ءدارى-دارمەك باعاسى نەگە قىمبات؟

ەندى ولاردىڭ قۇنىن كوتەرە بەرەتىندەرگە قارسى كۇرەس كۇشەيتىلەتىن بولادى كەشە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وندا سەگىز ماسەلە قارالدى. سونىمەن قاتار, ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالعان ءتورت زاڭ جوباسى باس كوميتەت توراعالارىنىڭ ۇسىنىسىمەن ەكىنشى وقىلىمدا دا قارالىپ, قابىلداندى. سونىڭ ىشىندە ۇزاعىراق تالقىلا­نىپ, سەناتورلار تاراپىنان ناقتىلاۋ ماقساتىمەن سۇراقتاردىڭ كوپ قويىل­عانى – كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە باسەكەلەستىك جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن مەملەكەتتىك قولداۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بولدى. زاڭ جوباسىنىڭ ماق­ساتى – مونوپولياعا قارسى زاڭنا­مانى جەتىلدىرىپ, ونى ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەىۇ) ستان­دارت­تارىنا سايكەستەندىرۋ جانە ينۆەس­تيتسيالىق جوبالار مەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن مەملەكەتتىك قول­داۋ شارالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ. ەسكە سالا كەتەتىن بولساق, ەىۇ – 1977 جىلى يران, پاكىستان جانە تۇركيا مەملەكەتتەرى قۇر­عان اي­ماقتىق ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاست­ىق جونىندەگى ۇيىم. 1992 جىلدان وعان قازاقستان جانە ورتالىق ازيانىڭ تاۋەلسىزدىك العان رەسپۋبليكالارى قوسىلعان بولاتىن. زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زاڭ جوباسىندا مونو­پولياعا قارسى ورگاننىڭ مىندەتتەرى مەن ءتارتىبى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­مەن جانە باسقا ەلدەردىڭ مونوپولياعا قا­ر­سى ۆەدومستۆولارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىگى رەتتەلگەن. سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسى باسەكەلەستىك ماسەلەلەرىنە قاتىسى بولماعانىمەن, قابىلدانۋى وتە قاجەت بىرقاتار وزگەرىستەر دە ۇسى­نىلعان. سونىڭ ىشىندە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىمەن بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن پايىزدىق ءوسىمدى سۋبسيديا­لاۋ جانە قولجەتىمدى قارى ز­دار بەرۋ ارقىلى حالىق تاراپىنان سۇرا­نىستى ىنتالاندىرۋ كوزدەلگەن. سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا العاشقى بولىپ سەناتور اڭسار مۇساحانوۆ ءسوز الىپ, زاڭ جوباسىندا مونوپولياعا قارسى كۇرەس ورگانىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن, ال وسى وزگەرىستەر حالىق تۇتى­ناتىن تاۋارلار مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتە الا ما دەپ سۇرادى. وعان مارات قۇسايىنوۆ وزگەرىستەر باعانىڭ وسپەۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىز. جالپى ايتقاندا, باعانىڭ ءوسۋى ۇكىمەتتىڭ باقىلاۋىندا. سونداي-اق, ۇكىمەت الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىن رەتتەۋ مەن ونىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان زاڭناما ازىرلەۋ ۇستىندە دەپ جاۋاپ بەردى. سەناتور اقان بيجانوۆ تۇرعىن ءۇي باعاسىن الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتار مەن جاستار ءۇشىن تومەندەتۋگە بولماي ما دەپ سۇرادى. وعان بايانداماشى زاڭ جوباسى مونوپولياعا قارسى كۇرەستى جەتىلدىرۋدى جالپى كوزدەگەنىمەن, باعانى ءبارىبىر نارىقتىق سۇرانىس انىقتايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ال سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ مونوپولياعا قارسى كۇرەستى اۋىز­دان تاستاماي وتىرساق تا, ءدارى-دارمەكتەر­د­ىڭ باعاسىنا ەشقانداي شەكتەۋ قويۋعا بولمايتىنىنا قايران قالاتىنىن جەتكىزدى. جىلدىڭ باسىنداعى باعا جىلدىڭ اياعىندا ەكى ەسە وسكەنىن كورىپ وتىرمىز, دەدى ول. سونىمەن قاتار, ازىق-ت ۇلىك باعاسى­نىڭ وسۋىنە دە توسقاۋىل قويىل­مايتىنىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. وسىمەن شۇعىلداناتىن وكىلەتتى ورگاندار تەك ەلباسى تاپسىرما بەرگەندە عانا كۇرەسكەن بولادى دا, باسقا ۋاقىتتا ءۇنسىز قالادى, دەدى سەناتور. سونداي-اق, قۇرىلىس سالاسى بويىنشا دا سۇراق بەردى. مۇنىمەن اينالىساتىن «بايتەرەك» كومپانياسىنا جانە ونىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارىنا ميللياردتاعان سومادا قاراجات بولىنەدى. ولار ءۇي سالۋ ءۇشىن جەردى وبلىستاردان كەلىسىمشارتپەن الادى. ال جوبانى وبلىس جاسايدى, قارجىنى «بايتەرەك» بولەدى. ودان دا قۇرىلىس سالاتىن قاراجاتتى ءبىز نەگە ترانسفەرت ارقىلى بىردەن وبلىسقا ءبولىپ, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبارىن وبلىستان سۇرامايمىز, دەدى ق.ايتاحانوۆ. مارات قۇسايىنوۆ ءدارى-دارمەك باعا­سىن زاڭسىز وسىرۋشىلەرگە قارسى تەك­سەرىستەر جۇرگىزىلىپ, 1 ملرد 321 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىنعانىن ايت­تى. بۇل جۇمىس الداعى جىلى دا جال­عاساتىن بولادى, ءسويتىپ, باعانى زاڭسىز وسىرۋشىلەرگە قارسى توسقاۋىلدار ارتادى, دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر. ال «بايتەرەك» ماسەلەسى بويىنشا ناقتى جاۋاپ بەرە الماي, تەك ۇكىمەتتىڭ «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ جاتقانىن كولدەنەڭ تارتتى. سوندا وسى سۇراقتارعا جاۋاپ تابىلاتىن بولادى, دەدى ول. زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى سەناتور اسحات كۇزەكوۆ جاسادى. تالقىلاۋدا سەناتور ميحايل بورتنيك سويلەپ, زاڭ جوباسىن قولداۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇسىردى. سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سەناتور ق.ايتا­حانوۆتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى تۋرالى بەرگەن سۇراعىنىڭ وزەكتى ماسەلە ەكەنىنە نازار اۋداردى. وسى تاراپ­تاعى ماسەلەلەر قوردالانىپ جاتىر. مينيسترلىك پەن «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ جاڭا باسشىلىعى بۇل ماسەلەگە كوڭىل اۋدارىپ, ۇتىمدى شەشىم قابىلدار دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى توراعا. ءسويتىپ, زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقى­لىمدا ماقۇلداندى. وسى جەردە ەكو­نوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسقار بەيسەنباەۆ ونى ەكىنشى وقىلىمدا دا قاراۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. بۇل ۇسىنىس قابىلدانىپ, زاڭ جوباسى ۇزىلىستەن كەيىن ەكىنشى وقىلىمدا دا قارالىپ, قابىلداندى. سونداي-اق, جالپى وتىرىستا ءماجى­لىس ماقۇلداعان «پروباتسيا تۋرالى, «داكتيلوسكوپيالىق جانە گەنومدىق تىركەۋ تۋرالى», «قارسى بارلاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوبالارى ىلەسپە زاڭ جوبالارىمەن بىرگە ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وسىلاردىڭ ءبارى دە باس كوميتەت توراعالارىنىڭ ۇسىنىسىمەن شاعىن ۇزىلىستەن كەيىن ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ قابىلدانعان زاڭ جوبالارى. سونىمەن قاتار, V شاقىرىلىمداعى پار­لامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاما­شىلدىعىمەن ازىرلەنگەن «ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالىپ, قابىلداندى. بۇل زاڭ ۆولونتەرلىك قىزمەت سالاسىندا تۋىندايتىن قوعام­دىق قاتىناستار جۇيەسىن رەتتەۋگە, الەۋ­مەتتىك باعىتتاعى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا, ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا جاردەمدەسۋگە باعىتتالعان. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»