بۇل ەلدە ساياسي كۇشتەردىڭ كۇرەسى بەلسەندى جۇرەدى. بىرەۋلەر ونى دەموكراتيانىڭ جوعارى دەڭگەيى ساناسا, ەكىنشىلەر دەموكراتياعا جات, كوپشىلىكتىڭ پىكىرىمەن ساناسپاۋ دەپ ەسەپتەيدى. وتكەن جۇمادان بەرى پولشا سەيمىندەگى قاقتىعىسقا دا سولاي باعا بەرىلىپ جاتىر.
مانيلا مەن ۆاشينگتون كەلىسپەيتىن سىڭايلى
فيليپپين پرەزيدەنتى رودريگو دۋتەرتەدەن ءار نارسە كۇتۋگە بولادى. سويتسە دە ونىڭ: «ەي, امەريكا, بىلەسىڭ بە سەن, فيليپپيننەن تابانىڭدى جالتىراتۋعا دايىندال!» دەگەن سوزىنەن كەيىن بۇل ەكى ەلدىڭ اراسىندا جاعدايدىڭ مىقتاپ شيەلەنىسكەنىن اڭعاراسىڭ.
بۇعان دەيىن دە دۋتەردە اقش-تىڭ, ونىڭ باسشىلارىنىڭ اتىنا ءبىراز عايبات ءسوز ايتىپ ۇلگەرگەن. بۇل ەلدىڭ ەلشىسىن «ءيتتىڭ بالاسى» دەسە, باراك وبامانى جەزوكشەنىڭ بالاسى دەپ سيپاتتاعان. سوعان قاراماي, اقش پرەزيدەنتى «20 مىقتى ەل» باسشىلارىنىڭ باسقوسۋىندا فيليپپيندىك ارىپتەسىمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەندە, جۇرت مۇنى وبامانىڭ كەڭدىگىنە بالاعان. سودان كەيىن دۋتەردە دە ۆاشينگتونعا قاراي تىم ءزار شاشا بەرمەگەن. ءتىپتى, جاڭا سايلانعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ اتىنا ءبىراز ماقتاۋ ءسوز دە ايتقانى بار. مۇنى جۇرت اقش-پەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتپاق ويى بولعان-اۋ دەپ قابىلداعان ەدى.
سوندا فيليپپين باسشىسىنىڭ مىنا ايقايىنىڭ سىرى نەدە؟ ءسىرا, ۆاشينگتوننىڭ دا شىدامى تاۋسىلعان بولار. 15 جەلتوقساندا اقش «مىڭجىلدىق باعدارلاماسى» بويىنشا جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان فيليپپينگە قارجىلىق كومەك بەرۋىن توقتاتاتىنىن مالىمدەدى. وعان سەبەپ – بۇل ەلدە زاڭدى مويىنداماۋ جانە ازاماتتىق ەركىندىك نورمالارىنىڭ بۇزىلۋى ەكەن. مۇنى بۇزعان دا ەل باسشىسىنىڭ ءوزى بولىپ وتىر. بۇرىندارى ەلدە ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ۇرانىمەن مىڭداعان ادام سوتسىز ءولتىرىلدى دەگەندى اقپارات قۇرالدارى, وپپوزيتسيا ايتىپ جاتسا, دۋتەردە ونى ەندى ءوزى ايتىپ وتىر. ۆاشينگتون سوعان سۇيەنىپ مالىمدەمە جاسادى.
ءيا, فيليپپين پرەزيدەنتى 12 جەلتوقسان كۇنى جۇرت الدىندا ءسويلەگەن سوزىندە قىلمىسكەرلەردى سوتسىز ولتىرۋگە ءوزىنىڭ قالاي قاتىسقانىن ايتىپ بەردى. «مەن مۇنى داۆاودا (سوندا ول مەر بولعان) جاسادىم. پوليتسياداعى جىگىتتەرگە كورسەتۋ ءۇشىن. ەگەر مەن جاساي السام, سەندەر نەگە جاساي المايسىڭدار, دەدىم», دەدى. ونىڭ بۇل ءسوزى الەمگە تەز تارادى. ونى ەسىتىسىمەن ۆاشينگتون جوعارىداعى مالىمدەمەسىن جاسادى.
بىراق بۇعان دۋتەردە ايىلىن جياتىن ەمەس, «ءبىز امەريكانىڭ اقشاسىنسىز دا كۇن كورەمىز...» دەدى. جانە وعان «ەگەر سەندەر وسىلاي جاساساڭدار, ءبىز دە سولاي جاسايمىز» دەگەندى قوسىپ قويدى. ونداعىسى – ەكى ەل اراسىندا 1998 جىلى جاساسقان كەلىسىم بويىنشا بۇل ەلدە اقش ءوزىنىڭ اسكەري بازاسىن ۇستاي الادى. دۋتەردە سول كەلىسىمدى بۇزامىز دەپ قورقىتقان سىڭايلى. جوعارىدا اتالعان باعدارلاما بويىنشا اقش فيليپپينگە 434 ميلليون دوللار قارجى كومەك بەرگەن ەكەن. ءارينە, ەندى ولار كوبىرەك بەرمەسە دە, فيليپپيننىڭ كۇن كورەتىنى بەلگىلى. بىراق دوس ەلىن جاۋعا اينالدىرعاننان بۇلار نە ۇتادى دەيسىڭ.
دوس دەگەننەن شىعادى, دۋتەردە اقش-قا وسى شۇيلىگۋى كەزىندە رەسەيمەن وداقتاسۋ مۇمكىندىگىن دە العا توستى. سەندەر بولماساڭدار, باسقالار تابىلادى دەگەنى عوي. «ولار (ورىستار) كەمسىتپەيدى, ىشكى ءىسىڭە ارالاسپايدى», دەگەندى دە ايتىپ ۇلگەردى. كىم بىلەدى, بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسىن اقىماق دەپ, ەۋرووداقتى سايتاننىڭ ساپالاعى دەپ, ءبىر ەلدىڭ ەلشىسىن ءيتتىڭ بالاسى دەپ سيپاتتايتىن اداممەن, سونىڭ ەلىمەن وداقتاسىپ, ابىروي تابۋ دا قيىن-اۋ.
جالپى, فيليپپين پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ اقىلعا سىيمايتىن ارەكەتتەرىمەن, مالىمدەمەلەرىمەن ەرەكشەلەنگەن باسشى بولىپ وتىر. ول بيلىك قۇرعان جارتى جىلداي ۋاقىتتا ەلدە ەسىرتكىگە قاتىستى دەگەن ايىپپەن 5,6 مىڭ ادام سوتسىز ءولتىرىلىپتى. مۇنى ءاسكەردىڭ, پوليتسيانىڭ, ەرىكتىلەردىڭ قولىمەن جۇزەگە اسىرعان كورىنەدى. ءاسىرەسە, ەرىكتىلەر بەلسەندىلىك كورسەتىپ, 3,6 مىڭ ەسىرتكىشىنى جويعان ەكەن. مۇنداي جوسىقسىزدىق الدا جالعاسا بەرە مە دەگەن سۇراق تۋادى. جاۋابى قيىن سۇراق.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست
