قازاق كينوسىندا جاڭا بەلەس الىندى. بۇل – بولمىسىمىزدى تانۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام. ىزدەنىس ءارتۇرلى تاقىرىپتىڭ اياسىندا جۇرگىزىلگەنىمەن, ماقسات بىرەۋ. ءبىز كىمبىز؟! قانداي قاسيەتتەرىمىزبەن ەرەكشەمىز؟ كينوگەرلەر وسى ساۋالدىڭ اينالاسىندا ىزدەنگەن. يدەيا دا ماقساتتى تۇردە جۇزەگە اسقان. تولىق جاۋابى دا بەرىلگەن.
ەكرانعا وتە مازمۇندى تۋىندىلار كەلدى. ماقساتتى ناتيجەگە قول جەتتى. سان سۇراقتىڭ جاۋابى الىندى. كوكەيدەگى كوپ ويلارعا قورىتىندى نۇكتە قويىلدى. كۇماندى سەنىم جەڭدى. ماڭىزدى ءىستەرىمىز بەن قاسيەتتەرىمىزدى فيلمدەرىمىز ارقىلى الدىڭعى قاتارعا شىعارا ءبىلدىك. ءبىز شىن ءمانىندە تەكتىلىكتىڭ جەمىسىمىز.
رۋحىمىز بيىك. ءادىلمىز. ەسەمىزدى ەسەپسىز جىبەرمەيمىز. نامىسشىلمىز. ۇساق-تۇيەك تەرمەيمىز. ءىرىمىز. ءىسىمىزدى ادالدىققا نەگىزدەپ, ادامشىلدىقپەن شەشىم جاسايمىز. وزگەگە قيانات جاسامايمىز. سابىرمەن ارتىن باعامىز. ارتىق كەتسە, ار-نامىسقا تيسە, ابىرويدى توكسە, اقتىق جولدىڭ كۇرەسىندە سوڭىنا دەيىن بارامىز. سوڭعى ۋاقىتتا ەكرانعا شىققان «قۇنانباي», «جۇلدىزدار توعىسقاندا», «امانات», «اناعا اپارار جول» فيلمدەرىنەن وسى بولمىسىمىزدىڭ ۇلگى بولار تۇتاس بەينەسىن كورە الدىق.
مەملەكەتتىك سىيلىقتى قانجىعاسىنا بايلاعان «قۇنانباي» ءفيلمى اۆتورلاردىڭ ەرەكشە تالعامىنىڭ ناتيجەسى. قۇنانباي بەينەسى ۇلكەن شەبەرلىكپەن, تەرەڭىنەن زەرتتەلىپ جاسالعان. ونىڭ بولمىسىنان ۇلتتىڭ مىنەزىن ىزدەگەن. قوماقتى, جاۋاپكەرشىلىگى زور جوبا ءساتتى جۇزەگە اسقان. بۇل – فيلم اۆتورلارىنىڭ شىعارماشىلىقتا جاساعان باتىل دا شەشۋشى قادامى. قۇنانبايدىڭ زامانى ەكراندا بارىنشا شىنايى اشىلعان. بيلىكتە ۇستانىمى بەرىك, ءادىل شەشىم جاسايتىن ءبىر قۇنانباي بەينەسىنىڭ مازمۇنىنا تۇتاس قازاققا ءتان ۇلگى بولارلىق ورتاق قاسيەتتى ۇيلەستىرە بىلگەن.
شەشۋشى ساتتەردە, داۋلى سىناقتا وزىمىزگە سىن كوزبەن قارايتىن ءمىنەزىمىزدى دە بارىنشا نانىمدى اشقان. ارازدىققا اعايىنشىلدىقپەن نۇكتە قوياتىن, ساتقىندىقتى كەشپەيتىن, يمانسىزعا سەنبەيتىن قاسيەتتەرىمىز دە كورىنىس تاپقان. بۇل فيلم ۇلتتىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىنىڭ ۇستانىمىنىڭ قانشالىقتى بەرىك بولۋى قاجەت ەكەندىگىنىڭ ۇلگىسىن اشىپ بەرە العان تۋىندى.
كوك پەن جەردىڭ بايلانىسى شەكسىز. قۇپياسى – سەنىم. سەنىمى بەرىك تۇلعا عانا جاراتىلىستىڭ سىرىن وزگەلەردەن ارتىق ءتۇسىنەدى. كەلەشەگىن كورەدى. كوشتى جەتكىزەتىن جولىن بىلەدى. تاڭدالادى. تاعدىرى كوكتەن شەشىلەدى. ۇلكەن ميسسيا جۇكتەلەدى. بۇل – اقيقات. كوپتىڭ ءبىرىنەن كوشباسشى بەكەر تاڭدالمايدى. كەزدەيسوقتىق بولمايدى. شەشۋشى ساتتەر تۋادى. سىرى جۇلدىزدارعا عانا ءمالىم. وسى قۇپيانىڭ ءمانىن ەلباسىنىڭ جۋرناليسكە بەرگەن سۇحباتىندا ءبىر-اق اۋىز جاۋابىنىڭ اياسىنا سىيدىرا العان ءفيلمنىڭ ءبىرى – «جۇلدىزدار توعىسقاندا».
تاقىرىپتىق تۇرعىدان وتە ءساتتى تۋىندى. مازمۇنى تەرەڭ. ءتالىمى مول. كۇرەسكەرلىك قاسيەت ۇلگى بولارلىقتاي. فيلم ۇلكەن شەبەرلىكپەن جاسالعان. سەزىندىرە العان. جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن كوتەرۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىن. ءتۇسىندىرە بىلگەن. باردى ساقتاۋدىڭ دا ماڭىزدى ەكەنىن.
ەلباسىنىڭ ەستەلىكتەرىنە قۇرىلعان وقيعا جەلىسى كوپ جايتتىڭ باسىن اشادى. وتكەنگە ورالۋ, بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزى ءبىر-اق باستى قۇندىلىقتى تۇسىندىرە الدى. ءتاۋەلسىزدىكتىڭ قۇنى. كەلەشەككە دەگەن سەنىم. دانا ۇلتتىڭ ۇرپاعىنىڭ بولاشاعى دا جارقىن بولۋعا ءتيىستى.
ءفيلمنىڭ تۇتاس ماعىناسى ۇلكەن جۇرەكتىڭ سىرىن اقتارادى. حالىقتان قالاۋى دا ءبىر-اق تىلەك. ءومىر ءسۇرۋ سالتى مەن ويلاۋ ساپاسى دا لايىقتى ۇيلەسىمنىڭ ۇلگىسىن كورسەتسە يگى. ءبىز ەڭسەسى بيىك ەلمىز. حالىق وسى رۋحتى جىگەرلەندىرۋشى باستى كۇش. وسى مىندەت بارىمىزگە ورتاق. وتكەن تاريحىمىز بەن تاعدىرىمىز بىزگە ءبىر-اق نارسەنى تۇيسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز باردى باعالاپ قانا قويماي, ونى ساقتاۋدىڭ دا جولدارىن مەڭگەرە ءبىلۋىمىز كەرەك.
ءار عاسىر ءوز جاڭالىعىمەن كەلەدى. الماعايىپ زاماننىڭ ءوز بولجامى بولادى. ۋاقىت كەپىلدىك بەرمەيدى. دانالىقپەن شەشىم جاسايتىن قاسيەتىمىزدەن اجىراماساق, سەنىمىمىزدى جوعالتپاساق, ءبىرتۇتاستىعىمىزدى ساقتاساق, الاتىن اسۋىمىز كوپ بولادى. سىرى جۇلدىزدارعا عانا ءمالىم. بۇل فيلم جاراتىلىستىڭ ءوز شەشىمى بولاتىندىعىن, ول ماڭىزدى ءسات جۇلدىزدار توعىسقاندا تۋاتىندىعىنىڭ قۇپياسىن ەلباسىنىڭ ءومىرىنىڭ مىسالىندا ءتۇسىندىرىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
تاريح داۋلى بولماس ءۇشىن تەك قانا جەڭىسپەن نۇكتە قويا ءبىلۋ كەرەك. ومىردە اينالىپ وتۋگە بولمايتىن, اياعىنا جەتكىزبەي قويمايتىن جاۋاپتى ءىس بار. بۇل – امانات. ءبىزدىڭ حالىق اماناتقا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان. اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى دەپ تە بەكەر وسيەت ايتىلماعان. «امانات» ءفيلمىنىڭ اۆتورى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرىپ شىققان.
جاراتىلىستاعى تىرشىلىكتىڭ جوعارعى ءمانىن ساقتاۋ ادامزاتقا امانات. شەشۋشى تۇلعالاردىڭ ماڭىزدى ءىسىن جالعاستىرۋ ۇرپاققا امانات. كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگىن قايتارۋ قازاق حالقىنا امانات. تاريحتا اياقتالماعان ميسسيانى قورىتىندىلايتىن ءسات تۋادى. باستى ءمۇددە ءۇشىن كۇرەسكەن تۇلعالار رۋحىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن. بۇل فيلم تاريحي اماناتتىڭ ار الدىنداعى ماڭىزىن اشىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
«اناعا اپارار جول» ۇلتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن تاريحي كەزەڭدەرىنىڭ ماڭىزدى تۇستارىن قامتىعان. ۇزاق جول. سىناققا تولى. وسى تولعانىستى انانىڭ ۇلىن كۇتەتىن ىشكى كۇيىمەن ءساتتى اشقان. فيلم اۆتورلارىنىڭ باستى ماقساتى دا وسى كۇيدى اشىپ بەرۋ. مەملەكەتتىڭ مۇددەسىمەن بايلانىستىرۋ. ۇعىندىرۋ. قايتپاس قايسار كۇرەسكەرلىك مىنەزىمىزدى ءىلياستىڭ بەينەسى ارقىلى ۇلگى ەتۋ.
انا مەن بالا اراسىنداعى ماحاببات بەينەبىر جاراتىلىستىڭ ۇيلەسىمىن ۇستاپ تۇرعانداي قۇدىرەتكە يە. وسى بايلانىستى فيلمنىڭ تابيعاتى سەزىندىرە العان. انانىڭ, جالپى ايەل زاتىنىڭ قوعامداعى الار ورنى ەرەكشە. ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭداعان انانىڭ بەينەسى ۇلگى بولارلىقتاي. جولىن ساعىنا كۇتكەن, كەلەتىنىنە سەنگەن انانىڭ جۇرەگى بەينەبىر بالاعا دەگەن ماحابباتتىڭ بار سىرىن اقتارعانداي. بۇل فيلم اناعا ءتان باستى قاسيەتتى اشىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
گۇلزات كوبەك,
كينوتانۋشى, ونەرتانۋ PhD دوكتورى,
«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
قازاق كينوسىندا جاڭا بەلەس الىندى. بۇل – بولمىسىمىزدى تانۋعا جاسالعان ماڭىزدى قادام. ىزدەنىس ءارتۇرلى تاقىرىپتىڭ اياسىندا جۇرگىزىلگەنىمەن, ماقسات بىرەۋ. ءبىز كىمبىز؟! قانداي قاسيەتتەرىمىزبەن ەرەكشەمىز؟ كينوگەرلەر وسى ساۋالدىڭ اينالاسىندا ىزدەنگەن. يدەيا دا ماقساتتى تۇردە جۇزەگە اسقان. تولىق جاۋابى دا بەرىلگەن.
ەكرانعا وتە مازمۇندى تۋىندىلار كەلدى. ماقساتتى ناتيجەگە قول جەتتى. سان سۇراقتىڭ جاۋابى الىندى. كوكەيدەگى كوپ ويلارعا قورىتىندى نۇكتە قويىلدى. كۇماندى سەنىم جەڭدى. ماڭىزدى ءىستەرىمىز بەن قاسيەتتەرىمىزدى فيلمدەرىمىز ارقىلى الدىڭعى قاتارعا شىعارا ءبىلدىك. ءبىز شىن ءمانىندە تەكتىلىكتىڭ جەمىسىمىز.
رۋحىمىز بيىك. ءادىلمىز. ەسەمىزدى ەسەپسىز جىبەرمەيمىز. نامىسشىلمىز. ۇساق-تۇيەك تەرمەيمىز. ءىرىمىز. ءىسىمىزدى ادالدىققا نەگىزدەپ, ادامشىلدىقپەن شەشىم جاسايمىز. وزگەگە قيانات جاسامايمىز. سابىرمەن ارتىن باعامىز. ارتىق كەتسە, ار-نامىسقا تيسە, ابىرويدى توكسە, اقتىق جولدىڭ كۇرەسىندە سوڭىنا دەيىن بارامىز. سوڭعى ۋاقىتتا ەكرانعا شىققان «قۇنانباي», «جۇلدىزدار توعىسقاندا», «امانات», «اناعا اپارار جول» فيلمدەرىنەن وسى بولمىسىمىزدىڭ ۇلگى بولار تۇتاس بەينەسىن كورە الدىق.
مەملەكەتتىك سىيلىقتى قانجىعاسىنا بايلاعان «قۇنانباي» ءفيلمى اۆتورلاردىڭ ەرەكشە تالعامىنىڭ ناتيجەسى. قۇنانباي بەينەسى ۇلكەن شەبەرلىكپەن, تەرەڭىنەن زەرتتەلىپ جاسالعان. ونىڭ بولمىسىنان ۇلتتىڭ مىنەزىن ىزدەگەن. قوماقتى, جاۋاپكەرشىلىگى زور جوبا ءساتتى جۇزەگە اسقان. بۇل – فيلم اۆتورلارىنىڭ شىعارماشىلىقتا جاساعان باتىل دا شەشۋشى قادامى. قۇنانبايدىڭ زامانى ەكراندا بارىنشا شىنايى اشىلعان. بيلىكتە ۇستانىمى بەرىك, ءادىل شەشىم جاسايتىن ءبىر قۇنانباي بەينەسىنىڭ مازمۇنىنا تۇتاس قازاققا ءتان ۇلگى بولارلىق ورتاق قاسيەتتى ۇيلەستىرە بىلگەن.
شەشۋشى ساتتەردە, داۋلى سىناقتا وزىمىزگە سىن كوزبەن قارايتىن ءمىنەزىمىزدى دە بارىنشا نانىمدى اشقان. ارازدىققا اعايىنشىلدىقپەن نۇكتە قوياتىن, ساتقىندىقتى كەشپەيتىن, يمانسىزعا سەنبەيتىن قاسيەتتەرىمىز دە كورىنىس تاپقان. بۇل فيلم ۇلتتىڭ بەتكە ۇستار ازاماتتارىنىڭ ۇستانىمىنىڭ قانشالىقتى بەرىك بولۋى قاجەت ەكەندىگىنىڭ ۇلگىسىن اشىپ بەرە العان تۋىندى.
كوك پەن جەردىڭ بايلانىسى شەكسىز. قۇپياسى – سەنىم. سەنىمى بەرىك تۇلعا عانا جاراتىلىستىڭ سىرىن وزگەلەردەن ارتىق ءتۇسىنەدى. كەلەشەگىن كورەدى. كوشتى جەتكىزەتىن جولىن بىلەدى. تاڭدالادى. تاعدىرى كوكتەن شەشىلەدى. ۇلكەن ميسسيا جۇكتەلەدى. بۇل – اقيقات. كوپتىڭ ءبىرىنەن كوشباسشى بەكەر تاڭدالمايدى. كەزدەيسوقتىق بولمايدى. شەشۋشى ساتتەر تۋادى. سىرى جۇلدىزدارعا عانا ءمالىم. وسى قۇپيانىڭ ءمانىن ەلباسىنىڭ جۋرناليسكە بەرگەن سۇحباتىندا ءبىر-اق اۋىز جاۋابىنىڭ اياسىنا سىيدىرا العان ءفيلمنىڭ ءبىرى – «جۇلدىزدار توعىسقاندا».
تاقىرىپتىق تۇرعىدان وتە ءساتتى تۋىندى. مازمۇنى تەرەڭ. ءتالىمى مول. كۇرەسكەرلىك قاسيەت ۇلگى بولارلىقتاي. فيلم ۇلكەن شەبەرلىكپەن جاسالعان. سەزىندىرە العان. جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن كوتەرۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىن. ءتۇسىندىرە بىلگەن. باردى ساقتاۋدىڭ دا ماڭىزدى ەكەنىن.
ەلباسىنىڭ ەستەلىكتەرىنە قۇرىلعان وقيعا جەلىسى كوپ جايتتىڭ باسىن اشادى. وتكەنگە ورالۋ, بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزى ءبىر-اق باستى قۇندىلىقتى تۇسىندىرە الدى. ءتاۋەلسىزدىكتىڭ قۇنى. كەلەشەككە دەگەن سەنىم. دانا ۇلتتىڭ ۇرپاعىنىڭ بولاشاعى دا جارقىن بولۋعا ءتيىستى.
ءفيلمنىڭ تۇتاس ماعىناسى ۇلكەن جۇرەكتىڭ سىرىن اقتارادى. حالىقتان قالاۋى دا ءبىر-اق تىلەك. ءومىر ءسۇرۋ سالتى مەن ويلاۋ ساپاسى دا لايىقتى ۇيلەسىمنىڭ ۇلگىسىن كورسەتسە يگى. ءبىز ەڭسەسى بيىك ەلمىز. حالىق وسى رۋحتى جىگەرلەندىرۋشى باستى كۇش. وسى مىندەت بارىمىزگە ورتاق. وتكەن تاريحىمىز بەن تاعدىرىمىز بىزگە ءبىر-اق نارسەنى تۇيسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز باردى باعالاپ قانا قويماي, ونى ساقتاۋدىڭ دا جولدارىن مەڭگەرە ءبىلۋىمىز كەرەك.
ءار عاسىر ءوز جاڭالىعىمەن كەلەدى. الماعايىپ زاماننىڭ ءوز بولجامى بولادى. ۋاقىت كەپىلدىك بەرمەيدى. دانالىقپەن شەشىم جاسايتىن قاسيەتىمىزدەن اجىراماساق, سەنىمىمىزدى جوعالتپاساق, ءبىرتۇتاستىعىمىزدى ساقتاساق, الاتىن اسۋىمىز كوپ بولادى. سىرى جۇلدىزدارعا عانا ءمالىم. بۇل فيلم جاراتىلىستىڭ ءوز شەشىمى بولاتىندىعىن, ول ماڭىزدى ءسات جۇلدىزدار توعىسقاندا تۋاتىندىعىنىڭ قۇپياسىن ەلباسىنىڭ ءومىرىنىڭ مىسالىندا ءتۇسىندىرىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
تاريح داۋلى بولماس ءۇشىن تەك قانا جەڭىسپەن نۇكتە قويا ءبىلۋ كەرەك. ومىردە اينالىپ وتۋگە بولمايتىن, اياعىنا جەتكىزبەي قويمايتىن جاۋاپتى ءىس بار. بۇل – امانات. ءبىزدىڭ حالىق اماناتقا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان. اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى دەپ تە بەكەر وسيەت ايتىلماعان. «امانات» ءفيلمىنىڭ اۆتورى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرىپ شىققان.
جاراتىلىستاعى تىرشىلىكتىڭ جوعارعى ءمانىن ساقتاۋ ادامزاتقا امانات. شەشۋشى تۇلعالاردىڭ ماڭىزدى ءىسىن جالعاستىرۋ ۇرپاققا امانات. كەنەسارى حاننىڭ باس سۇيەگىن قايتارۋ قازاق حالقىنا امانات. تاريحتا اياقتالماعان ميسسيانى قورىتىندىلايتىن ءسات تۋادى. باستى ءمۇددە ءۇشىن كۇرەسكەن تۇلعالار رۋحىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن. بۇل فيلم تاريحي اماناتتىڭ ار الدىنداعى ماڭىزىن اشىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
«اناعا اپارار جول» ۇلتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن تاريحي كەزەڭدەرىنىڭ ماڭىزدى تۇستارىن قامتىعان. ۇزاق جول. سىناققا تولى. وسى تولعانىستى انانىڭ ۇلىن كۇتەتىن ىشكى كۇيىمەن ءساتتى اشقان. فيلم اۆتورلارىنىڭ باستى ماقساتى دا وسى كۇيدى اشىپ بەرۋ. مەملەكەتتىڭ مۇددەسىمەن بايلانىستىرۋ. ۇعىندىرۋ. قايتپاس قايسار كۇرەسكەرلىك مىنەزىمىزدى ءىلياستىڭ بەينەسى ارقىلى ۇلگى ەتۋ.
انا مەن بالا اراسىنداعى ماحاببات بەينەبىر جاراتىلىستىڭ ۇيلەسىمىن ۇستاپ تۇرعانداي قۇدىرەتكە يە. وسى بايلانىستى فيلمنىڭ تابيعاتى سەزىندىرە العان. انانىڭ, جالپى ايەل زاتىنىڭ قوعامداعى الار ورنى ەرەكشە. ۇرپاعىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭداعان انانىڭ بەينەسى ۇلگى بولارلىقتاي. جولىن ساعىنا كۇتكەن, كەلەتىنىنە سەنگەن انانىڭ جۇرەگى بەينەبىر بالاعا دەگەن ماحابباتتىڭ بار سىرىن اقتارعانداي. بۇل فيلم اناعا ءتان باستى قاسيەتتى اشىپ بەرە الۋىمەن قۇندى.
گۇلزات كوبەك,
كينوتانۋشى, ونەرتانۋ PhD دوكتورى,
«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
سوڭعى جاڭالىقتار
قاراعاندىداعى تاۋ-كەن كاسىپورنىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • كەشە
ارام اقشاعا قۇنىققان الاياق التى جىلعا سوتتالدى
قوعام • كەشە
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جولدار جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا جانە ۇلت ساۋلىعى: ساراپشى كوزقاراسى
اتا زاڭ • كەشە
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى
ءبىلىم • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
الداعى كۇندەرى ەل اۋماعىندا اياز كۇشەيەدى
اۋا رايى • كەشە
«Boran–بۋران»: جادى مەن كەڭىستىكتى توعىستىرعان كورمە
قوعام • كەشە
