جاس ماماندار جۇمىسسىز قالمايدى

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ: «ءبىز­دىڭ قوعامدا ادال ەڭبەكتى تەرەڭ بىلىممەن ۇشتاستىرعان عانا تابىسقا جەتە الاتىنىن قاپەر­دەن شىعارماعان ابزال», – دەگەن ءسوزىن باستى قاعيدات ەتىپ العان ستۋدەنتتەرىمىز تەوريالىق ءبىلىم­دەرىن ەگىستىك القابىندا, وقۋ كور­پۋسىنىڭ جانىنان سالىنعان جىلى­جايدا وندىرىستىك جۇمىسپەن ۇشتاستىرۋدا. بۇل ورايدا, م.اۋە­زوۆ اتىنداعى وقمۋ-دىڭ جوعارى مەكتەپتەرى العا قويعان اۋقىمدى جوسپارلارىن بىرتىندەپ جۇزەگە اسى­رۋدا, ياعني ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىن ەڭ تاڭداۋلى, بىلىكتى دە ءبى­لىمدى جانە سۇرانىسقا يە ما­مان ەتىپ شىعارۋ ماقساتىندا قىز­مەت ەتۋدە. وسى ارادا ايتا كە­تەلىك, ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ 86 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسقان. بۇل كورسەتكىش زەينەتاقى قورى ارقىلى انىقتالىپ وتىر. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەت دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن. ياعني, تەوريا مەن ءىس-تاجىريبەنى قاتار الىپ ءجۇرۋ, تيىسىنشە تەوريادان گورى تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبى ستۋدەنتتەرىنە ارنايى تۇلكىباس اۋدانىنان 100 گەكتار جەر بالانسقا الىندى. جوعارى مەكتەپ ستۋدەنتتەرى ەگىن باسىندا ءجۇرىپ, بارلىق پروتسەستەردى, ياعني جەردى وڭدەۋ, تەحنيكانى يگەرۋ, ەگىندى سۋارۋ, ءوسىرۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ارامشوپتەردەن تازارتۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن مامانداردىڭ كەڭەسىمەن اتقارۋ مۇمكىندىگىنە يە. جاس ماماندارىمىزدىڭ سۇرا­نىسقا يە بولۋىنا, ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۇلگى جانە باسەكەگە قابىلەتتى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم ورداسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت تە سەپتىگىن تيگىزۋدە. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وسى وقۋ ورنىنىڭ ءتاجى­ريبەلەرىن قولدانۋدا. اتاپ ايتساق, 2014 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەگى 4 فاكۋلتەتتىڭ بازاسىندا 4 جوعارى مەكتەپ قۇرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە ەنەرگەتيكا, توقىما جانە ازىق-ت ۇلىك ينجەنەرياسى, سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى جوعارى مەكتەپ­تەرى ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتەردىڭ بارلىعى بەرلين تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ميۋنحەن تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى, مانچەستەر مەتروپوليتەن ۋنيۆەرسيتەتى, ۆەنا مالدارىگەرلىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتە قىز­مەت اتقارادى. جوعارى مەكتەپ قۇرىلىمىندا اكادەميالىق جانە سالالىق كەڭەسى, ءبىلىم باعدار­لامالارىن ازىرلەۋ كوميتەتتەرى, ستۋدەنتتەردى اكادەميالىق قولداۋ ۇيىمداستىرىلعان. سالالىق كە­ڭەسكە بەيىندى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەر وكىلدەرى ەنگىزىلگەن. كەلەشەكتە مەكتەپتىڭ اكىمشىلىك جانە قار­جىلىق قورلارىن قۇرۋ اياسىندا قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ جانە قوردى ماتەريالدىق دامىتۋ ماسەلەسى جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە التى كافەدرا جۇ­مىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتىڭ فاكۋل­تەتتەن ايىرماشىلىعى – جۇمىسىندا ەرەكشەلىك, جاڭالىق بولۋى شارت. ەڭ باستى ماقسات –تۇلەكتەردى جۇمىسقا قابىلەتتى, وندىرىستەن حابارى بار, جان-جاق­تى دايىن مامانعا اينالدىرۋ. جوعارى مەكتەپتىڭ ماڭىزدى ءمىن­دەتتەرىنىڭ ءبىرى – كاسىبي ماماندار­دى دايىنداۋداعى ىرگەلى عىلىمنىڭ ورنى مەن ءرولىن جوعارىلاتۋدان كەلىپ شىعاتىن ءبىلىم بەرۋدى ىزگىلەندىرۋ. وسىعان بايلانىستى دايىندىقتى مەڭگەرىپ شىققان جوعارى مەكتەپ تۇلەگى زاماناۋي اقپاراتتار اعىمىن جىلدام يگەرىپ, ءوز ءىس-ارەكەتىن دۇرىس جولعا قويادى, ياعني دۇرىس پايدالانا الادى. سونداي-اق, مەكتەپتىڭ ىشكى ماسەلەلەردى ءوز دەڭگەيىندە شەشۋگە قۇقىعى بار. وقۋ باعدارلامالارىن ۇستازداردىڭ وزدەرى جاسايدى. عالىمدار مەن وبلىستاعى ءتۇرلى كاسىپ­ورىن, مەكەمە باسشىلارىنان ىرىكتەلگەن سالالىق كەڭەس قۇرىل­عان. سول كەڭەستە ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك ستاندارتتا بەكى­تىلگەن مىندەتتى پاندەردەن ءبو­لەك تاڭداۋ كومپونەنتى بويىنشا قوسىم­شا پاندەر ەنگىزۋ ماسەلەسى قارالادى. ياعني, ءار ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى قو­سىمشا پاندەر وقىتىلادى. مەك­تەپكە بەرىلگەن تاعى ءبىر با­سىم­دىق – سالالىق كەڭەستىڭ مۇشەلى­گىندە كاسىپورىن, زاۋىت, شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ باسشىلارى بار. ولار بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاساتىن جاس ماماننىڭ قابىلەت-قارىمىن بايىپ­تاپ, تەرەڭىرەك مەڭگەرۋى ءتيىستى سالانى كورسەتە كەڭەس بەرەدى. ياعني, ەرتەڭگى كۇنى جاس ماماننىڭ جۇ­مىسسىز قالماۋى جان-جاقتى ەسكەرىلەدى. ەلىمىزدىڭ سانالى دا جوعارى ساپالى ءبىلىمدى جاستارىن ءتار­بيەلەۋ ماقساتىندا ءوزىمىز ەڭ­بەك ەتىپ جاتقان ءبىلىم سالاسى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكى­زىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العان العاش­قى جىلداردان بەرى ءبىلىم بەرۋ­دى حالىقارالىق ستاندارتقا جەت­كىزۋ ماقساتىندا قانشاما جۇمىس­تار اتقارىلدى جانە ول ءوز جە­مىسىن بەرۋدە. بۇل سالاداعى جوعا­رى كورسەتكىشتەردى, الەمدىك دەڭ­گەيدەگى جەتىستىكتەرىمىزدى ەلبا­سى ن.نازارباەۆ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساليقالى ساياساتپەن تىكەلەي بايلانىستىرامىز. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم سالاسىنا جاساعان قولداۋى جاستا­رىمىزدىڭ بىلىمگە دەگەن قۇش­تارلىعىن جوعارىلاتىپ, بيىك ماقساتتارعا جەتەلەيدى. جاستار ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دەگەن قاعيدات تۇرعىسىنان قاراعاندا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن جاس ماماندارىمىزدىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتى, ءبىلىمدى بولۋى – ۋاقىت تالابى. وسى ورايدا, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى زامان تالابىنا ساي جانە ۋاقىتپەن ۇندەسە, بولاشاقتاعى سۇرانىستى الدىن الا بولجاي وتىرىپ جاستارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋدە. جەتپىس جىلدان استام تاريحى بار ۋنيۆەرسيەت بەينەلەي ايتساق, تاجىريبەسى مول, ىزدەنىس-تالپىنىسى جيىرما بەستەگى جاستىڭ قۋاتى مەن تاۋ قوپارارداي قايراتى بار وقۋ ورنى. ۋنيۆەرسيتەتتە وسى تاۋەل­سىزدىك جىلدارى ەنگىزىلگەن وڭ وزگەرىستەر وتە كوپ. سول وزگەرىستەر مەن ەسەلى ەڭبەكتىڭ, ۇزدىكسىز ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە وقۋ ورنى حالىقارالىق «QS World ءUnىversىty ءRankىng» اگەنتتىگى جاريالاعان 2016 جىلدىڭ رەيتينگى بويىنشا 601-ورىندى يەلەندى. الەمنىڭ 4322 جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى باسەكەدە وسى ورىننان كورىنۋ جاقسى ناتيجە. رەيتينگىگە قازاقستاننان وقمۋ-دان باسقا 7 جوعارى وقۋ ورنى ەنىپ وتىر. سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاندىق اگەنتتىگى (بسقا) 2016 جىلعى قازاقستاننىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگىن جاريا ەتكەن بولاتىن. كوپبەيىندى جوو رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيىلعى جىلى دا جەتەكشى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر الدىڭعى ورىننان كو­رىندى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىرىنشى ورىندى بولىسسە, الدىڭعى جىلدارداعىداي م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ءبىز ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەت بولساق تا, ەلىمىزدەگى 129 جوعارى وقۋ ورىندارى ىشىندە ءۇشىنشى ورىندى يلەنىپ وتىرمىز. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىزداندىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاندىق اگەنتتىگى ۇلتتىق رەيتينگىنىڭ ءادىسناماسى حا­لىقارالىق ساراپشىلارمەن ماقۇلدانعان جانە جوعارى ساپا مەن اكادەميالىق تالداۋ وبسەرۆاتورياسى – ءىREG بەرلين پرينتسيپتەرىندە كورسە­تىلگەن ستاندارتتارعا ءساي­كەس كەلەتىنى, ستۋدەنتتەردىڭ ۇلگە­رىمى, ساراپشىلاردىڭ باعاسى ءجا­نە تۇلەكتەرگە جۇمىس بەرگەن مەكە­مەلەردىڭ پىكىرلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنى كوپ جايتتى اڭ­عارتادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, وقۋ ورنى دامىپ كەلە جات­قان ەلدەردىڭ ارسىندا 70-ورىنعا كوتەرىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇگىنگى تاڭدا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋدا جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن بىلدىرەدى. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتە, جالپى جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاسالىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – اكادەميالىق ۇتقىرلىق جۇيەسى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق جەكە دامۋ مەن ەڭبەككە ورنالاسۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن ماڭىزدى جانە ول جان-جاقتىلىققا, سىي­لاستىققا تاربيەلەيدى, وزگە مادە­نيەتتەردى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ول لينگۆيستيكالىق پليۋراليزم مەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن كوتەرۋگە ىنتالاندىرادى. اكادەميالىق ۇتقىرلىق ءداستۇرلى شەتەلدىك تاعىلىمداردان ەرەكشەلەنەدى, ويتكەنى, بىرىنشىدەن, ستۋدەنتتەر شەتەلگە وقۋعا بەلگىلى شەكتەۋلى مەرزىمگە عانا كەتكەنىمەن, وقۋ ءبىر سەمەستردەن ءبىر وقۋ جىلىنا دەيىن سوزىلادى, ەكىنشىدەن, مۇنداي تاعىلىمدامادا ولار تولىققاندى ءبىلىم الادى, تەك ءتىلدى مەڭگەرۋمەن نەمەسە جەكەلەگەن پاندەردى يگەرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, كەرىسىنشە, تولىق سەمەستر نەمەسە جىلدىق كۋرستان وتەدى, وسىلايشا ستۋدەنتتىڭ ءبىلىمى بازالىق جوعارى وقۋ ورنىنا قايتىپ كەلگەن ساتتەن جالعاسىپ ەسەپتەلەدى. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتتە قوس ديپلوم باعدارلاماسى وتە جاقسى ىسكە اسىرىلۋدا. جاستارىمىزدىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعى جىل سايى­ن ارتىپ كەلەدى. وقۋ ورنىنداعى ستۋدەنتتەردى عىلىمعا باۋلۋ قولعا الىنعان. ولار عىلىمي جوبالارعا قاتىسىپ, عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسىپ كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىمدەمىز. قانات بايبولوۆ, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ وقۋ ءىسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى پرورەكتورى