تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا
ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قورىن جاقسارتۋدىڭ تاپتىرماس ءمۇمكىندىگى جاسالىپ وتىر. ەندى, تۇرعىندار ءۇي-جايلارىن ءجوندەپ, ەسكىرگەن كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىن قالپىنا كەلتىرە الادى. بۇل ەل ۇكىمەتىنىڭ بەكىتكەن 2020 جىلعا دەيىنگى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءمۇمكىن بولۋدا. وعان ءسايكەس, كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى مەملەكەت تاراپىنان قوماقتى قارجىلاي كومەك الا الادى. كەيىن اتالمىش قاراجاتتى كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمى رەتىندە, بىرتىندەپ قايتارۋى ءتيىس. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, پايىزسىز نەسيە تۇرىندە جۇزەگە اسپاق. تەك ول ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدى مەكەن ەتكەن بارلىق تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمى كەرەك. اتاپ وتەرلىگى, بۇگىندە پاۆلودار قالاسى بويىنشا قىرىققا جۋىق ءۇيدىڭ تۇرعىندارى اتالعان باعدارلاماعا قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن. بىرقاتار مەكەن-جايلار بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى. بىراق, قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان ماسەلە دە بار.
قازاقستاننىڭ قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى كەزەڭىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن مودەرنيزاتسيالاۋ ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىت بولىپ تابىلادى. تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعى قوعامدىق قاتىناستارعا تىكەلەي اسەر ەتەتىندىكتەن, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى ءارى كۇردەلى سالاسى بولىپ سانالادى. بۇل قىزمەتتىڭ ساپاسى – تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن انىقتاۋشى نەگىزگى فاكتور.
نارىقتىق قاتىناستار باستالعاندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار مەن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسى بارىسىندا جاڭا قاتىناستار پايدا بولدى. سونىمەن بىرگە, تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدا بەلگىلى قيىندىقتار قالىپتاستى. كوپ پاتەرلى ءۇيلەردى ءتيىمدى باسقارۋدىڭ جاعدايى, مەنشىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتارىنىڭ ءتومەندىگى, تۇرعىن ءۇي قورىن قالىپتى جاعدايدا ۇستاپ تۇرۋ جانە عيمارات ىشىندەگى ينجەنەرلىك جۇيەلەردى كۇردەلى جوندەۋ تەتىكتەرىنىڭ انىقتالماۋى, تۇرعىن ءۇي قورىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ بولماۋى, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر تۋىندادى.
جالپى, مەملەكەتىمىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتىپ, دامىتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. دەگەنمەن, مۇنداعى كەشەندى پروبلەمالاردى شەشۋگە ءبىر عانا بيۋدجەتتىڭ قارجىسى ازدىق ەتەدى. الەمدىك تاجىريبەدە الەۋمەتتىك ماڭىزى زور بۇل سەكتورداعى تۇيتكىلدەردى مەملەكەت پەن جەكە مەنشىكتىڭ ارىپتەستىگى نەگىزىندە ەڭسەرۋ ەڭ ءتيىمدى ءادىس سانالادى. ول ءۇشىن ەكى تاراپتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمىن قالىپتاستىراتىن ءجۇيەلى باعدارلاما قاجەت. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ۇكىمەتكە ورتاق ءمۇلىكتى ءجوندەۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋگە قارجى جيناقتاۋدى ىنتالاندىرۋ مەن قوسىمشا قارجىلاندىرۋدىڭ تەتىگىن جاساۋدى تاپسىرۋى دا وسىدان تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى.
قازىر پاۆلودار قالاسىندا بارلىعى مىڭعا جۋىق كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن تالاپ ەتەدى. بۇل – وبلىس ورتالىعىنداعى جالپى تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ شامامەن توقسان پايىزعا جۋىعى. ولاردىڭ كوبىسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە كەم دەگەندە وتىز جىلدان اسقان.
جوعارىدا اتالعان باعدارلاما ايماعىمىزدا ەكى باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلماق. ءبىرىنشىسى, «پاۆلودار» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى بولسا, ەكىنشىسى «گوركومحوز» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلادى. اتالمىش ەكى باعىت بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بارلىعى شامامەن ءتورت ءجۇز ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن.
مىسالى, باعدارلاما اياسىندا پاۆلوداردىڭ ەرماك كوشەسىندەگى №19, 21, 23 جانە روسسيسكايا كوشەسى بويىنداعى №18, 20, 22 تۇرعىن ۇيلەردىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. بۇل ماقساتتا تۇرعىندار «گوركومحوز» مكك ارقىلى جەتى جىلعا بيۋدجەتتەن 5 ميلليون 363 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشالاي قاراجات العان. وعان ءسايكەس, الداعى ۋاقىتتا ءبىر ءپاتەر يەسىنىڭ اي سايىنعى تولەمىنىڭ ورتاشا قۇنى 450 تەڭگەنى قۇرايدى. «بۇل اسا ءتيىمدى. سەبەبى, ءبىز, تۇرعىندار, ءوز كۇشىمىزبەن مۇنداي قوماقتى قارجىنى جيناي المايتىن ەدىك. ال ءۇيىمىزدىڭ كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرى ابدەن توزدى. قىس بولسا جاقىنداپ قالدى», – دەيدى قالا تۇرعىنى گالينا فريك. اتاپ وتەرلىگى, كوممۋنالدىق جەلىلەردى جاڭارتۋ بارىسىندا قولدانىلاتىن قۇبىرلار جەرگىلىكتى «ارينۆەست» جشس-دا شىعارىلادى.
وسىلايشا, قالاداعى بىرقاتار تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدارىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا اۋىز سۋ, كارىز جانە بىرقاتار جىلۋ جۇيەلەرى ءجوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. الايدا, وكىنىشكە قاراي, جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەردىڭ كەيبىر تۇرعىندارى مۇنداي جاعدايمەن كەلىسپەيتىندەرىن ءبىلدىرىپ وتىر. «كۇندەلىكتى جارىق, جىلۋ, سۋ سياقتى كوممۋنالدىق تولەمدەرگە قاراجاتتى ارەڭ تاۋىپ وتىرعاندا قوسىمشا شىعىندى تولەي الار ما ەكەنبىز؟» – دەيدى ولار. پاۆلودار قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ولەگ كرۋگتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل تۇرعىنداردىڭ ءالى دە بولسىن ءمان-جايدى تولىق تۇسىنە قويماعانىنىڭ سالدارى بولسا كەرەك. «باعدارلاما ازىرگە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدىڭ بىردەن ءبىر ءتيىمدى جولى بولىپ تابىلادى. جۇرتشىلىقتىڭ مۇنى ءتۇسىنىپ بولۋى ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت قاجەت. سوندىقتان, ناسيحاتتىق شارالاردى كوپتەپ جۇرگىزۋگە تىرىسۋدامىز. نەگىزىندە, بۇل باعىتتارعا مەملەكەت قازىناسىنان قارجى الۋ ءۇشىن كوپ قاباتتى ۇيلەر تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ كەلىسىمى بولسا بولعانى. قاراجات ءبولىنىپ, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جاسالادى. ال وعان كەلىسپەگەن تۇرعىندار ءبارىبىر دە ءتيىستى تولەمدى بىرگە وتەيتىن بولادى. باس تارتقان جاعدايدا ماسەلەنى سوت ارقىلى شەشۋگە تۋرا كەلەدى», – دەيدى ول.
دانيار ءجۇمادىلوۆ, پاۆلودار.
ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قورىن جاقسارتۋدىڭ تاپتىرماس ءمۇمكىندىگى جاسالىپ وتىر. ەندى, تۇرعىندار ءۇي-جايلارىن ءجوندەپ, ەسكىرگەن كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىن قالپىنا كەلتىرە الادى. بۇل ەل ۇكىمەتىنىڭ بەكىتكەن 2020 جىلعا دەيىنگى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءمۇمكىن بولۋدا. وعان ءسايكەس, كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى مەملەكەت تاراپىنان قوماقتى قارجىلاي كومەك الا الادى. كەيىن اتالمىش قاراجاتتى كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمى رەتىندە, بىرتىندەپ قايتارۋى ءتيىس. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, پايىزسىز نەسيە تۇرىندە جۇزەگە اسپاق. تەك ول ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدى مەكەن ەتكەن بارلىق تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمى كەرەك. اتاپ وتەرلىگى, بۇگىندە پاۆلودار قالاسى بويىنشا قىرىققا جۋىق ءۇيدىڭ تۇرعىندارى اتالعان باعدارلاماعا قاتىسۋعا نيەت بىلدىرگەن. بىرقاتار مەكەن-جايلار بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ تا كەتتى. بىراق, قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان ماسەلە دە بار.
قازاقستاننىڭ قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى كەزەڭىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن مودەرنيزاتسيالاۋ ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىت بولىپ تابىلادى. تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعى قوعامدىق قاتىناستارعا تىكەلەي اسەر ەتەتىندىكتەن, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى ءارى كۇردەلى سالاسى بولىپ سانالادى. بۇل قىزمەتتىڭ ساپاسى – تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن انىقتاۋشى نەگىزگى فاكتور.
نارىقتىق قاتىناستار باستالعاندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار مەن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسى بارىسىندا جاڭا قاتىناستار پايدا بولدى. سونىمەن بىرگە, تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدا بەلگىلى قيىندىقتار قالىپتاستى. كوپ پاتەرلى ءۇيلەردى ءتيىمدى باسقارۋدىڭ جاعدايى, مەنشىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتارىنىڭ ءتومەندىگى, تۇرعىن ءۇي قورىن قالىپتى جاعدايدا ۇستاپ تۇرۋ جانە عيمارات ىشىندەگى ينجەنەرلىك جۇيەلەردى كۇردەلى جوندەۋ تەتىكتەرىنىڭ انىقتالماۋى, تۇرعىن ءۇي قورىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ بولماۋى, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر تۋىندادى.
جالپى, مەملەكەتىمىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتىپ, دامىتۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. دەگەنمەن, مۇنداعى كەشەندى پروبلەمالاردى شەشۋگە ءبىر عانا بيۋدجەتتىڭ قارجىسى ازدىق ەتەدى. الەمدىك تاجىريبەدە الەۋمەتتىك ماڭىزى زور بۇل سەكتورداعى تۇيتكىلدەردى مەملەكەت پەن جەكە مەنشىكتىڭ ارىپتەستىگى نەگىزىندە ەڭسەرۋ ەڭ ءتيىمدى ءادىس سانالادى. ول ءۇشىن ەكى تاراپتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمىن قالىپتاستىراتىن ءجۇيەلى باعدارلاما قاجەت. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ۇكىمەتكە ورتاق ءمۇلىكتى ءجوندەۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋگە قارجى جيناقتاۋدى ىنتالاندىرۋ مەن قوسىمشا قارجىلاندىرۋدىڭ تەتىگىن جاساۋدى تاپسىرۋى دا وسىدان تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى.
قازىر پاۆلودار قالاسىندا بارلىعى مىڭعا جۋىق كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن تالاپ ەتەدى. بۇل – وبلىس ورتالىعىنداعى جالپى تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ شامامەن توقسان پايىزعا جۋىعى. ولاردىڭ كوبىسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە كەم دەگەندە وتىز جىلدان اسقان.
جوعارىدا اتالعان باعدارلاما ايماعىمىزدا ەكى باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلماق. ءبىرىنشىسى, «پاۆلودار» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى بولسا, ەكىنشىسى «گوركومحوز» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ قاتىسۋىمەن ىسكە اسىرىلادى. اتالمىش ەكى باعىت بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بارلىعى شامامەن ءتورت ءجۇز ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن.
مىسالى, باعدارلاما اياسىندا پاۆلوداردىڭ ەرماك كوشەسىندەگى №19, 21, 23 جانە روسسيسكايا كوشەسى بويىنداعى №18, 20, 22 تۇرعىن ۇيلەردىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. بۇل ماقساتتا تۇرعىندار «گوركومحوز» مكك ارقىلى جەتى جىلعا بيۋدجەتتەن 5 ميلليون 363 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشالاي قاراجات العان. وعان ءسايكەس, الداعى ۋاقىتتا ءبىر ءپاتەر يەسىنىڭ اي سايىنعى تولەمىنىڭ ورتاشا قۇنى 450 تەڭگەنى قۇرايدى. «بۇل اسا ءتيىمدى. سەبەبى, ءبىز, تۇرعىندار, ءوز كۇشىمىزبەن مۇنداي قوماقتى قارجىنى جيناي المايتىن ەدىك. ال ءۇيىمىزدىڭ كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرى ابدەن توزدى. قىس بولسا جاقىنداپ قالدى», – دەيدى قالا تۇرعىنى گالينا فريك. اتاپ وتەرلىگى, كوممۋنالدىق جەلىلەردى جاڭارتۋ بارىسىندا قولدانىلاتىن قۇبىرلار جەرگىلىكتى «ارينۆەست» جشس-دا شىعارىلادى.
وسىلايشا, قالاداعى بىرقاتار تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدارىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا اۋىز سۋ, كارىز جانە بىرقاتار جىلۋ جۇيەلەرى ءجوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. الايدا, وكىنىشكە قاراي, جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەردىڭ كەيبىر تۇرعىندارى مۇنداي جاعدايمەن كەلىسپەيتىندەرىن ءبىلدىرىپ وتىر. «كۇندەلىكتى جارىق, جىلۋ, سۋ سياقتى كوممۋنالدىق تولەمدەرگە قاراجاتتى ارەڭ تاۋىپ وتىرعاندا قوسىمشا شىعىندى تولەي الار ما ەكەنبىز؟» – دەيدى ولار. پاۆلودار قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ولەگ كرۋگتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل تۇرعىنداردىڭ ءالى دە بولسىن ءمان-جايدى تولىق تۇسىنە قويماعانىنىڭ سالدارى بولسا كەرەك. «باعدارلاما ازىرگە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدىڭ بىردەن ءبىر ءتيىمدى جولى بولىپ تابىلادى. جۇرتشىلىقتىڭ مۇنى ءتۇسىنىپ بولۋى ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت قاجەت. سوندىقتان, ناسيحاتتىق شارالاردى كوپتەپ جۇرگىزۋگە تىرىسۋدامىز. نەگىزىندە, بۇل باعىتتارعا مەملەكەت قازىناسىنان قارجى الۋ ءۇشىن كوپ قاباتتى ۇيلەر تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ كەلىسىمى بولسا بولعانى. قاراجات ءبولىنىپ, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جاسالادى. ال وعان كەلىسپەگەن تۇرعىندار ءبارىبىر دە ءتيىستى تولەمدى بىرگە وتەيتىن بولادى. باس تارتقان جاعدايدا ماسەلەنى سوت ارقىلى شەشۋگە تۋرا كەلەدى», – دەيدى ول.
دانيار ءجۇمادىلوۆ, پاۆلودار.
