۇگىنگە جەتكىزگەن عالىم ءۋالي بەكەنوۆتىڭ, قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ كوش باستاۋشى كۇيشىسى قارشىعا احمەدياروۆتاي اعالارىنىڭ كوزىنە تۇسەدى, ماقتاۋىن ەستىپ, باعالارىن بازارلايدى. نۇرعيسا اعاسى ءوزىنىڭ قالاق­تاي عانا داريعا اتتى دومبىراسىنداي ءۇنى بار ارشادان جاسال­عان اماننىڭ دوم­بىراسىنا قاتتى رازى بولىپ, قابىل الادى. امان سول اعا­لارىنان امىرەنىڭ پاريج­دە تارتقان دوم­بىراسىنىڭ ارشادان جاسالعانىن ەس­تيدى. قۇرمانعازىنىڭ 175 جىلدىق تويىندا اۋجەكەڭنىڭ دوم­بى­راسى تاعى جۇلدەلى بولىپ, سونداعى مۋ­زەي­دەن ورىن الىپتى. بالقاشتاعى اعىباي باتىردىڭ ەسكەرتكىشى اشىلعاندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا امان جاساعان دومبىرا سىيعا تارتىلىپتى. ... امانعا ءبىر كەزى كەلگەندە توسىننان بارىپ قالدىم. جاڭادان شاپقان دومبىراسىن ءبىتىرىپ, ماڭداي تەرىن سىپىرىپ, تيەگىن جونىپ وتىر ەكەن. لاقتىڭ اسىعىنداي عانا ادەمى تيەكتى ورنىنا قوندىردى. – جاڭا دومبىرا دا جۇگەن-قۇرىق كور­مە­گەن, ەرتوقىم سالىنباعان اساۋداي بو­لا­دى. ءبىرتالاي باستىقتىرۋ كەرەك, استانا­­دان بەلگىلى تۇركىتانۋشى, فيلولو­گيا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى شاكىر ىبىراەۆ تاپ­سىرىس بەرگەن. سونى ءبىتىرىپ وتىر­­عان بەتىم, – دەپ اۋجەكەڭ دومبىرانى قولعا الدى. دومبىرانىڭ موينى ءانجىمدى ۋىسىنا تۇسكەننەن كەيىن ساۋساقتارى پەرنە بويلاپ جورعالاي جونەلدى. قۇلاق كۇيى كەلدى. اۋەلى ءان سودان كەيىن كۇيگە كەزەك كەلدى. تاتەكەڭنىڭ كۇيلەرى مامىرلادى. دوم­بى­را­نىڭ ءۇنى ءالى قۇمىعىپ تۇرعانداي ەدى. شاما­لىدان سوڭ كۇمبىرلەپ قويا بەردى. قۋ تاقتايعا جان ءبىتىپ, سويلەپ بەردى دەيسىڭ. شاناقتان الۋان-الۋان دىبىس لىقسىدى كەلىپ. كۇمبىرلەيدى, دۇبىرلەيدى, ۋىلدەيدى, بەبەۋلەيدى, ساڭقىلدايدى, سىلقىلدايدى, سىڭسيدى, سىبدىرلايدى, سارنايدى, شىرىلدايدى, شىرقىرايدى, شىڭىلدايدى, مامىرلايدى, بوزدايدى, اتويلايدى. بۇلار بىلەمىن-اۋ دەيتىن دىبىستارىم. ال ءبىز ەستىسەك تە قۇلاعىمىز قاقپاعان, تۇلا بويىڭمەن تۇيسىنبەگەن قانشا دىبىس بار؟ قازەكەڭ بۇرىن قىزىل تىلىمەن قالاي بەينەلەدى ەكەن؟ جاقىندا ۇلتتىق مۋزەيدىڭ حالىق قازىناسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اردابي ماۋلەت­ ۇلىنىڭ ماقالاسىن («قازاق ادە­بيەتى», №49, 2016 ج.) وقىدىم. كونە دومبىرا (شەبەرى بەلگىسىز) مەن ەرتە­رەك­تەگى كۇي­لەر­دە عانا ۇشىراساتىن جانە دوم­بى­را­نىڭ دومبى­راسىمەن عانا قايىرا الا­­تىن دىبىس تۋرالى جازادى. «مي مەن فا» دىبىسىنىڭ ارالىعىندا كەرەمەت ءبىر ۇزىلمەي ەستىلەتىن دىبىس بار دەيدى ول. بۇل دىبىستى مەن قانشا جىل ىزدەدىم, تارتىپ تا, نوتاعا ءتۇسىرىپ تە كوردىم, بىراق ءدال تابا المادىم. تابا الماي جۇرگەن دىبىسىم, استىڭعى ىشەك «مي مەن فا» دىبىسىنىڭ اراسىندا اسا شەبەرلىكپەن الىناتىن, تالاس اسەمقۇلوۆ اعام ۇيرەتكەن بايجىگىت كۇيلەرىندەگى قاشاعان پەرنەدەگى ساۋىپ الۋ ءادىسى ارقىلى ەكى پەرنەنىڭ اراسىنان سۇق ساۋساقپەن عانا كوسىپ شىعارىلاتىن دىبىس بولىپ شىقتى. وسى قاشاعان پەرنەدەگى ساۋىپ الاتىن دىبىستى تالاسبەك اعا تاتتىمبەتتىڭ «ازامات قوجاسىن» ۇيرەتكەندە دە ءدال وسى استىڭعى ىشەك «مي مەن فا» دىبىسىنىڭ اراسىنان سۇق ساۋساقپەن جالاتىپ قانا الاتىن. ال ونداي ءادىس قازىرگى ءبىزدىڭ ەڭ بەدەلدى دەگەن مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىندا دا كەزدەسپەيدى. كەزدەسكەن كۇندە, ونداي ءادىس ۇستازداردىڭ كوزىنە تۇرپىدەي تيەدى» دەپ تۇجىرىمداپتى. راس, قازاق كۇيلەرىن العاش قاعازعا تۇسىرگەن كەزدە نوتاعا باسى سىيمايتىن دىبىستاردى بىلگىرلەر قاعىپ تاستاپ وتىرعان. ءسويتىپ, ەۋروپانىڭ جەتى نوتاسى تالاي كۇيلەرىمىزدەگى, اندەرىمىزدەگى تاماشا شا­لىستار مەن قاعىستاردىڭ جەلكەسىن قيعان. «و, ازيا, ۇلىسىڭ, ۇلىلىعىڭدى قايتەيىن, ەۋروپانىڭ ق ۇلىسىڭ»-دى ايتام دەپ اقىن بۇركىت ىسقاقوۆ اعامىز ون جىلعا سوتتالىپ كەتكەن. كۇيلەرىمىزدى نوتاعا تۇسىرۋشىلەر دە بۇركىت اعامىزدىڭ كەبىن كيگىسى كەلمەگەن بولار. «التىننىڭ قولدا باردا قادىرى جوق» دەپ, ءتىل مەن جاققا سۇيەنەمىز دە, جەمە-جەمگە كەلگەندە اۋىزدى قۋ شوپپەن ءسۇرتىپ اينالىپ شىعا بەرەمىز. امان سادۋاقاسوۆ شەشەن دومبىرالارىن كوپ قاباتتى ۇيدەگى پاتەرىندە جاسايدى. «شاكىرتسىز ۇستاز تۇل» دەگەن. اۋجەكەڭ شاكىرت ءتار­بيە­­لەيتىن دەر شاعىندا. ۇلى راحات اكە ونەرىن مۇرات ەتپەك. نەمەرەسى امىرە دە ءبىر جاعىنان جاعالاسىپ, دومبىرانىڭ ىشەگىنە جارماسادى. سونىمەن بولدى. ءبىزدىڭ مادەنيەت باس­قارماسى اماندى قانا­تىنىڭ استىنا الىپ, شەبەرحانا اشىپ بەرىپ, قولىنىڭ ەبى بار جاستاردى سون­دا ۇيىستىرىپ باۋلىسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟! اتا-بابامىزدان ميراس بولىپ كەلە جاتقان كيەلى ونەر وركەن جايماي ما, سوندا؟! ءتىپتى, جوعارى وقۋ ورىن­دارى, كوللەدجدەر قولداپ اكەتسە, عاجاپ بولماس پا. امان بىرەۋدىڭ موينىنا ءمىنىپ, ماسىل بولاتىن شەبەر ەمەس. قايتا پاي­دا تۇسىرەتىن بولار. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا كەلگەن وسى مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ المايىق. – اۋجەكە, وسى ومىرىڭىزدە نەشە دومبىرا جاسادىڭىز؟ – دەپ سۇرادىم قاپەلىمدە. – كوپ قوي. كىم ساناپتى؟ تاتتىمبەت وركەسترى, «توقىراۋىن تولقىندارى», ءبىر­تالاي اۋداندار مەن مەكتەپتەر دومبىرا جاساتىپ العان. وزدەرىڭ سياقتى, جەكەلەي كەلىپ الۋشىلار تىپتەن كوپ, – دەدى ول. قادىر اعامىز «ناعىز قازاق قازاق ەمەس, ناعىز قازاق دومبىرا» دەپ بەكەر ايتپاعان. امان جاساعان دومبىرا تالاي قازاقتى ناعىز قازاققا اينالدىرعان شىعار.

قۇلاق

قوس اعاتايىما – مۇحتار ماعاۋين مەن توقتار اۋباكىروۆكە دومبىرا قونباپتى. توقاڭا كىنا جوق. اسكەري ادام عوي. بايجىگىت, قىزاي, نياز, توقا سىندى ەرتەدە عۇمىر كەشكەن اتاقتى كۇيشىلەر تۋرالى توگىلتىپ جازىپ, كۇي قۇدىرەتىن, كۇيشى ونەرىن ەركەلەنىپ شىققان سوزبەن (اباي) كەستەلەپ بەرەتىن مۇحتار اعام دومبىرا شەرتپەيدى ەكەن. – نەگە ەكەنىن بىلە المادىم, بالا كۇنىمنەن باسىما جاستاسام دا, پەرنە باسۋدى جاتتاپ السام دا, دومبىرا قونبادى. ادام شىنداپ قولعا السا ۇيرەنبەيتىن ونەر جوق قوي. كازگۋ-دە وقىپ جۇرگەندە مىلتىق اتۋدان الدىما جان سالمايتىنمىن. جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندار الىپ, سپورتتىق رازريادىم كادىمگىدەي جوعارىلاپ, باپكەرلەرىم ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن مەنەن. اعاڭ سول سپورتتىڭ سوڭىنا تۇسسە, الەم تانيتىن مەرگەن بولار ما ەدى, كىم بىلەدى؟ – دەپ رازىلانا ءبىر كۇلگەنى بار. وسى ەكى اعاما دا امان ارنايى جاسا­عان دومبىرا سىيلادىم. مۇحتار اعاما 70 جىلدىق مەرەيتويىندا پراگاعا اپارىپ بەردىم. قۇرماش ىبىشەۆ باۋىرىم سول دومبىرامەن داۋىسىن چەحيا كوگىنە ارمانسىز ءبىر دامىلداتقانى بار. مۇحاڭ اسەتتىڭ «ءىنجۋ-مارجانىن» قايتا-قايتا ايتقىزىپ, ەلگە, جەرگە دەگەن ساعىنىشىن ءبىر سايابىرلاتىپ, دومبىرانى قۇشاقتاپ, سيپاي بەرگەنى ەستە. توقتار اعاما اماننىڭ دومبىراسىن گازەتتىڭ 85 جىلدىق تويىنان كەيىن اپارىپ بەردىم. باتىر وزىمەن بىرگە عارىشقا ۇشقان اۆسترياداعى فيبەككە قوناققا بارىپ, ءبىزدىڭ تويدا بولا المادى. عارىشقا ۇشقاندارىنىڭ 25 جىلدىعىن ەۋروپادا اتاپ وتكەن. توقاڭنىڭ ۇيىندە ءجيى بولىپ جۇرگەندە دومبىرا كورە المادىم. امانعا قولقا سالۋ سەبەبىم سودان. باتىر دومبىرانىڭ ىشەگىنە قاراعايعا قارسى بىتەتىن بۇتاق­تار­داي جۋان ساۋساقتارىن تيگىزىپ, جايلاپ شەرتىپ قالدى. دومبىرادان وكىنىشكە ۇقساس ءۇن شىققانداي كورىندى. ماعان سولاي سەزىلگەن شىعار. – وسى دومبىرا تارتۋ قولىمنان كەل­مەدى, – دەپ كادىمگىدەي وكىنگەن راي تانىت­تى. – توقتار اعا, دىبىستان شاپشاڭ ۇشا­تىن رەاكتيۆتى يسترەبيتەلدىڭ گۇرىلىنەن ءبارىن سەزىپ وتىراتىن سىزگە دومبىرا تارتا الماۋ ابەس ەمەس. ۇيىڭىزگە نەشە قيلى ءانشى مەن كۇيشى كەلەدى. سوندا ۇيالماي وسى دومبىرانى ۇسىنا قوياسىز, – دەدىم. باتىر رازىلاندى. دومبىرا جاسايتىن اماندى ءساتى تۇسكەن كۇنى تانىستىرۋىمدى «بۇيىردى». قۇپ الدىم. كۇي كۇمبەزى قۇرمانعازىنىڭ, كۇي كيەسى تاتتىمبەتتىڭ, ولاردان بۇرىن عۇمىر كەشكەن ءبىز بىلەمىز-اۋ دەيتىن بايجىگىت, قىزاي, نيازداي كۇي سۇلەيلەرىنىڭ, اسەت, ءبىرجان, اقان, ماديدەي داۋىس­تا­رىن كوككە دامىلداتقان انشىلەردىڭ دومبىرالارىن قاي شەبەر جاساعان؟ بىلمەيمىز. كۇيشى, ءانشى تۋرالى جازعان م.ماعاۋيننىڭ, ت.ءالىم­قۇلوۆتىڭ, س.ءجۇنى­­سوۆتىڭ جانە باس­­قا جازۋشىلاردىڭ شى­­عار­مالارىن اق­تار­دىم. بارىندە كۇيشى مەن ءانشى بار. دوم­بىرالارىن جاساعان شە­بەرلەر جوق. كۇي مەن كۇيشىلەردى ءبىر كى­سىدەي زەرتتەگەن اقسەلەۋ اعامنان دا ۇشى­راستىرا قوي­مادىم. ونەر زەرتتەۋشىلەرىنىڭ قۇلاقتارىنا التىن سىرعا بولسىن مۇنىم. توقەتەرى – تاريح توپىراعىنا كومىلىپ, ۇمىتىلىپ, اتاۋسىز قالعان سول بۇرىنعى دومبىرا شەبەرلەرىنىڭ ماڭداي تەرى زايا كەتپەپتى. سول بابالارىنىڭ توككەن تەرلەرىنىڭ ءبىر تامشىسى امان. وسى تامشىدان ايىرىلىپ قالمايىق. دومبىراعا قۇلاق قانداي كەرەك بولسا, بىزگە دە قۇيما قۇلاقتار كەرەك-اق. ماعاۋيا سەمباي قاراعاندى
سوڭعى جاڭالىقتار