ايتارى بار التى توم

رۋحاني قۇندىلىق – ۇلتتىڭ ايناسى عانا ەمەس, ايبىنى دا, ماڭگىلىگىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى, حالىقتىڭ قادىر تۇتار جاۋھارى ەكەنى راس. سول جاۋھاردىڭ بىرەگەي باستاۋى كۇلتەگىن جازۋىنان ورىستەپ, عاسىرلارمەن ساباقتاسىپ, اباي الەمىنە جەتىپ, ودان كەيىن الىپتارعا ۇشتاسىپ, قازىر التىن ارقاۋى ۇزارىپ كەلەدى. سونىڭ بىرەگەيى – قازاق ادەبيەتى دەر ەدىك. قازاق ادەبيەتىنىڭ تاۋەل­سىزدىك كەزەڭىن قامتىعان التى توم كىتاپ «تاۋەلسىز قا­زاق­­­ستان: قازىرگى زامان ادە­بيەتىنىڭ انتولوگياسى» سەريا­سىمەن ماسكەۋدەگى «حۋدو­جەس­تۆەننايا ليتەراتۋرا» باس­پاسىنان ورىس تىلىندە جا­رىق كورىپ وتىر. ءبىر اشىپ ايتار نارسە, بۇل التى كىتاپقا كىرگەن شىعارمالار بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ۇلت جازۋشىلارى مەن ەتنوس وكىلدەرى قالامگەرلەرىن قامتۋىمەن قۇندى دەپ بىلەمىز. «دومبىرا مەن بەسىك» دەپ اتالاتىن العاشقى توم تۇتاستاي بالالار ادەبيە­تىنە ارنالىپتى. وندا م.ءالىم­باەۆ, ق.مىرزاليەۆ, ت.مولداعاليەۆ, ا.اشيري, ل.ستەپانوۆا, وزگە دە بالالار اقىن-جازۋشىلارىنىڭ قىزىقتى ەرتەگىلەرى, ويلان­دىراتىن جۇمباقتارى, ماز­مۇندى اڭگىمەلەرى, تاقى­رىبى اۋقىمدى پوۆەستەرى جي­ناقتالعان. بۇل تۋىندىلاردا  قايىرىمدىلىق, ادامعا دەگەن ءىلتيپات, تۋعان تابيعاتقا دەگەن ءسۇيىس­پەن­شىلىك, سول سەكىلدى قا­زاق­ستاننىڭ ءتۇرلى ۇلت وكىل­­دەرى اۆتورلارىنىڭ شا­عىن شىعارمالارى بەرىل­گەن. انتولوگيانىڭ ەكىن­شى تومى «جۋسان ءيىستى جۇ­ماق ولكە» دەپ اتالادى. كور­نەكتى پروزاشىلارىمىز ءا.نۇر­پەيى­سوۆ, ش.مۇرتازا, ءا.كەكىل­باەۆ, ت.ابدىك, ب.نۇر­جەكەەۆ, ق.ىسقاقوۆ, ن.كەلىم­بەتوۆ, باس­قا دا قالام­گەرلەردىڭ سوڭعى جيىر­ما جىلدا جازعان كوركەم دۇنيە­لە­رىندە, ەسسەلەرىندە قازاق مەم­لەكەتىنىڭ تىرەگى سانالاتىن قازاق ۇلتى مەن وزگە ەتنو­ستاردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان, مادەنيەتىنەن, سالت-داستۇرىنەن حاباردار ەتىپ, ادامزات بولمىسىنىڭ ماڭگىلىك ماسەلەلەرىن قوزعاي كەلىپ, قايىرىمدىلىقتى, ازاماتتىقتى, ادالدىقتى تۋ ەتىپ كوتەرەدى. جىر الەمىن جان-جاقتى قامتىعان «عاسىرلارعا جول تارتقان جاقۇت جىرلار» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى تومنان 80-نەن استام اقىننىڭ تاماشا ولەڭدەرى ورىن العان ەكەن. قازاق پوەزياسىنىڭ ايتۋلى وكىلدەرى و.سۇلەيمەنوۆ, ف.وڭعارسىنوۆا, م.شا­حانوۆ, ن.لۋشنيكوۆا, ت.فرو­­لوۆسكايا, يان-ۆون-سيك, ا.باقتىگەرەەۆا, ۆ.ان­تونوۆ, باسقا دا جىر جام­پوز­دا­رى­نىڭ, قازاق ەلىن وتا­نىم دەپ سانايتىن وزگە ۇلت وكىل­دەرىنىڭ وتتى ولەڭدەرى, قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس­تاردىڭ بالعىن جىرلارى دا وسى كىتاپتىڭ جەلىسىن قۇراپتى. بۇل جىرلاردىڭ كوپشىلىگى العاش رەت ورىس تىلىندە جارىق كورىپ وتىر­عا­نىن ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىن قام­تىعان ءتورتىنشى توم «اقى­رىن ءجۇرىپ, انىق باس» دەپ اتالادى ەكەن. مۇندا جي­ناقتالعان ەسسەلەردە اقىندار مەن عالىمدار, قا­بىرعالى قالامگەرلەر (گ.بەلگەر, م.اۋەزوۆ, ا.سەي­دىمبەك, س.ەلۋباەۆ, س.ابدراح­ما­نوۆ, ءا.دەربىسالى, ش.بەي­سەنوۆا, ر.مۇقانوۆا, ت.ب.), ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىل­دارىنداعى الاساپىران كەزەڭ مەن ودان كەيىنگى قارقىندى دامۋ تۇستارىن, ەلباسىنىڭ ەرلىككە تولى ەرەن ەڭبەگىن, بۇكىل قازاق توپىراعىنداعى وڭ وزگەرىستەردى, ايبىندى استانانىڭ كەسكىن-كەلبەتىن كەلىستىرە سۋرەتتەيدى. «كوكىرەگىڭدە بولسىن كوز» دەپ اتالاتىن بەسىنشى تومعا 30-دان استام جازۋشىنىڭ پوۆەستەرى مەن اڭگىمەلەرى توپتاستىرىلعان ەكەن. ولاردىڭ قاتارىندا س.باقبەرگەنوۆ, س.مۇ­رات­بەكوۆ, ش.قۇماروۆا, ا.ار­تسيشەۆسكي, ت.توحتاموۆ, تاعى باسقالار بار. تاۋەل­سىز مەملەكەتىمىزدىڭ جەتى درا­­ماتۋرگىنىڭ شىعارما­لارى­نان تۇراتىن التىنشى توم «تۇلپار ۋاقىتپەن تايتالاس» دەپ اتالادى. وندا قالامگەرلەر د.يسابەكوۆتىڭ, ن.كەلىمبەتوۆتىڭ, س.بالعا­باەۆتىڭ, ن.ءورازاليننىڭ, ە.امان­شاەۆتىڭ, ل.شاش­كو­ۆانىڭ, م.وماروۆانىڭ ءسۇ­بەلى تۋىندىلارى ورىن العان. ايتارى بار التى توم­نىڭ نەگىزىن قالاعان, ياعني حالىقارالىق باسپا جوبا­سىنىڭ جەتەكشىسى, ۇلت رۋحا­نياتىنىڭ جاناشىرى قايرات كەلىمبەتوۆ بولسا, كىتاپتاردى قۇراستىرعان رايحان ءما­جەنقىزى, گەورگي پرياحين, ال كىتاپتاردى بەزەندىرگەن سۋرەتشىلەر ج.كا­كەن ۇلى باس­تاعان توپ ەكەنىن ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە وسى قۇندىلىقتاردى دايىن­داۋ بارىسىندا قازاق­ستان جازۋشىلار وداعى مەن «ءتارجىمان – ادەبي اۋدارماشىلار وداعى» (ق.باق­بەرگەنوۆ), مۇنىمەن بىرگە, بەلگىلى تۇركىتانۋشى عالىم, جازۋشى نەمات كەلىم­بەتوۆ اتىنداعى قور جانە رەسەي جازۋشىلار وداعىنىڭ (باس­قارما توراعاسى ۆ.گا­نيچەۆ) قاتىسۋىمەن دايىن­دالعانىن ايتا كەتۋگە ءتيىستىمىز. سو­نىمەن, تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىنا كەلىستى تارتۋ بولىپ وتىرعان ايتارى بار التى توم تاياۋدا جۇرت قولىنا تيەدى. بۇل دا رۋحاني الەمىمىزدەگى كەلەلى جاڭالىق دەسەك جاراسادى. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»