«بۇگىنگى تاڭدا ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناپ, دوستىق بايلانىسىمىزدىڭ نىعايۋىنا 25 تولىپ وتىرعان مەرەيلى ساتتە استانا تورىندە يشتۆان قوڭىردى ەسكە الىپ, ونىڭ قۇندى ەڭبەكتەرىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىنىڭ وتەۋى ەلەۋلى وقيعا. وسىنداعى مەملەكەت ارالىق تاريحي بايلانىستىڭ دانەكەرى بولعان كورنەكتى قايراتكەر يشتۆان ماندوكيدىڭ كىتاپتارى مەن قولجازبالارىنىڭ 2014 جىلى اتاجۇرتقا اكەلىنۋى جانە الماتىداعى №154 مەكتەپكە قايراتكەر عالىمنىڭ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى, بۇل ادامنىڭ ۇلى دالا رۋحانياتى ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى تۇلعا بولعاندىعىنىڭ ايعاعى» دەدى جيىندى اشىپ ءسوز العان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, «ەگەمەن قازاقستان» اق-نىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى مىرزا.
راسىندا يشتۆان قوڭىر – تۇرىك-قىپشاق دۇنيەسىنىڭ بۇتىندىگى ءۇشىن ءتۇن ۇيقىسىن ءبولىپ, تۇنەك عاسىردىڭ قويناۋىنا ءسىڭىپ كەتكەن قىپشاقتىڭ ءتىلى مەن ءدىلىن تۇگەندەۋ جولىندا تەر توككەن عالىم. اكەسى دە ەل باسقارعان تەكتى تۇقىمنان ەكەن. ول ۇلى يشتۆانعا «سەن ارعىماعى اۋىزدىعىمەن الىسقان ۇلى دالا ۇلانىسىڭ, تەگەۋىرىنى تاس جاراتىن قيا شىڭنىڭ قىرانىسىڭ, ەر جەتكەندە ەجەلگى جەرگە بارارسىڭ, مەنىڭ مازارىما ءبىر ۋىس توپىراق اكەپ سالارسىڭ» دەپ ولمەس وسيەت ايتقان ەكەن. «وسى اكە وسيەتىن ورىنداعانىن كوزىم كوردى», - دەيدى تاريحشى-عالىم بولات كومەكوۆ. يشتۆان قوڭىر 1977 جىلى العاش رەت الماتىعا كەلگەندە «اكەمنىڭ وسيەتى ەدى» دەپ ەلىنە ءبىر ۋىس توپىراق الىپ قايتقان ەكەن.
1992 جىلى دۇنيەدەن وتكەن عالىمعا توپىراق قازاق جەرىنەن بۇيىردى. ءوز وسيەتى بويىنشا ول كەڭساي زيراتىنا جەرلەندى. مىڭنان تاڭداپ العان جان-جارى قازاق قىزى وڭايشا اپامىز قازىر جۇبايىنىڭ ارتىندا قالعان مول مۇرالارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىر.
جيىن بارىسىندا تۇركولوگ-عالىمدى ەسكە الۋمەن قاتار ونىڭ اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن «Newcomers from the East» («شىعىستان قونىستانۋشىلار») اتتى ماقالالار جيناعىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. بۇنداي يگى شاراعا مۇرىندىق بولعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى. جيناقتىڭ جارىق كورۋىنە ات سالىسقاندار عالىمنىڭ شاكىرتى, جاس تۇركولوگ داۆيد شومفاي قارا مەن ۆەنگرلىك پروفەسسور ادام مولنار.
اعىلشىن تىلىندە جارىق كورگەن اتالىش ەڭبەكتىڭ ماڭىزى جايلى ۆەنگريانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, دوكتور اندراش باراني مىرزا بۇل تۋىندا مادەنيەتتەردى جالعاستىرۋشى التىن كورىپ دەسە, جاس عالىم داۆيد شومفەي قارا مىرزا ارداقتى ۇستازى جايلى: «1999 جىلى 20 جاسىمدا يشتۆان ۇستازدىڭ ەتەگىنەن ۇستادىم, ەكى جىل قاسىندا ءجۇرىپ كوپ دۇنيە ۇيرەندىم. قولدارىڭىزداعى كىتاپتا – عالىمنىڭ وزەكتى ماقالالارى توپتاستىرىلعان جانە قۋمان-قىپشاقتىڭ تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى وتە قۇندى مالىمەتتەر بار. ءبىز عالىم مۇراسىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ ارقىلى الەمگە تانىستىرۋدى ماقسات ەتتىك. بولاشاقتا ۇستازىم سالىپ كەتكەن سارا جولدىڭ ميراسقورى رەتىندە ەڭبەك ەتە بەرەتىن بولامىن» دەدى.
سونىمەن قاتار جيىن سوڭىندا يشتۆان قوڭىر جايلى 2013 جىلى «قىپشاق شىراقشىسى» دەگەن اتپەن تۇسىرىلگەن 50 مينۋتتىق دەرەكتى ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى بولدى. فيلمدە عالىمنىڭ تۋعان ولكەسى مەن ءومىر جولى, عىلىم جولىنداعى جانكەشتىلىگى, سوناۋ كەڭەس زامانىنداعى ساياسي كوزقاراستىڭ سالدارىنان تۋىنداعان كەدەرگىلەر... وسىنىڭ بارىنە مويىماي, قاجىرلىق تانىتىپ, العا قويعان ماقساتى ءۇشىن شىنايى كۇرەسكەرلىك كورسەتە بىلگەن كەيىپكەردىڭ تاباندى تۇلعاسى بەينەلەنگەن. اسىرەسە كينو كەيىپكەرى تۋرالى قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ەلجىرەتە سويلەگەن جۇرەكجاردى لەبىزدەرى ەرىكسىز كوڭىل تولقىتادى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
