بالاساعۇننىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويى تۇيىندەلدى

تاريح جىلناماسىنا قاراي جىلجىپ بارا جاتقان 2016 جىل – تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ شەشىمىمەن ءجۇسىپ بالاساعۇن جىلى بولىپ جا­ريالانعانى بەلگىلى. بۇعان دەيىن تۇركيادا, ازەربايجاندا, قىر­عىزستاندا, تۇرىكمەنستاندا, رە­سەيدە ۇيىمداستىرىلعان عۇ­لامانىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويى  كەشە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ءجۇسىپ بالاساعۇن: گۋمانيزم پەداگوگيكاسىنىڭ قاينارلارى جانە قازىرگى زامان» تاقىرىبىمەن تۇيىندەلىپ, ۇلى عۇلامانىڭ ەڭ­بەكتەرىن زەرتتەۋشى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمداردىڭ باسىن قوسقان حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل وسى جىلدىڭ قورىتىندى جيى­نى ىسپەتتى ءوتتى. تۇركى ويشىلى ءجۇسىپ بالا­ساعۇننىڭ گۋمانيستىك يدەيالارى نەگىزىندە رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋدى دىتتەگەن حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەلدە بەلگىلى عالىم مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ ەجەلدەن ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ىزگىلىك قاعيداسىن ءجۇسىپ بالاساعۇن مۇرالارىمەن بايلانىس­تىرىپ, قاتپارلى, تەرەڭ ويلارىن «مەملەكەتتەن باستاپ كەز كەلگەن مەكەمەنى ىزگىلىكتى ادام عانا باسقارۋى كەرەك» دەگەن قاراپايىم ويمەن تۇيىندەدى. تاريحشى عالىم مامبەت قوي­گەلدى بالاساعۇننىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا بايلانىستى ءتيىستى ورىندارعا بىرنەشە رەت حات جاز­عانىن, ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ اتىنا كوشە بەرۋ, ۇلى ويشىلدىڭ اتىمەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرىن اتاۋ, وعان ەسكەرتكىش ورناتۋ سەكىلدى يگىلىكتى ىستەردىڭ اتقارىلۋى قاجەتتىلىگىنە نازار اۋدارتتى. ءجۇسىپ بالاساعۇن سەكىلدى تاريحي تۇلعانى بۇگىنگى كۇنى اركىم ءوز توپىراعىنا تارتىپ, ءوز ەلىنە ەنشىلەپ العىسى كەلەتىن پيعىل بايقاتادى. قىرعىز حالقى باسى ءبۇتىن وزىنە مەنشىكتەسە, قازاقتار دا قالىسپاي, تاراز توپىراعىنا تەلىپ قوياتىنى بار. ال بالاساعۇن سەكىلدى تۇلعالار «تۋعان جەر» دەگەن تار تۇسىنىككە سىيمايدى, ادامزاتتىڭ وي-ساناسىنىڭ دامۋى­نا ۇلكەن ۇلەس قوسقان دانىشپان دارالىعى ارقىلى ءوزىن قاستەرلەگەن ەلدىڭ بارىنە ورتاق ءومىر سۇرە بەرەدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان ءتۇر­كيا, رەسەي, بەلارۋس جانە قازاق­ستان­نىڭ عالىمدارى قاراحانيد ءداۋىرىنىڭ ۇلى ويشىلى جانە تۇركى تىلىندەگى «قۇتتى بىلىك» داستانىنىڭ اۆتورى ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويىندا اتقا­رىل­عان شارۋالاردى تۇيىندەي كەلە, ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى: جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋ, ولاردىڭ ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ءتۇر­كى عۇلاما ويشىل­دارىنىڭ فيلو­سوفيالىق, تاريحي, پەداگوگيكالىق, پسيحولوگيالىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋ. حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتىندىلاپ, اتقارىلعان شارا­لارعا اتسالىسقانى ءۇشىن بارشاسىنا العىسىن بىلدىرگەن تۇركسوي حالىقارالىق ۇيى­مىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ اباي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ رەكتورى سەرىك پىراليەۆكە, شىعىستانۋشى عالىم ءابساتتار دەربىسالىگە ۇيىم اتىنان تا­عايىندالعان حالىقارالىق ءجۇ­سىپ بالاساعۇن اتىنداعى مەدالدى تابىس ەتتى. ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى