قارجىلاندىرۋدان قايتارىم كۇتىلەدى

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىندا ماجىلىستەگى قكحپ-نىڭ دەپۋتاتتارى فراكتسيا مۇشەسى ايقىن قوڭىروۆ دايىنداعان ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆتىڭ اتىنا جولدانعان ساۋالعا قول قويعان ەدى. ساۋالدىڭ قىسقاشا مازمۇنى مىناداي: يپوتەكالىق بورىشكەرلەر­دىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن 2015 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنداعى قارىزدى قايتا ەسەپتەۋ باعدارلاماسىنا سايكەس «پرو­بلەمالى كرەديتتەر قورى» اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 130 ملرد تەڭگە بولگەنى ايتىلىپ, ول 2004 جىلدىڭ 1 قاڭتارى مەن 2009 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانى ارا­لىعىندا قارىز العانداردىڭ بورىشىن قايتا ەسەپتەۋگە جۇم­سالۋى كەرەكتىگى كورسەتىلگەن ەدى. حالىقتىق كوممۋنيستەر وسى باع­دارلاماعا 2009 جىلدان كەيىن نەسيە العاندار نەگە كىرگىزىل­مەدى, دوللاردىڭ باعامى وزگەرۋىنەن جاپا شەككەندەر 2014 جىلى دا بولدى عوي. ولار نەگە بۇل باعدار­لامادا قامتىلمادى؟ سونىمەن بىرگە, قاراجات قاي بانكتەرگە قان­شا كولەمدە بەرىلدى, قايتا ەسەپتەۋگە نەگە بارلىق بانك قاتىس­تى­رىلمادى, ال بەرىلگەن قاراجات­تى ماقساتسىز شىعىندارعا جۇم­ساعان­دار بولدى ما جانە قايتا ەسەپتەۋ ناقتى قانشا بورىشكەردى قامتىدى دەگەن سۇراقتار قويىلعان-تىن. وسى ساۋالعا ۇلتتىق بانك توراعاسىنان تومەندەگىدەي جاۋاپ كەلدى: «2015 جىلعى 24 ساۋىردە ۇلت­تىق بانك 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە عانا بەرىل­گەن يپوتەكالىق قارىزداردى قاي­تا قارجىلاندىرۋدى كوزدەي­تىن باعدارلامانى بەكىتتى. باع­دار­­لامانى ازىرلەۋ شەڭبەرىن­دە ۇلت­تىق بانك جانىنان ۆەدوم­ست­ۆو­ارا­لىق جۇمىس توبى قۇرىل­دى, ونىڭ قۇرامىنا مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگانداردان باسقا, قازاق­­ستاننىڭ «اق جول» دەمو­كرا­­تيا­لىق پارتياسىنىڭ, قازاق­ستان­نىڭ كوممۋنيستىك حالىق پار­تياسىنىڭ جانە يپوتەكا­لىق قارىز الۋشىلاردىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىل­دەرى كىردى. باعدارلامانىڭ نەگىز­گى ولشەمشارتتارى وسى جۇ­­مىس تو­بىندا, ونىڭ ىشىندە قاي­تا قار­­جىلاندىرۋعا جاتاتىن قا­رىز­داردى بەرۋ كەزەڭىندە پىس­ىقتالدى. يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىز­دارى بويىنشا مەرزىمى وتكەن بەرەشەك جونىندەگى جانە مەملەكەت­تىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى (130 ملرد تەڭگە) ستاتيستيكاسى دە­رەك­تەرىنىڭ نەگىزىندە 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭ ايقىندالدى. قارىزداردى وتەۋ كەزەڭىن ايقىنداۋ كەزىندە ۇلتتىق بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىلىعى ناقتى قانداي ولشەمشارتتاردى باسشىلىققا العانىن ايقىنداۋ قازىرگى ۋاقىتتا مۇمكىن ەمەس. باع­دار­لاما ءتاسىلىنىڭ قارىز بەرۋ مەرزىمىنە قاراي بىرتەكتى بول­ماۋىن مويىنداساق, قازىرگى ۋاقىت­تا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ­عا ءبولىن­گەن قاراجاتتىڭ شەك­تەۋلى بولۋىنا بايلانىستى باسقا كەزەڭ­­­دەردە بەرىلگەن قارىز­دار­دى قامتۋعا مۇمكىندىگى جوق. قارىز الۋشىلاردىڭ قام­تىلۋىن ۇل­عاي­تۋدى نەمەسە وزگە ولشەم­شارت­تار­دى كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن كەز كەلگەن وزگەرىس مەملەكەت تاراپىنان قو­­سىم­شا قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. قازىرگى كەزدە قاراجات 15 ەكىن­شى دەڭگەيلى بانككە جانە 3 يپو­تەكالىق ۇيىمعا ءبولىندى. باعدارلاماعا 2004-2009 جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭدە بە­رىل­گەن, 2015 جىلعى 1 قاڭتار­داعى جاعداي بويىنشا 36,5 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن سومادا بەرەشەگى قالعان يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى بار بارلىق بانك ەنگىزىلدى. ۇلتتىق بانك «پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اق-پەن بىرلەسىپ, «قازاقستاننىڭ حالىق بانكى» اق-قا, «ForteBank» اق-قا جانە «تسەسنابانك» اق-قا باعدارلامانىڭ تالاپتارىن ساقتاۋى ماسەلەلەرى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزدى. قازىرگى كەزدە «اتف بانك» اق-تى تەكسەرۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا بانكتەردىڭ باعدار­لاما تالاپتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جاعدايدا ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانۋ تۋرالى ماسەلە قارالادى. ال باعدارلاما شەگىندە 25 000 قارىزدى قايتا قارجىلاندىرۋ بولجامدالادى. قاراجاتتى يگەرۋدىڭ رەۆولۆەرلىك تەتىگىن ەسكەرە وتىرىپ, قايتا قار­جى­لاندىرىلعان قارىزداردىڭ سانى شامامەن 41 000 بولۋى مۇمكىن, ونىڭ ىشىندە 12 000-عا جۋىعى ءحاوت-ءتىڭ قارىزى. 2016 جىلعى 15 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا باعدارلامانى قولدانۋدى وتىنگەن 25 مىڭنان استام ءوتىنىش بانكتەرگە (يپوتە­كا­لىق ۇيىمدارعا) بەرىلدى. 19 069 وتىنىشكە قاتىستى 115,7 ملرد تەڭگە سوماعا قايتا قارجىلاندىرۋ تۋرالى وڭ شەشىم قابىلداندى, 16 721 ءوتىنىش بويىنشا جالپى سوماسى 91,9 ملرد تەڭگەگە نەمەسە بولىنگەن قاراجاتتان 70,7%-عا قارىزدار قايتا قارجىلاندىرىلدى. 2016 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ۇلتتىق بانككە ازاماتتاردىڭ قارىز­داردى باعدارلاما تالاپتارى­مەن قايتا قارجىلاندىرۋعا كومەك كورسەتۋ تۋرالى 3 000 ءوتى­نىش ءتۇستى» دەلىنىپ, قوسىمشادا 130 ملرد تەڭگەنىڭ قانداي ەكىنشى دارەجەلى بانكتەرگە قانشا كولەم­دە بەرىلگەنى كورسەتىلگەن. ازىرلەگەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»