قاراسورا قاسىرەتى

قاراسورا ءشوبى قاپتاعان اتاقتى شۋ القابىن بۇگىندە بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. كولەمى ەكى ميلليون گەكتاردى قامتيتىن شۋ القابىنىڭ 140 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەرىندە جىل سايىن قاراسورا (كەندىر) ءشوبى گۇلدەپ, قاپتاپ وسەدى. جامبىل وبلىسىنداعى اۋداننىڭ شاتقالدارى مەن ساي-سالاسىن, قۇمدى وڭىرلەرىنە دەيىن تۇگەلدەي جايلاعان, جامان اتىمەن اتى شىققان قاراسورامەن كۇرەس, اسىرەسە ەلىمىزدەگى ءتارتىپ ساقشىلارىنان ۇلكەن قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتۋدە. بۇل پىكىردى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-مايور اناتولي ۆىبوروۆ تا جوققا شىعارمايدى. شۋ القابىنداعى ەسىرتكى دايىنداۋشىلارمەن جانە ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىساتىن قىلمىستىق توپتارعا قارسى جىل سايىن جۇيەلى تۇردە اۋقىمدى دەڭگەيدەگى «كەندىر» وپەراتسياسى جۇرگىزىلەدى. – الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەر سياقتى قازاق­ستان ءۇشىن دە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ باستى پروبلەمالاردىڭ بىرىنە اينالۋدا. استانادا جاقىندا عانا وتكەن شىۇ-نىڭ ونىنشى سامميتىندە مەملەكەت باسشىلارى شىۇ-نىڭ 2011-2016 جىلدارعا ارنالعان ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگياسىنا جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسىنا قول قويعانى بەلگىلى. ەندى سىرتقى شەكارا ارقىلى ەسىرتكى ترافيگىنىڭ وتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ونىمەن كۇرەس ىقپالدىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. قازاقستان ەسىرتكى تاسىمالىمەن كۇ­رەس­تە جوعارى كورسەت­كىش­تەرگە قول جەتكىزىپ, ال­دىڭعى شەپتەن كورى­نۋ­دە. ماسەلەن, الىس جانە جاقىن شەتەلدەرگە شى­عا­رىلاتىن ەسىرتكى جانە ەسىرتكى زاتتارىنىڭ توق­سان پايىزى وزىمىزدە قۇ­رىق­تالىپ, ۇستالۋدا. شۋ القابىندا وسەتىن قا­را­سورادان دايىندالاتىن ەسىرتكى بارلىق باعىت­تار­عا تارايتىندىعى بەل­گىلى, – دەيدى ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كومي­تەتى­نىڭ توراعاسى, گەنەرال-مايور اناتولي ۆى­بورنوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ. ەسىرتكى بيزنەسىنە قار­سى كۇرەس باعى­تىن­دا­عى ىقپالدى ءىس-شارا­لار­دىڭ اراسىندا رەسپۋبليكادا جىل سايىن جۇيە­لى تۇردە وتكىزىلەتىن «كەندىر» وپەراتسياسىنىڭ الاتىن ورنى زور. رەسپۋبليكادا جىل سايىن ماۋسىم ايىنان باستاپ قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن وتكىزى­لە­تىن كەڭ اۋقىمدى وپەراتسيانىڭ باستى ما­ق­سا­تى – ەسىرتكى ساۋداسىنا ماماندان­عان ۇيىم­داس­قان قىلمىستىق توپتاردىڭ, قاۋىمداس­تىق­تاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتتەرىن دەر كەزىندە انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بو­يىنشا ماقسات­تى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل وپەراتسيا جازدىڭ ا­ل­عاش­قى ايىنان باستاپ, قوڭىر كۇزدىڭ قارا سۋىعى باستالىپ, ءشوپ سارعايىپ قۋراعانعا دەيىن جالعاسادى. ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس كومي­تەتى­نىڭ توراعاسى اناتولي ۆىبوروۆتىڭ ايتۋىن­شا, قازىرگى كەزەڭدە ءىىم, كەدەن كوميتەتى مەن قر بقك-ءتىڭ شەكارا قىزمەتىنە – ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وڭتۇستىك ايماق ارقىلى وتەتىن اۋعاندىق گەروين ترافيگى مەن باسقا دا ەسىرتكىلەردىڭ جولىن كەسۋدە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇك­تەلۋ­دە. سوندىقتان دا اتاعى جەر جارعان شۋ القا­بىندا التى ستاتسيونارلىق بەكەت قويىلىپ, جول بويىنداعى اۆتوكولىكتەردىڭ قوزعالىسى دا قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋدا. «كەندىر-2011» وپەراتسياسىنىڭ العاشقى جيىرما كۇنىندە-اق ءۇش تونناعا جۋىق ماريحۋانا زاڭسىز اينا­لىم­نان الىندى. مۇنىمەن قوسا, جامبىل وبلىسىنىڭ ءىىد «دەلتا-دولينا» ايماقا­را­لىق ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس ءبولىمى قىزمەتكەرلەرى جابايى قاراسورا وسەتىن جەرلەردى جانە ەسىرتكىنى دايىنداۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋ ماقساتىندا اپتا سايىن «ان-2» ۇشاعىمەن جانە «مي-2» تىكۇشاعىمەن شۋ القابىن ءجىتى باقىلاۋدا. كوميتەت باسشىسى بۇل وڭىردە جىل سايىن 20-30 تونناعا جۋىق ماريحۋانا الىناتىندىعىن دا حابارلادى. قاراسورا تۋرالى تۇسىنىگى جوق ادام ونىڭ قانداي ءشوپ ەكەندىگىن بىردەن انىق­تاپ, تانىپ-بىلمەۋى دە ابدەن مۇمكىن. شۋ القا­بىن­دا ساي-سايدى جايلاپ, شوعىرلانىپ, قاپتاپ وسەتىن, ۇزىندىعى ادام بويىنا جۋىقتايتىن, ساپ-سارى گۇلدەرى كۇنمەن شاعىلىسقان قاراسورا­نى وسى سالانىڭ «بىلگىرلەرى», ياعني «ەسىرتكى ساۋداسىمەن» اينالىسۋ­شى­لار عانا كوزىن جۇمىپ تۇرىپ تابا الادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل القاپقا جاز شىعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ءتىپتى الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن قاراسورا, ياعني كەندىر وسىمدىگى­نەن ەسىرتكى دايىنداۋ ءۇشىن ات سابىل­تىپ كەلەتىندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كۇننىڭ اپتاپ ىستىعىندا, اينالادا ءولى تىنىشتىق ورناعان, ۇشى-قيىرى جوق كەڭ القاپتا باسقا وسىمدىك­تەرگە قاراعاندا تەك قاراسورا عانا ءوزىنىڭ قويۋ جاسىل ءتۇسىن ساقتاپ قالىپتى. اسپان جەرگە تۇسكەندەي اپتاپ ىستىقتا دا اسقان توزىمدىلىك تانىتىپ, جاپ-جاسىل ءوڭىن وزگەرتپەگەن قاراسورا ءشوبىنىڭ تەك ەسىرتكى دايىنداۋ ءۇشىن عانا جاراتىلماعاندىعى اي­داي اقيقات. بۇل ءشوپتى پايدالانا بىلگەن ادام­عا ونىڭ بەرەرى دە, پاي­داسى دا وراسان. كەڭەس وكى­مە­تى داۋىرلەپ تۇرعان كە­زەڭدە, وتكەن عا­سىر­دىڭ قىرقىنشى جىل­دارى شۋ القابىندا جابايى قاراسورا ءشو­بى­نەن مىق­تى كەندىر ءجىپ جانە ساپاسى جو­عارى ءارى باعاسى دا وتە قىم­بات كەندىر مايىن دايىن­دايتىن وداق­تىق دەڭگەيدەگى ءىرى زاۋىت­تار بولعان. ءبىر كەزدەردەگى الىپ وداقتىڭ كەرەگەسى ىدىراپ, قۇلاعاننان كەيىن كەندىردەن حالىققا ارنالعان پايدالى ءونىم وندىرەتىن ءوندىرىس ورنى دا ءوز جۇمىسىن امال­سىزدان توقتاتقان ەدى. ارينە, كەڭەس وداعى­نىڭ تەڭىزشىلەرىن, الىپ كەمەلەرىن كەندىردەن جا­سالعان ارقان­مەن قامتاماسىز ەتكەن زاۋىت­تىڭ ىستەن شىعۋى وكىنىشتى. بۇگىندە سول ءوندى­رىس­تى قايتادان قال­پىنا كەلتىرسە ونىڭ رەسپۋبليكا ءۇشىن, ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ءۇشىن پايداسى كول-كوسىر بولاتىن­دىعى ءسوزسىز. سەبەبى, قارا­سورا وسىمدىگى جايلاعان جەردى مۇلدەم قۇرتىپ جىبەرۋ ويلاستىرىلىپ, قان­شاما رەت ورتەلسە دە ونىڭ جويىلاتىن ءتۇرى جوق ەكەندىگىنە كوپتىڭ كوزى انىق جەتتى. اۋقىمدى دەڭگەيدەگى ءىس-شارادا قوماقتى كومەكسىز, ىقپالدى قولداۋسىز جۇمىستىڭ العا باسپايتىندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سالا باسشىلارىنىڭ تۇجىرىمداۋىنشا, ەلىمىزدە ەسىرتكى ساۋداسىن قۇرىقتاۋ, قىلمىسكەرلەرگە توس­قاۋىل قويۋداعى ىقپالدى ادىستەردىڭ ءبىرى – جامبىل وبلىسىنىڭ باستى ماگيسترالىندەگى با­قىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ سانىمەن قوسا, جۇ­مى­س­تىڭ دا ساپاسىن ارتتىرۋ. – شۋ اۋدانىنداعى ارناۋلى وپەراتسيانىڭ تەك العاشقى ايىندا ءۇش جۇزگە جۋىق قىلمىس انىقتالىپ, تىركەۋگە الىندى. نەگىزگى كۇرە جولدان ونداعان كيلومەتر قاشىقتىقتا ورنالاسقان, ونىمەن قوسا اۋىز سۋى نەمەسە ەلەكتر قۋاتى جوق, ءتىپتى ۇيالى بايلا­نى­سى دا جوق, بىراق قا­راسورا ءشوبى قاپتاعان جەرگە جەڭىل اۆتو­كو­لىكپەن, انىعىراق ايت­­قاندا, دجيپپەن, موتوتسيكلمەن, اتپەن عانا جەتۋگە بولادى. اس­تىن­­دا كولىگى جوقتار بولسا جاياۋ-جالپى­لاپ جەتەدى. شۋ ەسىرت­كى­لەرى نەگىزىنەن رەسەيگە تاسىمالدانىپ, سودان سوڭ ەۋروپاعا جەتكىزىلەدى. ارناۋلى وپەرا­تسياعا قاتى­سۋ­شى­لار­دىڭ تۇپتەپ كەلگەندە كوزدەگەن ماق­­سا­تى – ەسىرتكى ترا­فيگى­نىڭ ار­نالارىن جابۋ, ەسىرتكىنى وتكىزۋ فاكتى­لەرى­­نىڭ جولىن كەسۋ بو­لىپ وتىر,– دەيدى پوليتسيا پولكوۆنيگى شو­پىرحان جاپاباەۆ. سالا باسشىلارى ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس­تە سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكالىق جابدىق – ينس­پەك­تسيالىق باقىلاۋ كەشەنى جۇمىسىنىڭ جو­عارى دەڭگەيى توڭىرەگىندە دە ءسوز قوزعادى. شۋ اۋدانىنىڭ تولە بي سەلوسىنان شىعار جەردە ورنالاسقان بۇل عاجايىپ تەحنيكا ءبىر تاۋلىكتە 40 جۇك ماشيناسىن تەكسەرۋدەن ءوت­كىز­دى. ينس­پەكتسيالىق باقىلاۋ كەشەنىندە ورنا­تىل­عان رەنت­گەن اپپاراتى ارقىلى كولىككە تيەلگەن جۇك­تى عانا ەمەس, سونداي-اق ونىڭ اراسىنداعى تى­عىلعان زاتتاردى دا انىقتاپ, كورۋگە ابدەن بولا­دى. ينسپەكتسيالىق باقىلاۋ كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرى سەرگەي كوروبوۆ­سكي­دىڭ ايتۋىنشا, ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينا­لى­سۋ­شىلاردىڭ قۋ­لىق-سۇمدىعى, امال-ايلاسى دا كوپ. ولار ەسىرتكىنى پيازدىڭ, كاپۋستانىڭ نەمەسە كارتوپتىڭ ارا­سىنا جاسىرادى. بىراق, سوڭعى وزىق ۇلگىدەگى تەح­نيكانىڭ ناتيجەسىندە بۇل باعىتتاعى قىلمىس شۇعىل تۇردە اشكە­رە­لەنۋدە. جاڭادان قۇرىلعان كەدەن وداعى اياسىندا قازاقستانعا ارىپتەستەرى الدىندا رەسەي اۋ­ماعىنا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە ەسىرتكى جىبەرمەۋ, ياعني ونىڭ جولىن جابۋ باعىتىندا قو­سىمشا جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەلىپ وتىرعان­دىعى ءسوز­سىز. بۇل ورايدا ەلىمىزدەگى شەكارا­لىق جانە كەدەندىك ورگانداردىڭ, اسىرەسە وڭ­تۇستىك ءبولىم­شە­لەردىڭ ماتەريالدىق-تەحني­كا­لىق جاعىنان جو­عارى دەڭگەيدە جابدىقتالۋى ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. بۇل, اسىرەسە ەسىرتكى قىل­مىسىنا, سونداي-اق ەسىرتكىنى شەكارادان جاسى­رىن وتكىزۋگە قىل­مىستىق سانك­تسيا­نى قاتايتۋعا تىكەلەي قاتىستى. سو­نى­مەن قاتار, ەلى­مىزدە ءوت­كەن جىلى ەسىرتكى تۇتىنۋ­شى­لار­ سانى­نىڭ سە­گىز پا­يىزعا ءتو­مەن­­دەۋى­نىڭ ما­ڭى­زى زور. بيىل­عى جىلدىڭ 1 ءساۋى­رىن­دەگى جاع­داي بو­يىنشا رەسپۋبليكا دەن­­ساۋ­­­لىق ساق­تاۋ ور­گان­­دارىنىڭ ەسەبىندە 49195 ادام تۇ­را­دى. ولار نەگى­زى­ن­ەن ال­عان­دا پسي­حو­تروپتىق ءجا­نە ۋىت­­­تى زاتتاردى قول­­دا­ناتىندار. قىن­جى­­لار­لى­عى, مۇنداي سىر­­­قات­تار ارا­سىن­دا 3962 ايەل جانە كامە­لەت­­ جاس­قا تول­ما­عان 2714 جاس­وس­­پىرىم بار. جابايى قاراسو­را­نىڭ مەكەنى – شۋ ال­قابى ورنالاسقان جام­بىل وبلىسىنىڭ نەگىزگى ماگيسترالدى تاس جول­دارىندا قوسىمشا بەكەتتەر اشىلىپ, جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارى مەن قۇمدى اي­ماقتار جۇمىلعىش توپتارمەن كۇزەتىلۋى, ءاري­نە قۇپتارلىق ءجايت. وعان قوسا, ارناۋلى جا­ساق­تالعان وپەراتسيانى وتكىزۋ كەزىندە اسكە­ريلەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگى مەن ىسكەرلى­گىنىڭ ارتۋى جانە ارنايى دايىن­دالعان قىزمەتتىك-ىزدەستىرۋ يتتەرىنىڭ كەڭىنەن پايدالانىلۋداعى كومەگى ايتارلىق­تاي ەكەندىگى اقيقات. سونى­مەن, ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستە كەڭىنەن قولدانىلاتىن الۋان ءتۇرلى ادىستەر مەن تاسىلدەر ۋاقىت وتكەن سايىن ودان ءارى جەتىلدىرىلىپ, ونىڭ تيىمدىلىگى دە ارتا تۇسۋدە. دەگەنمەن, كوپ قىرلى ءارى وتە كۇردەلى ماسەلە – ناشاقورلىقتى ءتۇپ تامىرىمەن جويۋ ازىرگە وڭايعا تۇسپەي وتىر. باقىت بالعارينا. الماتى – شۋ – الماتى.