سىنشى ساعات اشىمباەۆ شىعارماشىلىعى تۋرالى ويلار
اتاعىنان ات ۇركەتىن لاۋازىمدى قىزمەتتە جۇرگەن كەزىندە ۇلتتىڭ بولاشاعى, ءتىلدىڭ كەلەشەگى, رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاپ قالۋ, قازاقى قالىپپەن ۇرپاقتى ءتالىمدى ەتىپ تاربيەلەۋ ماسەلەسىن ۇستەمدىگى ءجۇرىپ, ۇسكىرىكتەي ۇرىپ تۇرعان كەڭەستىك يدەولوگيا تۇسىندا دا جاسقانباي, ازاماتتىق پارىزىمىز بەن قارىزىمىز تۋرالى قايمىقپاي وي قوزعاپ, بارىمىز قايسى, جوعىمىز قانە, باردى جارقىراتىپ, جوقتى قايتسەك تۇگەندەيمىز دەپ وتباسى وشاق قاسىندا, نە الاقانداي اۋديتوريانىڭ ىشىندە ەمەس, تەلەديدار بەتىندە جالپاق جۇرتقا جار سالعان, پىكىر ۇيىمداستىرعان, ونى ءبىرىمىز قولداپ, ەكىنشىمىز ءالىپتىڭ ارتىن باققاندا ءوزىنىڭ ەرەكشە تالانتىمەن, پايىم پاراساتىمەن ايتا العان اسا كورنەكتى ادەبيەت سىنشىسى, جالىندى پۋبليتسيست, قوعام قايراتكەرى ساعات اشىمباەۆ ەكەنى بارشاعا ءمالىم. ءوزى ومىردەن ەرتە كەتسە دە ارتىنا ولمەس مۇرا قالدىرعان سول قارىمدى قالامگەردىڭ تاياۋدا «سىن سىمباتى» اتتى ءبىر تومدىق كىتابى جارىق كوردى. كىتاپتى پاراقتاپ وتىرعاندا دانىشپان ابايدىڭ: «ۇزىن ءومىر نە بەرەر, كورگەن, بىلگەن بولماسا؟» دەگەن ەكى جول ولەڭى ويعا ورالدى.
جيناقتىڭ بەتاشارىنا قازاق ادەبي سىنىنىڭ ايتۋلى وكىلى, اكادەميك مۇحامەتجان قاراتاەۆتىڭ سۇيىكتى شاكىرتىن سۇڭقارعا تەڭەپ, كەلبەتى مەن تالانتىن كەلىستىرە ايتقان «سىننىڭ ساراپشى ساربازى» دەگەن ماقالاسى بەرىلىپتى. ءساكەڭنىڭ تاڭداۋلى ماقالالارى توپتاستىرىلعان ءبىرىنشى ءبولىم «ادەبيەت مۇددەسىنە ادالدىق» دەپ اتالسا, ال اعالارى مەن زامانداستارى, قۇرمەت تۇتقان ىنىلەرى جازعان تالداۋ دۇنيەلەر «سىنشى مۇراسىنا تاعزىم» دەگەن بولىمگە جيناقتالىپتى.
سىنشىل وي ساردارىنىڭ ءبۇكىل ءبىتىم-بولمىسىن: «قوعامدى قوزعايتىن, ادام ساناسىن وزگەرتەتىن تۇلعالار بولادى. ولار ءوزىنىڭ قاتارىنان, زامانىنان وزىق تۋادى. وتكەن عاسىردىڭ 60-80 جىلدارىنىڭ اراسى قازاق رۋحانياتىنا دارىندىلاردى ءۇيىپ-توگىپ-اق بەرىپ ەدى. وكىنىشى, سولاردىڭ كوبىنىڭ عۇمىرى قىسقا بولدى. ورىس ادەبيەتىنىڭ باعىنا تۋعان پيسارەۆ سەكىلدى قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارقىراپ جانىپ, اعىپ ءتۇسكەن جارىقتارىمىزدىڭ ءبىرى – قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق سانانىڭ وسۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەتكەن اسىلداردىڭ ءبىرى – ساعات ءاشىمباەۆ بولاتىن», – دەپ تاپ باسىپ ايتقان كورنەكتى عالىم, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ءتۇيىندى سوزىنەن كوپ جايدى اڭعارۋعا بولعانداي. وسىلايشا باعالانعان ازامات سىنشىنىڭ ماقالالارىن زيالى قاۋىم وكىلدەرى جاقسى بىلگەنمەن, كەيىنگى تولقىن تولىق حاباردار بولماۋى مۇمكىن عوي. سول سەبەپتەن دە اتىن ەستىگەن قالامگەردىڭ ارتىندا قالعان مۇراسى قانداي ەكەن, دەگەندى اڭعارتۋ ءۇشىن كىتاپتاعى ماقالالارعا از-كەم توقتالا كەتسەك دەيمىز. ويلى جاننىڭ قاي كەزدە دە ءمانىن ءتومەندەتپەيتىن شىعارمالارىن وقىپ وتىرساڭ تەرەڭ دە تەگەۋرىندى تالداۋلار الدىڭنان شىعادى. وزگەنىڭ جازعانىنا پىكىر ءبىلدىرۋ ءۇشىن ءوزىڭ ءبىلىمدى بولۋىڭ كەرەك. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ساكەڭ قامشى سالدىرمايدى. كىتابىنان بۇكىل ادەبيەت الەمى تۋرالى: كىمدەر نە جازدى, قاي جازۋشىدان قانداي قۇندىلىق قالدى دەگەندى كورىپ-ءبىلىپ وتىراسىڭ. ول سۇيەكتى دۇنيەلەرگە پىكىر بىلدىرگەندە ءاتۇستى ەمەس, تۋىندىنىڭ ءتۇپ-تامىرىنا دەيىن تەرەڭدەپ بارىپ, جەتىستىگىن جارقىراتا كورسەتىپ, ولقىلىعىن وي سالاتىنداي ەتىپ دالەلمەن العا تارتادى. ايتالىق, «سىنشىل وي تۋرالى سىر», «ىزدەنىس باعدارىن بارلاعاندا» دەگەن ەكى ماقالادا وتكەن عاسىردىڭ 60-70-80 جىلدارىنداعى ادەبيەت «مايدانىنا» جان-جاقتى تالداۋلار جاسايدى. قازاق ادەبيەتىمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, الەمدىك وركەنيەتكە ەرەكشە ۇلەس قوسقان جازۋشىلاردىڭ تۋىندىلارىنا دا توقتالادى. ءبىر عانا مىسال, ورىستىڭ اتاقتى سىنشىسى بەلينسكي پۋشكيندى بايرونمەن, نە سوڭعىسىن الدىڭعىسىمەن سالىستىرۋدىڭ وعاش ەكەنىن ايتقان. سول سەكىلدى ءبىز ءبىر كەزدەرى ن.پوگوديننىڭ: «اۋەزوۆ – قازاقتار ءۇشىن ەكىنشى اباي, ءبىز ءۇشىن شىعىستىڭ شولوحوۆى», دەگەن سوزىنە ماساتتانىپ, كەۋدەلەپ جۇرگەنىمىز بار. وسىنى كەڭەس ءداۋىرى دۇرىلدەپ, ماسكەۋ گۋىلدەپ تۇرعاندا العاش رەت اۋەزوۆ شىعىستىڭ شولوحوۆى ەمەستىگىن, بۇل كوڭىلگە قونبايتىنىن, اۋەزوۆ شىعىستىڭ ءوز ۇلى, اعات سوزگە الدانبايىق دەگەن دە ساعات اشىمباەۆ بولاتىن. ول, ول ما, ورىس ادەبيەتى وزدەرىنىڭ باستاۋ باسىن «يگور پولكى تۋرالى جىردان» الىپ, شولوحوۆتىڭ «تىنىق دونىمەن» ۇشتاستىرسا, ساكەڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن تامىرىن ورحون-ەنيسەي تاس جازبا ەسكەرتكىشتەرىندە جاتقانىن ايتىپ, ول پىكىرىن اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسىمەن استاستىرىپ: «ءبىزدىڭ كوركەم وي-سانامىزدىڭ دامۋ تاريحى ارىدەن باستالاتىندىعى زور ماقتانىش!» – دەيدى.
قوعامنىڭ كەسىرى مەن كەساپاتىن تاپ باسىپ جازعان جازۋشى شىعارماسىنا باعا بەرەتىن ادام – سىنشى. سىنشىنىڭ مىقتىلىعى عابيت ءمۇسىرەپوۆتىڭ استارلاپ, تۇسپالداپ ايتاتىن تۇستارىنا تالداۋ جاساعاندا ايقىن اڭعارىلادى. ءتىپتى ەرەكشە قاناتتانىپ, دارالانىپ كەتەدى. اسىرەسە, قوعامداعى جەگىقۇرت كەمشىلىكتى كەكەسىنمەن كورسەتەتىن جازۋشىنىڭ «قاسقىردى اتقان قايسىسى؟» دەگەن اڭگىمەسىندەگى سۋرەتكەرلىكتى بايانداي كەلىپ, مەيماناسى تاسىعان عالىم, مينيستردىڭ بەينەسىن لىقسىپ توگىلگەن كونياكتار ارقىلى قالامگەردىڭ ايتار ويىن جۇرتقا تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جەتكىزەدى. ءوزى ەرەكشە ءىلتيپات تانىتىپ, الدەنەشە رەت ورالىپ ماقالا جازعان ۇلى تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعىن جان-جاقتى تالداعان «ع.مۇسىرەپوۆ تۋرالى تريپتيح» اتتى ءۇش ءبولىمنەن تۇراتىن ءارتۇرلى فورمادا جازىلعان ەڭبەكتەن ۇيرەنەر ۇلگى, الار تاعىلىم از ەمەس. 1972 جىلعى ءجۇرگىزىلگەن سۇحباتتا ساكەڭنىڭ: «انا ءتىلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟» دەگەن سۇراعىنا ءسوز زەرگەرى: «بىلەتىن فيلوسوفتار ءتىل بار جەردە عانا ويلاۋ بار دەسەدى. راس ءسوز. «ءتىل دەگەنىمىز, ويلاۋدىڭ تىكەلەي كورىنىسى» دەگەن عۇلاما ماركس ءسوزى ءبارىمىزدى دە تابىندىرادى. وسى توڭىرەكتە ويلانىپ قاراساق, قازاقتىڭ دا ويلاۋ دارەجەسى ەشكىمنەن كەم ەمەس. ولاي بولسا, ونىڭ ءتىلى دە اسا باي, شالقار ءتىل. تۇيىندەپ ايتساق, تىلدەن اسقان بايلىق جوق, تىلدەن بيىك اسقار جوق. تىلدەن تەرەڭ تەڭىز جوق», – دەيدى. دۋالى اۋىزدان شىققان ءسوز عوي بۇل, ءتۇبى حالىققا كەرەك دەپ نەمقۇرايدىلىق تانىتپاي جازىپ العان سىنشىنىڭ زەردەلىلىگىنە وسى جەردە باس يەسىڭ.
ساعات اعامىز عابەڭ تۋرالى ەمىرەنە, بۇكىل شىعارماسىنىڭ ىشىنە تەرەڭ ەنە وتىرىپ, تەبىرەنە جازىپتى. «ادام بالاسى ساعىنىش پەن مۇڭنان ايرىلعان جەردە بارىنەن ايرىلادى» دەگەن ا.چەحوۆ ءسوزىن مىسالعا الىپ, قالامگەردىڭ قازاقتىڭ تابيعاتىنا تامسانىپ: «ءبىزدىڭ كوپشىلىگىمىزدىڭ جانىمىز اڭشى, ءوزىمىز اڭشى ەمەسپىز. ءبىزدىڭ جان-ءتانىمىز دالا بالاسى ەكەنىمىزدى ۇمىتتىرمايدى. ءبىزدىڭ اڭشىلىعىمىزدىڭ ءوزى ۋ-شۋى, ءيىس-قوڭىسى جوق تازا دالانى ساعىنۋمەن بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. مىسالى, مەن ءوزىم 70 جاسقا تولعانشا ءبىر رەت كۋرورتقا بارعان ەمەسپىن. دەمالىستارىمدى ىلعي دالادا, وزەن-كول جاعاسىندا وتكىزۋشى ەدىم», دەگەن تۇسىن دايەككە الىپ, اسىل اعاسى ءوزىنىڭ الدىنداعى الىپتاردى قالاي ساعىناتىنىن, ەسكە ءتۇسىرەتىنىن, «قايران قاليبەك! قايران قالەكەڭ!» دەگەن ءساتتەرىن مىسالعا الادى. ەكەۋارا اڭگىمەدە: «ءوز زامانىنداعى رۋحاني كەساپات اتاۋلىعا ەڭ الدىمەن جازۋشىلاردى جاۋاپقا تارتۋ كەرەك», – دەگەن گ.مانن ءسوزىن نازارعا ۇستاپ, وزدەرىنە ارتىلعان ار جۇگىنىڭ جەڭىل ەمەستىگىن ءبىر ءسات تە ويدان شىعارماي, كوڭىلدەن ءسوندىرمەي قازاقتىڭ جاقسىلىعى مەن اتتەگەن-ايلارىن قوزعايدى. سونى قايتسەك تۇزەيمىز, ءتۇزۋ جولعا سالامىز دەيدى.
«تانىمادىق, جارىمادىق جاقسىعا ءبىر ىرگەلى», – دەپ اباي ايتپاقشى, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ اڭگىمە ۇستىندە قولامتاداي قوزعاعان مىنا ءبىر تولعاقتى ءسوزى, اجىراپ بارا جاتقان اتا سالتتى ەسكە تۇسىرەدى. وقىپ كورەلىك: «مۇحتاردىڭ كوزى تىرىسىندە بورىگە ءتان ب ۇلىنۋشىلىك دەگەن اقىلىڭنان الجاستىرار «اۋرۋ» جوق ەدى! جارىقتىق, مۇحتار ءتىرى بولسا, وسى بۇگىنگى كوبىمىز كوبىكتەي كوپىرىپ سويلەمەس ەدىك-اۋ!» – دەگەن وكىنىشى بۇل كۇندەرى كۇشەيىپ كەتتى-اۋ! ال سول كەزدە باستالعان كەسەل كىتاپ وقىماۋ تۋرالى ابايشا «جارلى ەمەسپىن, زارلىمىن» دەپ: «جاقىندا مىناۋ اباي مەن اناۋ فۋرمانوۆ كوشەلەرىنىڭ بۇرىشىنداعى كىتاپ دۇكەنىندەگى ساتۋشى قىز: – اعاي, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ مىنا تومدارى جاتقالى كوپ بولدى, ەشكىم الماي جاتىر, – دەگەنىن ەستىگەندە, سورەدەگى اۋەزوۆ تومدارىن كورگەندە كىرەرگە قارا جەردە تەسىك بولمادى. مۇحتار اۋەزوۆ جاماندىعىنان وتپەي جاتقان جوق, ءبىزدىڭ جاماندىعىمىزدان بىزگە جەتپەي جاتىر. «قايران ءتىل, قايران ءسوز – نادانعا قادىرسىز», – دەگەن اباي ءسوزى ويىڭا تۇسەدى.
ادام جانى نەگە ۇقساس بولسا, سوعان اڭسارى اۋىپ تۇرادى. وسى كۇنى اڭسارى اعاشقا اۋعان, ۇيىنە اعاشتان «بارريكادا» جاساپ جاتقاندار از ەمەس. سولار «جۋرنالنىي» ستولىنىڭ ءبىر اياعى شىعىپ كەتسە, جانى قوسا شىعىپ كەتەر ەدى, ال ۇيىندە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تومدارى جوق ەكەندىگىنە قىسىلماي, قىمسىنباي-اق تۇرىپ جاتادى. مۇندايلار تۋرالى اباي:
و دا – قۇداي پەندەسى,
تۇسپەي كەتەر دەيمىسىڭ؟
ءتاڭىرىنىڭ قۇرعان تەزىنە؟ – دەگەن عوي.
باسقا نە ايتامىز. مۇندايدا تاعى دا ابايعا جۇگىنىپ, كوڭىل جۇباتامىز. «يت مارجاندى نە قىلسىن» دەگەن ءسوز بار, ساۋلەسى بار جىگىتتەر ءبىر ويلانار», – دەگەن دانىشپاننىڭ سوزدەرىن قايتالاعىمىز كەلەدى. وسى كۇنى جۇرتتىڭ ءبارى ءوزىن «سىرىمەن ەمەس سىرتىمەن» ينتەلليگەنت سانايدى, ال مەن ءوز باسىم ۇيىندە, ءۇيىنىڭ قاق تورىندە مۇحتار ومارحان ۇلىنىڭ ون ەكى تومدىعى نە سوڭعى جيىرما تومدىعى جوق قازاق بالاسىن ازامات سانامايمىن, ولاردى ەش ۋاقىتتا دا ينتەلليگەنت دەپ ەسەپتەمەيمىن, باسقامىزدى ساتىپ الماي-اق تا, وقىماي-اق تا قويسىن, مۇحتاردى وقىماۋ سۇمدىق ەمەس پە» – دەگەن اشۋلى ءسوزىن ايتىپ, بۇگىندە كوبىمىزدى تولعاندىرىپ, ارتى قالاي بولار ەكەن دەپ ويلاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەنى كورەگەندىكپەن ايتىپ كەتىپتى. «سەكسەنگە كەلگەن مەنى ءدال ءبۇگىنگى تاڭدا كارىلىك ەمەس, ادامگەرشىلىك پروبلەماسى سەلكىلدەتىپ وتىر. تەحنيكالىق پروگرەسكە ءبارىمىز دە ريزامىز, وسىلاي ريزا بولىپ جۇرگەندە نراۆستۆەننىي پروگرەسس جاعى, ياعني ار-وجدان, ادامگەرشىلىك, بايلىعىمىز تىم ورتايىپ بارا جاتقان جوق پا؟! ...«بايلىق قۋعان جەردە باقىتتىڭ باسى قيسايادى», «دۇنيەگە قۇمارلىق جەڭگەن جەردە – ادامعا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىك جەڭىلەدى, اقىلعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك جەرلەنەدى», – دەگەن اتاقتى فيلوسوف ساليۋسكيدىڭ سوزدەرىنىڭ تۋرالىعىنا كوزىم ابدەن جەتتى», دەپتى عابەڭ سۇحباتتىڭ سوڭىندا. ال سىنشى: «مەنى قاتتى الاڭداتاتىن نارسە ءدۇنيەقوڭىزدىق, الارماندىق, قاناعاتسىزدىق, كورسەقىزارلىق, ءوزىمشىلدىك دەگەن پالەلەر. وسىلارمەن اعايىنداس باقتالاستىق, شەنقۇمارلىق, تاعىسىن تاعى جانە بار. بۇل جيىركەنىشتى قۇبىلىستار ەتەك العان جەردە ازاماتتىق سەزىم مەن ادامگەرشىلىككە, سۇلۋلىققا نۇقسان كەلمەي قويمايدى», دەپ جازۋشى ويىن جالعاستىرادى.
«اسىل ءسوزدى ىزدەسەڭ, ابايدى وقى, ەرىنبە. ادامدىقتى كوزدەسەڭ, جاتتاپ توقى كوڭىلگە», دەپ سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ايتپاقشى, دانىشپان ابايعا ساكەڭ الدەنەشە رەت ورالىپ, اقىنعا يمانداي ۇيىپ, ءتىل ۇيىرەر تىلىنە, تاعىلىمدى تالىمىنە تەرەڭ تالداۋلار جاسايدى. سول تالداۋلارعا كوز جۇگىرتىپ وتىرعاندا قىل-قىبىردان جان سارايىڭ تازارادى. ابايدى وقى, اعايىن, اداسپايسىڭ دەگەن سىنشى ءۇنى قۇلاققا كەلەدى.
«اقىن جانىن جابىرقاتقان جاندار», دەگەن ماقالاسىندا ساعات اشىمباەۆ: «بۇل كۇندە ادامدى ەمەس, مالدى سىيلاپ, اركىم-اق ورىن بەردى وعان توردەن», دەگەن ۇلى اقىننىڭ: «ەگەر مەنىڭ ءىشىمدى جارىپ كورسەڭ, جىلاۋىڭدى ۇمىتىپ, شوشىر ەدىڭ» دەپ جانى كۇيزەلگەندە بار شىندىقتى جايىپ سالعانىنا وزەگى ورتەنىپ: «قانداي اۋىر ءسوز! مىنە, سودان بەرى ءجۇز جىلعا تاياۋ ۋاقىت ءوتىپتى. وسى ۋاقىت ىشىندە... ابايدىڭ جانىن جانشىعان جارامسىز جايلاردان ارىلىپ بولدىق پا؟! شىنىڭىزدى ايتشى؟!» – دەيدى. وتىز جىل بۇرىن قويىلعان وسى سۇراقتىڭ جاۋابى تابىلىپ, الاڭ كوڭىل جايدارى كۇيگە ءتۇستى مە؟ كۇيكى تىرلىك وڭالدى دەپ باتىل تۇردە ايتا الامىز با؟
ەكىنشى ءبولىم جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ «زامانىنان وزىپ تۋعان» اتتى تالداۋ ماقالاسىمەن اشىلىپتى. ارداقتى اعاسى اسىل ءىنىسى تۋرالى وي تەربەگەندە, ونى حان ءتاڭىرىنىڭ توپشىسى ەرتە قاتايعان ءتاستۇلەگىنە تەڭەيدى.
«ۇلت نامىسى دەگەندە جانىن سالاتىن, كوكىرەگى قارس ايىرىلاتىن. اكادەميك زەينوللا قابدولوۆشا ايتساق: «مىنەزى مەن ءمۇسىنى, مازمۇنى مەن ءپىشىنى, بولمىسى مەن ءبىتىمى بولەك ەدى. ساعات ەكىنىڭ ءبىرى ەمەس, بىرەگەي ەدى. اق تىلەۋى ەل ۇستىندە جۇرەتىن. ىزدەگەنى – ىزگىلىك, جاقسىلارعا جاناسا جۇرەتىن», دەيدى.
جازۋشى ۇزاقباي دوسپانبەتوۆ قىسقا ومىردە قىرۋار مۇرا قالدىرعان ساكەڭ ەڭبەكتەرىن سارالاي كەلىپ, ءوتكەن عاسىرداعى قازاق زيالىلارىنىڭ ىشىندە ۇلت ءۇشىن ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن ءىلياس وماروۆ تۋرالى ءبىلىپ جازعاندارىنا ريزالىعىن تانىتىپ, كۇنى كەشە ءومىردەن وزعان جىر جامپوزدارىنىڭ ءبىرى, تالانتىنا قاراي توڭىرەگىنە قويار تالابى ەرەن وتەجان نۇرعاليەۆ ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى سىزات تۇسپەگەن شىعارماشىلىق بايلانىس تۋرالى وي تەربەپتى. سىن الەمىنىڭ ساعات ءاشىمباەۆتان كەيىنگى بەلگىلى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى باقىت ساربالا ۇلى تەتەلەسى تۋرالى تەبىرەنە ءسويلەيدى. سىن جازۋدىڭ سىر-سيپاتىنا ءۇڭىلىپ, جازۋشىلاردىڭ شىعارماسى تۋرالى پىكىر جازۋ ءۇشىن ءتورت قۇبىلاڭ تۇگەل, ويىڭ وزىق, بويىڭ بيىك تۇرۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, ساعاتتىڭ ءار ءسوزى, ايتقان تۇجىرىمى بولات قازىقتاي مىقتى قاعىلاتىنىن, داۋ تۋا قالسا, ايتار ءۋاجى دايىن ءجۇرەتىنىن ناقتى مىسالدارمەن دالەلدەيدى. سونىمەن قاتار, ول زامانداسىنىڭ قايراتكەرلىگىن دە قادىرلەيتىنىن العا تارتىپ, «... ساعات اشىمباەۆ الداعى ۋاقىتتا دا قازاق ادەبيەتىنىڭ شىنايى ءولشەمى – سەرگەك ساعاتى, تۋعان الاشى – الەۋمەتىنىڭ وركەنى – ساعات حانى بولا بەرەدى», دەپ ءسوز اياعىن تۇيەدى. پروفەسسور جانعارا دادەباەۆ سىنشىنىڭ ءومىر جولىنا توقتالىپ, سۋرەتكەرلىك, ازاماتتىق تۋرالى پىكىرلەرىن ساراپتايدى. ءوزى دە كەزىندە سىن جازعان, جازۋشى تۇرلىبەك مامەسەيىت ساعاتتاي تۋما تالانتتىڭ سىنشىل ويى تۋرالى وي ءوربىتىپ, قازاق سىنشىلارىنىڭ ەڭبەكتەرى مەن ونىڭ ماقالالارىن ۇشتاستىرىپ تالداۋلار جاسايدى.
بەلگىلى جازۋشى ديداحمەت ءاشىمحان ۇلى ءوزى قادىر تۇتاتىن اعاسىنىڭ كىتاپتارى تۋرالى, سول كىتاپتاردىڭ سىرتقى فورماسى مەن ىشكى يىرىمدەرىنە ۇڭىلسە, پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەك ءوزىنىڭ «جانىن جالاۋ ەتكەن...», «ارمىسىز, ساعات اعا» اتتى ديپتيحىندە جەلدەتپەي, جەلپىنبەي مايدا سامالداي ەسىپ, قالامگەردىڭ بۇكىل بولمىسىن قاراپايىم تىلمەن كەلىستىرە جازعان. ءار جىلدارداعى ەڭبەكتەرىن تالداپ, تالانتتى جاستارعا جاساعان قامقورلىعىن, «جۇرەكتەن قوزعايىق», «پارىز بەن قارىز» سەكىلدى حابارلاردىڭ سىر-سيپاتىن اشىپ, ىزدەنىستەرىنىڭ ءناتيجەلى بولعانىن, اسىرەسە, قالىڭ قاۋىمنىڭ ساناسىنا ساۋلە تۇسىرگەن «ازاماتتىق پارىز», «ينتەلليگەنت دەپ كىمدى ايتامىز؟», «دەموكراتيا مەن بيۋروكراتيا», «جاريالىلىق جايلى ويلار», «قايتا قۇرۋ جانە ينتەلليگەنتسيا», «ۇلتتىق سانا جانە رۋحاني بىرلىك», «ۇلت ءتىلىنىڭ تاعدىرى» سەكىلدى ماسەلەلەردىڭ كوتەرىلگەنىن ايتادى. «كۇندەستىك سەزىم – ادامگەرشىلىك سەزىمنىڭ ازعىنداعان ءتۇرى. ول سەزىم – وي-ساناسى دامىماعان كىشكەنە ادامدار مەن ۇلتتىق پاراساتى جەتىلمەگەن, رۋحى تومەن ۇلتتاردىڭ باسىنداعى بالاڭدىق اۋرۋدىڭ ناتيجەسى», – دەپ تولستويشا, «اقىلدى ادامدى اقىلسىز جاننان اجىراتا الماعان جەردە مەملەكەت كۇيرەيدى», – دەپ ديوگەنشە سويلەپ وتىراتىن ەدى ساعات اعا كوگىلدىر ەكراننان», – دەيدى عالىم ءىنىسى. ال ەكىنشى ماقالاسىندا ايتۋلى سىنشىنىڭ ەكى تومدىعى تۋرالى تەرەڭ تالداۋ جاساپ, وندا جازىلعان ماقالالاردىڭ ارقايسىسىنىڭ كوتەرگەن جۇگىن ساراپقا سالادى. جۋرناليست كولباي ادىربەك ۇلىنىڭ «كازاحسكوە دەلو» ساعات ءاشىمباەۆ» دەگەن ماقالاسىندا نەبارى 44 جاسىندا ومىردەن وزعان ازاماتتىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىنگى قاسىرەتتى كۇندەر مەن جىلداردا كورگەن قيىندىعى, تارتقان ازابى, سونىڭ ءبارى جۇدىرىقتاي ەت جۇرەككە زىلدەي سالماق تۇسىرگەنىن بايانداعان ەكەن.
كىتاپقا الدىڭعى تولقىن اعالارىنىڭ ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان, تالانتتى ادەبيەتشى امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى «سىنشىل پاراسات يەسى» اتتى ماقالاسىمەن سوڭعى نۇكتەنى قويعان ەكەن. مۇندا ول البەر كاميۋدىڭ «سيزيف تۋرالى اڭىزىنداعى» زىلدەي تاستى ورگە سۇيرەپ, كوزدەگەن جەرىنە جەتكىزە الماي قينالعان سيزيف ءتوزىمدىلىگىن سىنشى ساعات اشىمباەۆتىڭ بويىنان كورەتىنىن ايتادى.
جالپى, قارىمى مىقتى, وي قارۋى شەگەدەي سىنشىنىڭ وسى جيناعىن قۇراستىرعان جارى, جازۋشى ءشاربانۋ بەيسەنوۆا ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. بۇل جارعا كورسەتىلگەن ءىلتيپات ادەبيەتكە جاساعان ادالدىقتىڭ ادەمى كورىنىسى دەپ بىلەمىز. بۇعان دەيىن دە سىنشىنىڭ «سىن مۇراتى», «تالانتقا تاعزىم», «پاراساتقا قۇشتارلىق», «شىندىققا سۇيىسپەنشىلىك», «اقيقاتقا ىڭكارلىك», «ەكى تومدىق شىعارمالار جيناعى» ءوز وقىرمانىن تاپقان ەدى.
سۇلەيمەن مامەت.
سوڭعى جاڭالىقتار
پرەزيدەنت بەيبىتشىلىك كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسىندا ءسوز سويلەدى
پرەزيدەنت • كەشە
اسحات تاعىبەرگەن ۇلتتىق قۇراماعا ورالۋى مۇمكىن
فۋتبول • كەشە
اباي وبلىسىندا جول اپاتىنان ءتورت ادام قازا تاپتى
وقيعا • كەشە
كونستيتۋتسيالىق رەفورما: ەكونوميكانىڭ جاڭا باسىمدىقتارى ايقىندالدى
ەكونوميكا • كەشە
