تمد ەلدەرى اتىنان كەلگەن حالىقارالىق بايقاۋشى اكبارالي ساتتوروۆ الماتىداعى سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن وسىلاي باعالادى
– قۇرمەتتى اكبارالي كۋربونالي ۇلى, ءسىز تاجىكستاننان كەلگەن بىردەن-ءبىر حالىقارالىق بايقاۋشى ەكەنسىز. اۋەلى جالپى سايلاۋ تۋرالى وي-پايىمدارىڭىزدى ايتىڭىزشى.
– ءبىر قاراعاندا, ءار جەردە وتەتىن سايلاۋلاردىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماشىلىعى جوق. ەڭ باستىسى, وسى سايلاۋدى قۇرمەتتەۋىمىز كەرەك. حالىقتىڭ قالاۋى. سەنات سايلاۋى. سولاردى سايلايتىن ادامداردىڭ تاڭداۋى قاشاندا قۇرمەتكە لايىقتى. ءاربىر سايلاۋدىڭ جەڭىمپازدارى مەن جەڭىلۋشى جاعى بولادى. وسىعان قاراماستان, مەن حالىقارالىق بايقاۋشى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سەنات مۇشەسىن, پارلامەنت دەپۋتاتىن سايلايتىن الماتىداعى جيىندا كىمدى سايلايتىنىن بىلمەسەم دە, قالاي بولعاندا دا, دەپۋتاتتاردىڭ تاڭداۋىن قۇرمەتتەيتىنىمدى مالىمدەدىم.
مەن ءوزىم ماماندىعىم بويىنشا ءجۋرناليسپىن. قازىردە ءتاجىكستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى, ەلدەگى جۋرناليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ تابىلامىن. جۋرناليست دەگەنىڭىزدىڭ ءوزى ءومىردەگى ەڭ اڭعارىمپاز بايقاۋشى عوي.
– ارىپتەس بولىپ شىقتىڭىز. كەلگەن كۇنى سايلاۋ الدىنداعى احۋالمەن تانىسقان بولارسىز؟
– ءيا, مەن الماتى قالاسى سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلىمەن كەزدەستىم. ودان سوڭ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايقاۋشى وكىلىمەن پىكىر الىستىم. الماتى قالاسىنىڭ اكىمىمەن بولعان كەزدەسۋىمىزدەن ءمان-جايعا قانىعىپ, ۇلكەن اسەر الدىق. سايلاۋعا جان-جاقتى ساقاداي-ساي ازىرلىك جاسالعانىن بايقادىق. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان قانداي كانديدات جەڭسە دە, اشىق, ادال سايلاۋدى جاقتايتىنىمىزدى بىلدىردىك. ۇلكەن اۋقىمدا الار بولساق, مەنىڭ ۇعىمىمشا, الماتىداعى جالپى قوعامدىق-ساياسي جاعداي باقىلاۋدان شىقپاعان سياقتى. البەتتە, استانامەن سالىستىرعاندا الماتىدا وپپوزيتسيالىق گازەتتەر دە, وپپوزيتسيالىق ىڭعايداعى پارتيالار مەن قوزعالىستار دا كوبىرەك. سوعان قاراماستان, سوندايلىق بۇرا تارتقان, قياس باسقان ارەكەتتەر بايقالمادى. سوندىقتان, سايلاۋدىڭ ءساتتى ءوتىپ, شىن مانىندە لايىقتىلاردىڭ جەڭەتىنىنە سەنىمدى بولدىق.
– ال ەندى ناقتى بۇگىنگى ءوتكەن سايلاۋ تۋرالى ويىڭىزدى ورتاعا سالىڭىزشى. وعان بەرەر باعاڭىز قانداي؟
– بۇگىنگى سايلاۋ الماتىلىق تاڭداۋشىلار تاراپىنان وتە تاماشا ۇيىمداستىرىلدى دەي الامىن. ءبىز, تمد ەلدەرىنەن كەلگەن حالىقارالىق بايقاۋشىلار, سايلاۋ بارىسىن مۇقيات بايقاستاپ, باقىلاپ, بالامالى تۇردە ءوز ساناعىمىزدى قاتار جۇرگىزدىك. ءبىزدىڭ ەسەپتەۋلەرىمىز سايلاۋ كوميسسياسى جۇرگىزگەن ەسەپ-قيساپپەن تولىقتاي دەرلىك سايكەس شىقتى. سوندىقتان, بۇگىنگى سايلاۋ بارلىعى دا ءادىل, اشىق بولعاندىعىن, بارلىعى دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا, دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا ساي بولعاندىعىن ايعاقتاپ بەردى. ءبىز قانداي دا ءبىر بۇرا تارتۋشىلىقتى, زاڭ نەمەسە قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بايقاعان جوقپىز. بۇگىن ۇمىتكەرلەر ىشىنەن ەڭ لايىقتىسى, ەڭ كۇشتىسى جەڭىپ شىعىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ سەناتىنا جولداما الدى.
– وسى سايلاۋعا قاراپ قازاقستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى قانداي وي-تولعامدار ايتار ەدىڭىز؟
– 1993 جىلى قازاقستاندا العاش بولعان كەزىمنەن باستاپ ەلدىڭ وركەندەپ دامۋى تۋرالى ناقتى بىلەمىن. قازاقستان ورتالىق ازيا وڭىرىندە بارلىق پارامەترلەر بويىنشا كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. وسى تۇرعىدان ايتسام, قازاق ەلىنىڭ بولاشاعى جارقىن. سايلاۋعا كەلەر بولساق, بارلىعى دا تاماشا ۇيىمداستىرىلدى. اسىرەسە, اشىقتىعىنا ءتانتى بولدىم. بارلىق تاڭداۋشىلارعا وتە سابىرلى تۇردە, ەشقانداي قىسىمسىز, جىمىسقى ارەكەتسىز ءوزى تاڭداعان ۇمىتكەر ءۇشىن داۋىس بەرۋلەرىنە ءمۇمكىندىك تۋدىرىلدى. سوندىقتان, مەن وسى مەرەيلى وقيعامەن بۇكىل قازاقستاندىقتاردى قۇتتىقتايمىن.
– ءبىزدىڭ الماتىدان قانداي اسەر الدىڭىز؟
– الماتىنى, جاڭا ايتقانىمداي, 1993 جىلدان بەرى جاقسى كورەمىن. ول كەزدە تاجىكستاندا ازامات سوعىسى ءجۇرىپ جاتقان بولاتىن. مەن سوندا الماتىعا كەلىپ, ءوزىمنىڭ بيزنەستەگى العاشقى قادامىمدى, العاشقى تاجىريبەمدى وسىندا باستاپ ەدىم. سودان دا بولار, وسى سۇلۋ قالانى, مۇنداعى قوناقجاي حالىقتى وتە-موتە قۇرمەتتەيمىن. قۇدايدان الماتى قالاسىنىڭ قازاقستان حالقىنىڭ يگىلىگىنە وراي گۇلدەنە بەرۋىن ارقاشان تىلەيمىن. قازاقستاننىڭ الداعى ءساتتى وتەر سايلاۋلارىنا كەلە بەرۋگە, مۇنداعى دوستارمەن جۇزدەسە بەرۋگە ءازىرمىن.
اڭگىمەلەسكەن قورعانبەك امانجول.