قازاق تىلىندە سويلەگەن ساكۋرا

بىرنەشە عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ, وعان قوسا جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى اقىن ءارى ادەبيەتتانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جانات اسكەربەك­قىزى كوركەم اۋدارما سالاسىندا دا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ونىڭ «ساكۋرا گۇلدەگەندە» اتتى جاڭا اۋدارماسى سول سوزىمىزگە دالەل. وزىندىك پىشىنىمەن, داستۇرىمەن ەرەكشەلەنەتىن جاپون پوەزياسىنىڭ اسىل قازىناسىنا اينالعان اري­ۆارا-نو ناريحيرانىڭ ليريكالىق ولەڭدەرى, ەجەلگى جانە جاپون جىر­لارىنىڭ جيناعى «كوكينسيۋ» انتو­لوگياسىن قۇ­راس­تىرۋشى اقىندار: كي-نو تسۋرايۋكي, كي-نو تومونو-ري, وسيكوتي-نو ميتسۋنە, ميبۋ-نو تا­دا­مينە, ورتا عاسىر­داعى جاپون اقىندارى ۇستاز تۇت­قان اتاقتى سايگيو, ءۇش جولدان عانا تۇراتىن حوككۋ جانرىنىڭ كورنەكتى وكىل­دەرى: فۋدزيۆارا سا­دايە, ماتسۋو باسيو, ەسا بۋسون, كوبوياسي يسسا, ماساوكا سيكي جىرلارى اتالمىش جي­ناق­قا ەنگىزىلىپتى. ارينە, ءتارجىما بارى­سىن­دا پوەزيالىق تۋىندىنىڭ وزىندىك ولشەمدەرىن ساق­تاي وتىرىپ, بەس, ءۇش جولعا سىيعىزىلعان جاپون پوەزياسىنا ءتان وبرازدىلىقتى ساقتاۋ قيىن-اق. دەسەك تە, اۋدارماشى كوركەمدىك اسەر قالىپتاستىرۋعا, ىرعاق پەن ولەڭ ءول­شەمدەرىن بارىنشا ساقتاۋعا تىرىسقاندىعى بايقالا­دى. ج.اسكەربەكقىزى ولەڭدى ءتارجىمالاۋ بارى­سى­ندا ءار جولدى سوزبە-ءسوز اۋدارىپ سىرەستىرىپ قويماي, كور­كەم­دىك ەرەكشەلىگىن, پوەتيكالىق قۇرىلىمىن بۇل­جىتپاي بەرەتىن سوزدەردىڭ بالاماسىن, ۇعىمداردى نۇسقاعا ساي بەرەدى. اۋدارما ساپاسىن باعامداۋ ءۇشىن, بىرنەشە مىسالدار كەلتىرە كەتەيىك. كي-نو تومونو-ءريدىڭ: جىلدار وتەدى, ماحاببات وشپەيدى جۇرەكتى سىزداتقان. تۇندەردە جاسىمدى توگىلتىپ جاتتىم-اۋ! توگىلگەن كوز جاسى – سەكىلدى ءشوپ باسىن كومكەرگەن اق قىراۋ, – دەگەن ولەڭ جولدارى بايقاپ وتىرعانىمىزداي, ورىس تىلىندەگى نۇسقاعا ساي بالامالى پوەتيكالىق تىركەستەرمەن اسەم ۇيلەستىرىلگەن. كوز جاسىن ءجاي عانا «اق قىراۋ» دەمەي, «ءشوپ باسىن كومكەرگەن» دەپ ناقتىلى تەڭەۋمەن اسەرلى جەتكىزەدى. سەزىمدى شاشاۋ شىعارماي, بەس تارماقتان تۇراتىن تانكا ۇلگىسىنە سىيعىزعان. مۇنى اۋدارماشى شەبەرلىگى دەسە بولادى. «تانكا» ۇلگىسى دۇرىس ساقتالعاندىعىنا اتالمىش اۆتوردىڭ كەلەسى اۋدارماسى دالەل. بامبۋكتىڭ جاپىراعىن اق قىراۋ جاۋىپتى. سۇپ-سۋىق ودان دا قولدارىم. جاپادان جالعىز ءتۇن نە دەگەن قاۋىپتى! مۇنداعى باستى وي ورىس تىلىندەگى نۇسقاعا قاراعاندا قازاق تىلىندەگى اۋدارمادا اسەرلى دە انىق ايتىلادى. دەمەك, اۋدارماشى وزىندىك تۇيسىگىنە سۇيە­نە وتىرىپ, جاپون اقىنىنىڭ ىشكى الەمىندەگى ارپا­لىستى ءتۇسىنىپ, ءدال بەرىپ وتىر. كەلەسى ميبۋ-نو تادامينەنىڭ ولەڭىنىڭ اۋدارىلۋىنا نازار اۋدارايىق: ۆسە گوۆوريات: ۆەسنا پريشلا. يا ۋتروم گورۋ ەسينو وكينۋل ۆزگليادوم ۋجە زاتيانۋتا ۆەسەن. ج.اسكەربەكقىزى بۇل ولەڭ شۋماقتارىن تومەندەگىشە «سويلەتەدى». اۋدارماسى: ءبارى ايتادى: كوكتەم كەلدى دەپ, تاڭەرتەڭ ەسينو تاۋىنا قارايمىن, ول داعى كوگىلدىر ساعىمعا ورانعان مولدىرەپ... ەڭ باستىسى اۆتوردىڭ ايتپاق بولعان تۇپكى ويىن كومەسكىلەندىرمەي, پوەزيا تىلىمەن ناقتى بەرەدى. وقىر­مان­نىڭ كوڭىل-كۇيىنە ەرەكشە اسەر ەتۋ ءۇشىن كوركەم ءما­تىندە ەستەتيكالىق قىزمەت اتقاراتىن بەينەلەۋىش قۇ­رال­داردى ساتىمەن قولدانادى. تابيعات قۇبىلىس­تارىن وبراز­دى تىركەستەرمەن اسەرلى جەتكىزەدى. اۋدارمانى وقىعاندا قاراپايىم عانا ورىس تىلىندەگىدەي ەمەس, سوزدەردى كەستەلەندىرىپ, ورنەكتەپ بارىپ ولەڭگە جان بىتىرە سالعانداي اسەر الاسىڭ. بۇل ج.ءاس­كەربەكقىزىنىڭ اۋدارماشىلىق ستيلىنە ءتان نارسە. ءوزى اقىن بولسا دا, اۋدارمانى قازاق­تىڭ قارا ولەڭىنە اينالدىرماي, تۇپنۇسقا مەيلى بەس جول بولسىن, مەيلى ءۇش جول بولسىن قازاق تىلىندە دە ءدال سولاي جول سانىن ساقتاپ وتىرادى. قاي اۋدارمانى الىپ قاراساق تا وقىرماندى ەستە­تي­كالىق اسەرگە بولەيدى. اسىرەسە, اۋدارماشى جەكە ءسوز­دەردىڭ بالاماسىن ساتىمەن تاۋىپ, ءدال قيىستىرادى. بۇل, اسىرەسە حوككۋ جانرىن­­دا جازىلعان ولەڭدەر­دە انىق بايقالادى. ماتسۋو باسيو سۋرەتتەيتىن ءار مەزگىلدىڭ تا­بي­عات كورى­نىستەرىن ءناپ-نازىك ەتىپ كوز الدى­مىز­عا اكەلەدى. جولما-جول سالىستى­رىپ كورەيىك: بابوچكي پولەت – كو­بە­لەك قاناتى, بۋديت تي­حۋيۋ پوليانۋ – ويات­شى, ويان­سىن الاڭقاي, ۆ سول­نەچنىح لۋچاح – كۇندى ىزدەپ تاۋسىلعان تاعاتى. بۇل ارادا اۋدار­ماشى ولەڭنىڭ مازمۇ­نىن قالپىن­دا جەتكىزۋدى ماقسات تۇتقان. جاپون پوەزياسىنىڭ ءۇش تارماقتان تۇراتىن حوككۋ ۇلگىسىنىڭ زاڭدىلىعىنان الشاقتاماي, تۇپنۇسقامەن پارا-پار اۋدارعان. ولەڭدەردىڭ ماعىناسىن ارتتىرىپ, كوركەمدىك دارى­تىپ تۇرعان جولدارعا نازار سالساق: «سنەگ ۆىپال, ي نا ۆسەح دەرەۆياح» – «قار جاۋدى... بار اعاش اق قاردان جا­مىلعى جامىلعان», «ي لۋننىي ليك حولودنىم» – «اي ساۋلەسى تىم سالقىن بوپ سونگەندەي». «تسۆەتى ۋۆيالي. سىپليۋتسيا, پادايۋت سەمەنا, كاك بۋدتو سلەزى» – «گۇل بىتكەن سولىپتى. دانەگىن امالسىز كوز جاسى سەكىلدى توگىپتى». بايقاپ وتىرعانىمىزداي, جىل مەزگىلدەرىنىڭ ەرەكشە ءبىر كورىنىستەرىن تىڭ بالامالى وبرازدارمەن سۋرەتتەيدى. مۇنداي شاشىلىپ تۇسكەن وبرازدى تىركەستەر جانات اسكەربەكقىزى اۋدارمالارىندا مولىنان كەزدەسەدى. جانات اسكەربەكقىزى بۇل جيناقتا ولەڭ اۋدارما­سى­­مەن شەكتەلىپ قانا قالماي, ءار اقىن جونىندە ءمالى­مەتتەر كەلتىرىپ, اۆتورلار جونىندەگى تىڭ دەرەكتەرگە كەڭىنەن توقتالعان. ولەڭدەرگە عىلىمي تۇرعىدا تالداۋلار جاساپ, وزىندىك كوزقاراسىن دا بەرىپ وتىرادى. جيناق وسىنىسىمەن دە قۇندى. كەيبىر قازاق ۇعىمىندا  جوق ءسوز تىركەستەرىنە سىلتەمەلەر ارقىلى تۇسىنىك بەرىپ وتىرعان. جاپون حالقىنىڭ سيمۆولى بولىپ ەسەپتەلەتىن ساكۋرا – شيە اعاشىنىڭ قۇرمەتىنە جيناقتىڭ اتاۋىن «ساكۋرا گۇلدەگەندە» دەپ اتاۋى دا جاراسىمدى. اۋدارما تەورياسىنداعى: «پوەتيكالىق اۋدارما اۆتور قولدانعان كوركەمدىك تاسىلدەردى بارىنشا ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى» دەگەن قاعيداعا سۇيەنسەك, اۋدارماشىنىڭ جيناققا ەنگەن ولەڭدەرىن پوەتيكالىق اۋدارما دەۋگە باتىل بولادى. لاۋرا داۋرەنبەكوۆا, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ اعا وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.