اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى شەت ەلدەردەگى جەتەكشى ارحيۆتەر, كىتاپحانالار جانە عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, سەرىكتەستىك پەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا. قازاقستان پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ قورلارىنا دەگەن جىلدان جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعى جانە ارحيۆ ىستەرىن زاماناۋي دارەجەدە ۇيىمداستىرۋعا دەگەن ىنتا-جىگەر نەگىزگى سەبەپكە اينالىپ وتىر.
جىل سايىن ءارحيۆتىڭ وقۋ زالىندا اقش, ۇلىبريتانيا, كانادا, گەرمانيا, جاپونيا, فرانتسيا, يتاليا, پولشا, رەسەي, تۇركيا, ۋكراينا, وزبەكستان جانە باسقا دا ەلدەردەن زەرتتەۋشىلەر كەلىپ, جۇمىس ىستەۋدە.
وتكەن جىلى اقش-تىڭ سولتۇستىك كارولينا شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, كەڭەس ءداۋىرىنىڭ بەلگىلى زەرتتەۋشىسى دونالد رەيلي, ءوزىنىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باسشىلارى تۋرالى دايىنداپ جاتقان ەڭبەگىنە پايدالانۋ ءۇشىن لەونيد برەجنەۆتىڭ قازاقستانداعى قىزمەتى تۋرالى قۇجاتتارمەن اينالىستى. اقش-تىڭ مەريلەند شتاتى ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن زەرتتەۋشى سارا كەمەرون قازاقستانداعى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى اشارشىلىق تۋرالى مونوگرافياسىن جازۋدا ارحيۆ قورلارىنداعى دەرەكتەردى كەڭىنەن پايدالاندى. فرانتسيانىڭ ۇلتتىق عىلىمي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى ناتالي لوران جانە ۆالەري پوزنەر قازاق كينەماتوگرافياسىنىڭ تاريحي دەرەكتەرىن ارحيۆتىك قۇجاتتاردان ىزدەدى جانە ت. ب.
شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەرمەن ۇجىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرۋى داستۇرگە اينالعان. سىرتتان كەلگەن عالىمدار ءوز زەرتتەۋلەرى, قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ارحيۆتەردەگى جۇمىس ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى بايانداپ, ارحيۆ سالاسىنا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭالىقتار جايىندا اڭگىمە قوزعايدى, تالاپ-تىلەكتەرىمەن, ۇسىنىستارىمەن بولىسەدى. مۇنداي كەزدەسۋلەر ءوزارا بايلانىس ورناتۋعا زەرتتەۋشىلەردى قىزىقتىراتىن تاقىرىپتاردى بىلۋگە, وقۋ زالىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە كومەكتەسەدى.
سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە ارحيۆ كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ارحيۆىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا, رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە, حولوكوست مەموريالدىق مۋزەيىمەن (اقش), برەمەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىس ەۋروپانى زەرتتەۋ ورتالىعىمەن (گفر) ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويدى.
بيىلعى جىلى ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى اقش-قا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ساپاردى ۇيىمداستىرۋشى – اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى قازاقستاندىق ارحيۆيستەردىڭ قالاۋلارىن ەسكەرىپ, امەريكالىق ارىپتەستەردىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسۋعا جاعداي جاسادى. اقش ۇلتتىق ءارحيۆىنىڭ اكىمشىلىگىندەگى (NARA), دجون ف. كەننەدي پرەزيدەنتتىك كىتاپحاناسىندا, اقش كونگرەسس كىتاپحاناسىنداعى بولعان كەزدەسۋلەر ارحيۆ ءىسىن جەتىلدىرۋ جانە ەلەكتروندى ارحيۆ قۇرۋ ماسەلەلەرى جونىندە كوپتەگەن پايدالى مالىمەتتەر الۋعا مۇمكىندىك بەردى. اقش پرەزيدەنتتەرى قولجازبالارىنىڭ تۇپنۇسقالارى ساقتاۋلى اقش كونگرەسس كىتاپحاناسىنىڭ قويمالارىن ارالاپ, تانىسۋ ەرەكشە اسەر قالدىردى.
اقش كونگرەسس كىتاپحاناسى – الەمنىڭ ەڭ ءىرى كىتاپحانالارىنىڭ ءبىرى, وندا كوپتەگەن تىلدەردە كىتاپتار, گازەت-جۋرنالدار, تاريحي كارتالار ساقتاۋلى. كىتاپحانا 1800 جىلدان باستاپ ەڭ باستى ۇلتتىق كىتاپ ساقتاۋشىسى, اقش كونگرەسىنىڭ نەگىزگى عىلىمي ورتالىعى جانە ەلدىڭ ەڭ ءىرى اقپاراتتىق مەكەمەسى بولىپ تابىلادى. كىتاپحانا مەملەكەتتىك ورگاندارعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنە, جەكە كومپانيالارعا, مەكتەپتەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە دەيىن وقۋ ورىندارىنا قىزمەت ەتەدى. مۇندا كوپتەگەن ءىس-شارالار: مەكتەپ ساباقتارى, كىتاپ كورمەلەرى, بەلگىلى ورىنداۋشىلاردىڭ كونتسەرتتەرى, سۋرەت ۆەرنيساجدارى وتكىزىلەدى. كىتاپحاناعا كۇنىنە دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن شامامەن 12 000 باسىلىم تۇسەدى.
قازاقستاندىق ماماندار مەكەمە قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ, كىتاپحانا ءىسىن ساندىق فورماتقا كوشىرۋ جانە قاعاز بەتتەرىندەگى كىتاپتاردى سكانەرلەۋ پروتسەستەرىمەن تانىستى. كىتاپحانانىڭ ساقتاۋ بىرلىكتەرىنىڭ 10 %-عا جۋىعى ساندىق فورماتقا اۋىستىرىلعان ەكەن, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق باسىلىمدار دا بار. اسىرەسە, حح عاسىردىڭ باسىندا تۇسىرىلگەن اۋليەاتا قالاسى, قوياندى جانە شىمكەنت جارمەڭكەلەرىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى بىزدەرگە ەرەكشە اسەر قالدىردى. ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق ارحيۆيستەر كونگرەسس كىتاپحاناسىنا قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندەگى وتاندىق باسىلىمداردى سىيعا تارتتى. ونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ تۋرالى كىتاپتار بار.
بوريس جاپاروۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
