يسلام الەمى جاڭعىرۋعا ءتيىس

مۇسىلمان مەملەكەتتەرى دامۋ كوشىنىڭ سوڭىندا كەلەدى. نەگە؟ يسلام الەمى – شەكسىز الەم. ال يسلام ءدىنى – عالامشارعا تامىرىن تەرەڭ جايعان ەك­­­ىنشى ورىنداعى قۋاتتى ءدىن. ءبىرىنشى ورىندا حريستيان ءدىنى. ال يۋدايزم بولسا, وسى اتالعان مونوتەيستىك ءۇش ءدىننىڭ ىشىندەگى ەڭ العاشقىسى, بىراق ول ءدىندى ۇستاناتىنداردىڭ سانى 16 ميلليون عانا. يسلامنىڭ دا, حريستيان ءدىنىنىڭ دە, ءيۋدايزمنىڭ دە ارعى تەگى ءبىر. سەبەبى, مونوتەيستىك ءۇش ءدىننىڭ ءتۇپ تامىرى يبراگيم (ىبىرايىم, اۆراەم) پايعام­بار­دان باستاۋ الادى. تاريحقا ۇڭىلسەك, پاي­عام­بارلاردىڭ ارعى تەگى يبراگيم پايعامبارعا كەلىپ تىرەلەدى. مۇحاممەد پايعامبار يبراگيم پايعامباردىڭ ۇلكەن ۇلى ءيسمايلدىڭ ۇرپاقتارىنان تاراسا, مۇسا مەن يسا پايعامبارلار يبراگيم پايعامباردىڭ كىشى ۇلى يسااكتان تاراعان. مۇسىلمان الەمىنىڭ كيەلى قالاسى مەك­كەنىڭ نەگىزىن قالاعان دا يبراگيم پايعامبار. مەككەدەگى ميلليونداعان مۇسىلماندار سيى­ناتىن قاعبانى دا و باستا يبراگيم پاي­عامبار مەن يسمايل تۇرعىزعان. بىراق, وكى­نىش­كە وراي, اتالمىش شىندىقتى بۇل كۇندە كوپ جۇرت بىلە بەرمەيدى ءارى بىلۋگە دە تى­رىس­پايدى. سوندىقتان باتىس الەمىنىڭ وڭشىل ساياساتكەرلەرى الگى دىندەردىڭ اراسىنداعى ورتاق قۇندىلىقتارعا باسا نازار اۋدارۋدان گورى ولاردىڭ اراسىنداعى ايىرماشى­لىق­تارعا كوبىرەك باسىمدىق بەرىپ, يسلام ءدىنىن كەمسىتىپ, مۇسىلمانداردى شەتتەتۋگە دايىن تۇرادى. ول ول ما, ءتىپتى يسلامدى الەمنىڭ ەڭ ىقپالدى دىندەرىنىڭ ءبىرى دەپ تانۋدىڭ ور­نى­نا وعان كەسەلدى يدەولوگيا دەپ ايدار تاعادى نەمەسە ونى ەكسترەميزم, تەرروريزم نەمەسە فۋندامەنتاليزمنىڭ ۇياسى دەپ, ادامزاتتى يسلامعا قارسى باعىتتاۋعا جانە اتالمىش دىندەردىڭ اراسىنا وت جاعىپ, ولاردى ۇستا­نا­تىن حالىقتاردى ءبىر-بىرىمەن قاقتىعىس­تى­رۋ­عا تىرىساتىندار دا تابىلادى. يسلام مەن مۇ­سىلماندارعا دەگەن مۇنداي جاڭساق كوزقا­راس ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ اراسىندا دا ورىن الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. مى­سالى, مۇحاممەد پايعامباردى كەلەمەجدەيتىن كاريكاتۋرا تاراتۋ, مۇسىلمانداردىڭ كيە­لى كىتابى قۇراندى ورتەۋ نەمەسە بيىلعى جازدا مۇسىلمانداردى شەتتەتۋ ماقساتىندا نورۆەگيادا ورىن العان تەرروريستىك جارى­لىستار مەن قاندى قىرعىن جوعارىداعى تەرىس پيعىلدىڭ ءىس جۇزىندەگى كورىنىستەرى. ال مۇسىلماندار تاراپىنان الگىندەي ايۋان­دىق­قا بارىپ, وزگە دىندەگىلەردىڭ كيەلى كىتاپ­تارىن ورتەۋ نەمەسە پايعامبارلارىنا كۇيە جاعۋ, ولاردى داتتاۋ ەش ۋاقىتتا بولعان ەمەس. ال شىنداپ كەلگەندە, يسلام مەن يسلام الەمىنىڭ ۇستانىمى تەرروريزممەن دە, ەكس­ترە­­­ميزممەن دە, فۋندامەنتاليزممەن دە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. مۇسىلمان­داردىڭ كيەلى كىتابى قۇراندا جاماندىقتى ۋاعىزدايتىن سۇرە نەمەسە ايات اتىمەن كەزدەسپەيدى. كەرىسىنشە, مۇحاممەد پايعامبار ار­قى­لى اللادان جەتكەن ادىلەتتىككە شاقى­را­تىن تومەندەگىدەي ناقىلدار بۇكىل ادام­زاتقا ورتاق قۇندىلىقتار ەكەنى كۇمان تۋ­دىرمايدى. مىسالى, “باسقالاردى مۇسىرك­ە­مەگەن ادامدى قۇداي مۇسىركەمەيدى”, ء“وزى تويا ءىشىپ-جەپ, كورشىسى اش جۇرگەن پەندە قۇ­دايدىڭ ق ۇلى ەمەس”, “باسقانى ۇرىپ جىققان مىقتى ەمەس, اشۋىن اقىلىنا جەڭدىرگەن ادام مىقتى” نەمەسە قۇراننىڭ 60-سۇرەسىنىڭ 8-اياتىنداعى: “اللا دىنىڭە قارسى سوعىس اشپاعان, باس­پاناڭنان ايىرماعان ادامدارعا قايىرىمدى بولۋعا تىيىم سالمايدى. اللا ادىلەتتى پەندەلەردى سۇيەدى” دەگەن عيبراتتى قۇندىلىقتار يسلام ءدىنىنىڭ ناعىز تولە­رانت­تى ءدىن ەكەنىنىڭ ناقتى دالەلى. قۇراندا يسا پايعامبارعا دا ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلگەن. سوسىن مۇحاممەد پايعامبار وزىنەن بۇرىن­عى پايعامبارلاردىڭ ءبارىن دە سىيلاعان, ولار تۋرالى عايبات ءسوز ايتپاعان. ەڭ باستى­سى, اللادان قۇران ءتۇس­كەننەن بەرى ون ءتورت عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە, كيەلى كىتاپ­تاعى 114 سۇرە مەن 6346 اياتتىڭ ءبىر ءارىپى دە وزگەرىسكە ۇشىراعان ەمەس. ولار ەش ۋاقىتتا بۇرمالانعان دا ەمەس. بۇل كۇندە يسلام الەمىنىڭ 57 مەملەكەتى ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىككەن. بۇل تۋدى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى بەرىك ۇستاپ كەلەدى. بيىل ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دى­عىن مەرەكەلەپ جاتقان قازاق ەلى ءۇشىن يسلام ىن­تىماقتاستىعى ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ­دىڭ تاريحي ماڭىزى وتە زور. ويتكەنى, الەم­دىك قاۋ­­ىپسىزدىك, بەيبىتشىلىك, ىنتىماقتاستىق جانە وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى دامىتۋ ءۇشىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ءمانى مەن قاجەتتىلىگى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا يسلام الەمى ۇلكەن قيى­ن­دىق­تارعا تاپ بولۋدا. افريكانىڭ ءسولتۇس­تى­گىندە, تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە ورىن الىپ وتىرعان قاقتىعىستار مەن سوعىستار ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى. سوندىقتان ءدال قازىر يسلام قاۋىمداستىعىنا جاڭعىرۋ قاجەت, عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋ مەن بىلىمگە بەت بۇرۋ اۋاداي كەرەك. ولاردى ىسكە اسىرۋعا مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى, سەبەبى يسلام الەمىنىڭ جيىنتىق ەكونوميكالىق الەۋەتى ۇشان-تەڭىز. ەندەشە, وسى مۇمكىندىكتەردى شەگىنە جەتكىزە پايدالانا وتىرىپ, يسلام الەمى يىق تىرەستىرە كۇش بىرىكتىرسە, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس­تار­دى كۇشەيتىپ, ءوزارا كومەكتىڭ ەڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ىسكە قوسسا, دامۋدىڭ جاڭاشا جو­لىنا تۇسەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان يسلام الە­مىن ۇلكەن رەفورما كۇتىپ تۇر. ول رەفورما باستالىپ تا كەتتى. ونىڭ ءبىر سيپاتى مىنا­دان بايقالادى. بۇدان بىلاي يسلام كون­فە­رەنتسياسى ۇيىمى مۇسىلمان مەملەكەت­تە­رى­نىڭ كەلەشەك ماقسات-مۇددەلەرىنە سايكەس, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل تاريحي شەشىم استانادا قابىلداندى. يسلام الەمىن رەفورمالاۋ جونىندەگى سو­نى باستامانى, تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا وتكەن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنە ءتور­اعا­لىق ەتكەن ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ كوتەرگەن بولاتىن. ەلباسى يىۇ-نىڭ ەڭ باستى قاعيداسى رەتىندە ساۋدا-ساتتىقتى جانداندىراتىن ينۆەستيتسيالىق, تەحنولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە عىلىم-ءبى­لىم سالالارىن قامتيتىن پارمەندى باعدارلا­ما­لاردى بىرلەسە وتىرىپ ىسكە اسىرۋعا جول سىلتەدى. سونىمەن قاتار يىۇ-نىڭ ءىس با­سىن­داعى توراعاسى يسلام الەمىن كەرى تارتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلاردى دا ايشىقتاپ اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ء(ىجو) كولەمى توعىز جارىم مىڭ اقش دوللارىن قۇراسا, بۇل كورسەتكىش ەۋروپا ەلدەرىندە جيىرما ءتورت مىڭعا تە­ڭە­لەتىنىن العا تارتتى. ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ دامۋ ۇردىسىندە دە ايتارلىقتاي ايىرماشى­لىق بار ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, جان باسىنا شاققاندا ءىجو-ءنىڭ ەڭ دامىعان مۇسىلمان ەلدەرى مەن دامۋى كەنجەلەپ قالعان مۇسىل­مان مەملەكەتتەرىندەگى ايىرماسى 100 ەسەگە جەتەتىنىنە نازار اۋداردى. ءدال قازىر يىۇ ەلدەرى الەمنىڭ ەنەرگەتيكالىق بايلىعىنىڭ 70 پا­يى­زىن يەمدەنىپ وتىرسا دا, ول ەلدەرگە الەم­نىڭ ءىجو-ءنىڭ 7,5-اق پايىزى كەلەتىنىن جانە الەمدىك تاۋار اينالىمىنىڭ 11 پايى­زى عانا تيەسىلى ەكەنىن باتىرىپ ايتتى. بۇل كەمشى­لىك­تەردىڭ ۇيىمعا ۇلكەن سىن ەكەنىن ءارى مۇنداي جاعدايدان قۇتىلۋ ءۇشىن يسلام مەملەكەت­تە­رىنىڭ ارقايسىسى بەلسەندىلىك تانىتىپ, باسە­كەگە توتەپ بەرە الاتىن جەكە قابىلەتىن كۇ­شەيتپەسە بولمايتىنىن شەگەلەي كەلىپ, وسى­لاردىڭ نەگىزىندە يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بىرلەسكەن ستراتەگيا­سىن جاساقتاۋى كەرەكتىگىن باسا ايتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, سونىمەن قاتار, ۇي­ىمعا مۇشە ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مي­نيستر­لەرىنىڭ نازارىن استانادا بيىل وتكەن جەتىنشى الەمدىك يسلام ەكونوميكالىق فو­رۋمىندا جاريالاعان ۇسىنىستارىنا اۋدار­دى. ويتكەنى, الگى فورۋمدا ەلباسىنىڭ باس­تامالارى قولداۋ تاپقان بولاتىن. وزەكتى دە ناقتى باستاما رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ يسلام الەمىنىڭ ەڭ دامىعان 10 مەملەكەتىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, يسلامدىق ۇنقاتىسۋ الا­ڭىن اشۋ كەرەكتىگىن مينيسترلەردىڭ نازارىنا قايتا ۇسىندى. ايتسا ايتقانداي-اق, بۇگىنگى تاڭدا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەڭ دا­مىعان وندىعىمەن بۇكىل الەم ەسەپتەسەدى. ءويت­كەنى الگى وندىق كۇللى يىۇ مەملەكەت­تە­رى­نىڭ جيىنتىق ءونىمىنىڭ 80 پايىزىن وندىرەدى. الەمدىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ءتونىپ تۇرعان قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەلباسى يىۇ اياسىندا ءوزارا ازىق-ت ۇلىك كومەگىن ۇسى­­نا الاتىن بۇۇ-داعى فاو (ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى) سەكىلدى ايماق­تىق قور جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك ەكسپورت­تاۋداعى الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, ونداي ۇي­ىمنىڭ شتاب-پاتەرىن ءبىزدىڭ ەلدە ورنالاس­تى­رۋعا دا ءازىر ەكەنىمىزدى العا تارتتى. الەمگە ءتونىپ تۇرعان ەنەرگەتيكالىق كاۋىپ-قاتەر دە ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. حالىق­ارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ باعام­دا­ۋى بويىنشا, 2030 جىلعا دەيىن ەنەرگەتي­كا­لىق رەسۋرستاردى ءوندىرۋ مەن تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 17 تريلليون اقش دول­لارى كەرەك بولادى ەكەن. وسى مالىمەت­تەر­دى نەگىزگە الا وتىرىپ, ەلباسى ءبىزدىڭ ەلدە “بولاشاق ەنەرگياسى” دەگەن تاقىرىپ ايا­سىن­دا الەمدىك “ەكسپو - 2017” كورمەسىن ۇيىم­داستىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, ونىڭ يىۇ تاراپىنان قولداۋ تاباتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ يىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە جاساعان بايان­دا­ما­­سىندا يسلام الەمىن رەفورمالاۋدىڭ جول كارتاسىن جان-جاقتى ايقىنداپ بەردى. پرەزيدەنت ۇسىنعان تومەندەگى ۇسىنىستار جو­عا­رىدا ايتىلعان ءۋاجدىڭ بۇلتارتپاس دالەلدەرى. بىرىنشىدەن, مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ ال­دىن­دا تۇرعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن سول مەم­لەكەتتەردىڭ وزدەرى ايقىنداپ ۇسىنۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, يسلام الەمى دامۋدىڭ شي­كى­زاتتىق ۆەكتورىنان شىعىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, يىۇ شەڭبەرىندە ۇساق جانە ورتا بيزنەستى قولدايتىن وزىق جۇيە قالىپ­تاس­تىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن يسلام دامۋ بانكى­نىڭ اياسىندا ۇساق جانە ورتا بيزنەستى قول­داي­تىن ارنايى قور قۇرىلۋى ءلازىم. قار­جى­لاندى­رۋ­دىڭ يسلامدىق ءۇردىسى مەن ءتيىمدى قۇرالدارىن يسلام الەمىنە كەڭىنەن ەنگىزۋ پارىز. تورتىنشىدەن, يىۇ اياسىندا ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا تەحنولوگيالىق جانە ين­ۆەس­تيتسيالىق ارىپتەستىكتىڭ بىرلەسكەن جوسپا­رىن جاساپ, حالىقارالىق يننوۆاتسيالىق ورتالىق قۇرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. بەسىنشىدەن, يسلامدىق بانك جۇيەسىنىڭ قىزمەتىنە باسىمدىق بەرۋ ءۇشىن ارنايى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىپ, الماتى قالاسىن يسلامدىق قارجى ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ كەرەك. التىنشىدان, يسلام الەمى ءوزىنىڭ باسىم­دىعى بولىپ سانالاتىن دەموگرافيالىق الە­ۋە­تىن تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ەڭ ما­ڭىزدى تەتىگى دەپ قاراۋى قاجەت. حالىق­ارالىق ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا قارا­عاندا, 2030-شى جىلدارى مۇسىلمانداردىڭ سانى 2,2 ميللياردقا جەتىپ, الەم حالقىنىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇرايتىن بولادى. دەمەك, جەتىنشىدەن, سونشاما ادامدى ءبى­لىم-عىلىممەن قامتۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن عىلىم دەڭگەيىن كوتەرىپ, جاڭا يدەيالاردى تۋدى­را­تىن, ءسويتىپ, يسلام وركەنيەتىنىڭ جاڭعىرۋى مەن قايتا ورلەۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ينتەل­لەكتۋالدىق ەليتا تاربيەلەۋ قاجەت. بۇعان يسلام الەمىنىڭ الەۋەتى جەتەتىنىنە ەشبىر كۇمان بولماۋعا ءتيىستى. سەبەبى, ورتا عاسىر­لاردا يسلام الەمى ادامزات وركەنيەتىنە ماتەماتيكا, حيميا, استرونوميا, مەديتسينا, ارحيتەكتۋرا, فيلوسوفيا جانە پوەزيا سالالا­رىندا ۇلكەن جاڭالىقتار اشىپ, ادامزات, ونىڭ ىشىندە باتىس وركەنيەتىنە ءوز ۇلەسىن ەسەلەپ قوسقان بولاتىن. باعداد, كوردوۆا, تولەدو, الەكساندريا قالالارى ول زامانداردا بۇكىل الەمنىڭ ينتەللەكتۋالدىق ورتالىق­تارى بولاتىن. سەگىزىنشىدەن, يىۇ-نى رەفورمالاۋ مەن جاڭعىرتۋ اياسىندا ونىڭ ينستيتۋتتارى مەن ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ۇيىم تەرەڭ ساراپتامالىق جۇمىس­تاردىڭ نەگىزىندە الدىن-الا جوسپارلار مەن زەرتتەۋلەر جاساي الاتىن ارنايى ينستيتۋت نەمەسە ورتالىق اشۋعا ءتيىستى. توعىزىنشىدان, سوڭعى 10 جىلدا اۋعان­ستان­دا وندىرىلەتىن گەروين مەن ەسىرتكى تاسى­مالداۋ ون ەسەگە ءوسىپ كەتتى. ال ۇيىم بولسا, ەسىرتكىمەن كۇرەس جۇرگىزۋدە ءوز مۇمكىن­دىك­تە­رىن تولىق پايدالانا الماي وتىر. سون­دىق­تان ۇيىم اياسىندا اۋعانستانعا كومەك بەرۋدى ۇيلەستىرىپ وتىراتىن ارنايى ءجۇمىس توبىن قۇرۋ قاجەت. ونىنشىدان, بۇگىنگى تاڭدا يسلام مەن يسلام الەمىنە ينتەرنەت ارقىلى جابىلاتىن جالا مەن قىسىمعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن ءارى يسلامنىڭ تولەرانتتى ءارى بەيبىت ءدىن ەكەنىن بۇكىل الەمگە پاش ەتىپ وتىراتىن ە-ISLAM ينتەرنەت رەسۋرسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتى­گىن كۇن تارتىبىنە قويۋ كەرەك. يىۇ ەلدەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيس­تر­لە­رىنىڭ كەڭەسىنە باسشىلىق ەتكەن پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ۇيىمدى رەفورمالاۋعا با­عىت­تالعان جوعارىدا بەلگىلەنگەن ءىس-شارا­لار­مەن قاتار يسلام الەمىنىڭ نامىسىن قاي­رايتىن كەيبىر اششى شىندىقتاردىڭ دا بەتىن اشىپ, كەلەشەكتە ولاردان ءتيىستى قورىتىندى شىعارۋعا جەتەلەيتىن مىنا ءبىر ءماندى دە استارلى سۇراقتاردى كولدەنەڭ تارتتى: “بۇگىنگى تاڭدا يسلام مەملەكەتتەرى سون­شالىقتى مول تابيعي, ادامي ءارى قارجى رە­سۋرس­تارىنا يە بولا وتىرىپ, نەلىكتەن الەم­دىك دامۋ كوشىنىڭ سوڭىندا كەلەدى؟ يسلام الەمىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى الەمدىك جوعارى ءبىلىم سالاسىندا نەلىكتەن باسقا­لار­عا ۇلگى كورسەتە الماي وتىر؟ سوڭعى 20 جىل ىشىندە مۇسىلمان ەلدەرىندە تابيعاتتانۋ جانە تەحنيكالىق عىلىمدار سالاسىندا بىردە-ءبىر الەمدىك ءمانى بار جاڭا­لىقتىڭ اشىلماۋ سەبەبى نەلىكتەن؟ بۇل ول­قى­لىقتار كوزگە ۇرىپ تۇر. سوندىقتان ولار­دى بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس”, دەي كەلىپ, ءوزى توتەسىنەن قويعان الگى سۇراقتاردىڭ جاۋابى رەتىندە: “بالكىم, وزىق يدەيالاردىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى جانە الەمدىك ءمانى بار عىلىمي جاڭا­لىقتاردىڭ اشىلۋى ءۇشىن اقشا مەن تابيعي بايلىقتاردىڭ مول بولۋىنان گورى, ەڭ ال­دى­مەن, ينتەللەكتۋالدىق ورتا مەن قوعامدىق-ساياسي كليمات قالىپتاستىرۋ قاجەت شىعار”,  دەگەن ءتۇيىندى ءۋاجدى كولدەنەڭ تارتتى. بۇل سۇراقتار مەن بەرىلگەن جاۋاپتىڭ استارى كە­ڭەسكە قاتىسقان مينيسترلەرگە تەرەڭ قوزعاۋ سالدى. ولاي بولماۋى مۇمكىن ەمەس. يسلام الەمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى استانادا وتكەن كەڭەستەن ۇلكەن ساباق ال­ىپ قايتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەگەر كە­ڭەس­تە ۇسىنىلعان يسلام الەمىن رەفور­ما­لاۋدىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلعان تەتىكتەرى باس­شىلىققا الىنىپ, تەز ىسكە قوسىلاتىن بولسا, مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ يننوۆا­تسيا­لىق ءارى تۇراقتى دامۋدىڭ سارا جولىنا ءتۇ­سەتىنىنە ەشبىر كۇمان جوق. ول جولدىڭ ءبىز­دىڭ ەلگە دە تىكەلەي قاتىسى بار. ەندەشە, يسلام الەمىنە جانە ونىڭ بولىنبەس قاناتىنا اي­نالعان ءارى ۇستىمىزدەگى جىلى ەگەمەندىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتقان ءوز ەلىمىزگە دە اق جول تىلەيىك, اعايىن! ءادىل احمەتوۆ, سەناتور,  ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىنىڭ مۇسىلمانداردى كەمسىتۋ جانە شەتتەتۋمەن كۇرەس جونىندەگى جەكە ۋاكىلى.