26 شىلدە, 2011

قىرىق شىراقتى ايەل

8 مين
وقۋ ءۇشىن
قازاقتا ايەل قىرىق شىراقتى دەيدى. بۇل ايەل ادامنىڭ مىقتىلىعى مەن قادىر-قاسيەتىنە قاتىستى ايتىلعان ءسوز. ويتكەنى ايەل زاتىنىڭ قولىنان بارلىق ءىس كەلەتىنىن بۇگىنگى ءومىر كورسەتىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ بۇل سوزىمىزگە ماڭعىستاۋلىق ساۋلە قاجى بەردىحان­قىزى­نىڭ بيزنەستەگى  جولى مەن ومىرلىك ۇستانىمى دالەل بولا الادى. بۇگىنگى بەينە: وبلىستىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى اتان­عان ساۋلە جاقاەۆا بەلسەندى قوعام­دىق جۇمىستارى ءۇشىن ەلباسىنىڭ العىس حاتىمەن, «قازاقستان تاۋەل­سىز­دىگىنە – 10 جىل» مەدالىمەن مارا­پات­تالىپ, مەيىرىمدىلىگى مەن جانا­شىرلىعى ءۇشىن وبلىس حالقىنىڭ العىسىنا بولەنگەن جان. مەن ءوزىمدى ءوزىم جارنامالاۋمەن اينالىس­پاي­مىن, ال مەنىڭ قايىرىمدىلىعىم, قولۇشىن بەرۋىم كونيۋنكتۋراعا الىم-سالىق ەمەس, ول جاي عانا ادام بالاسىنا دەگەن كومەكتەسۋ نيەتىنەن تۋعان نارسە. مەنىڭ ءدىنىم ماعان وزگەلەردىڭ قايعىسىن كورە وتىرىپ, قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرمەيدى, دەيدى ساۋلە قاجى. يبالى مىنەز-ق ۇلىق پەن تەرەڭ دىنشىلدىگى قاجى اپامىزدىڭ بارلىق ءىسىنىڭ تابىسپەن ۇشتاسا اياقتالۋىنا ءبىر سەبەپ سەكىلدى. قاجى اپا اللا­نىڭ اق جولىندا جۇرگەن جاننىڭ  كەز كەلگەن ىستە دەمەۋى مەن سەنىمى مول بولاتىنىن تاعى دا ءبىر ايقىنداپ وتىر. بۇرىنعى بەينە: بارلىعى دا نولدەن باستالدى. ىنىلەرىم مەن اناما كومەكتەسۋ ءۇشىن بار جاۋاپكەرشىلىكتى ەرتە مويىنعا الۋعا تۋرا كەلدى. اكەم دۇنيەدەن ەرتە قايتتى. 1985 جىلى وقۋ مەن جۇمىستى قاتار الا ءجۇرىپ, «ماڭعىشلاق­نەفتەستروي» ترەسىندە كاسسير بولىپ جۇمىس اتقاردىم. ءسويتىپ ەڭبەك تاجىريبەمنىڭ پاراعى 18 جاسىمدا اشىلدى. 1987 جىلى وبلىستىق تۇ­تى­نۋ­شىلار وداعىنىڭ كوتەرمە ساۋدا بازاسىنا قويما مەڭگەرۋشىلىگىنە جولداما الىپ, 1990 جىلى № 48 ۋرسا پگمك دۇكەنىنىڭ ديرەك­تورى بولدىم. اتقارۋشىلىق ءتارتى­بىم, جاۋاپكەرشىلىگىم ماعان كەز كەلگەن قيىن ماسەلەنى ورىنداي الۋىما مۇمكىندىك بەردى. ەڭبەك ءوتىلىمنىڭ باسىنان باستاپ العا جانە جوعارى جىلجۋى مەن ءۇشىن قالىپقا اينالدى. مەن ءاردايىم قىم-قۋىت تىرشىلىكپەن قوسا ادامداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن, قاجەتتىلىگىن سەزىنەتىنمىن. ولارعا كومەكتەسىپ, قۋانىش سىي­لاۋعا تىرى­سىپ ءجۇردىم. ءبىز ازىق-ت ۇلىك, كيىمدەر مەن كەرەكتى زاتتار ساتىپ الىپ, قاي جەرگە قاجەت بولسا سوندا اپارىپ ءجۇر­دىك. جانىمدا بالالارىم بولدى. بىراق مەن مۇ­نى­مەن توقتاماي, قا­يى­رىم­دىلىق قو­رى­نا كىرگىم كەلدى. وسى­لايشا 1997 جىلى قاجىلىققا بار­دىم. كەڭەس سۇراپ, باتا العىم كەلدى. اللا كۇشىمدى نىعايتىپ, قاجىلىق­تان كەلە «مۇحاممەد» جشس دەپ اتا­لاتىن ۇيىمدى جولداسىم ەكەۋمىز قۇرىپ, باسى-قاسىندا بولدىق. مۇندا مەنىڭ كومەكشىلەرىم, پىكىرلەستەرىم كوپ,  ال سەرىكتەستىك قايىرىمدى­لىق­تىڭ ۇلكەن باعدارلاماسى بويىنشا جۇ­مىس جاساپ جاتىر. كەيىنىرەك مەندە ءونىمى حالقىما پاي­دالى بولاتىنداي جانە ادام­دار­عا كومەكتەسە الاتىنداي ءونىم ءوندى­رەتىن كاسىپورىن اشۋ تۋرالى يدەيا پايدا بولدى. بۇل دا ءبىرىنشى اللا­نىڭ, ەكىنشى جولداسىمنىڭ قولداۋى ارقىلى جۇزەگە استى, دەيدى ساۋلە قاجى. ساۋلە قاجى بەردىحانقىزىنىڭ بيزنەس سالاسىندا تابىستى, جەمىستى بولۋىنىڭ سىرى ماڭعىستاۋ وبلى­سى­نىڭ تىڭ باستامالارعا جول سا­لىپ, كاسىپكەرلىك اشىپ, وبلىستىڭ ساۋدا جانە الەۋمەتتىك ينفرا­قۇ­رى­لىمىن بۇدان ءارى جاقسىراق, ۇلكەنى­رەك دامىتۋداعى ۇزدىكسىز العا ۇم­تى­لۋىنا بايلانىستى. كاسىبي دەڭگەيىن تۇراقتى كوتەرە وتىرىپ, ول قار­ا­پايىم ساتۋشىدان ماڭعىس­تاۋ وب­لى­­سىنداعى ءىرى جشس-لاردىڭ ءبىرى­نىڭ ديرەكتورلىعىنا دەيىن كوتەرىلدى. «مۇحاممەد» جشس كاسىپورنىن جولداسىم ەكەۋمىز پريوزەرنىي اق­سا­قالدارىنىڭ باتاسىمەن اشتىق. ونىڭ اشىلۋىمەن 60 ادامدى جۇ­مىس ورنىمەن قامتي الدىق, سونداي-اق ونداعى جۇمىسشىلاردىڭ 95 پايىزى نازىك جان­دىلار. ايەلدەردى وقى­تىپ, جۇمىسقا تۇر­عىزۋ, كوپ بالالى وت­باسى­لارى­نا كومەك, سەرىكتەستىك جۇ­مىس­شى­لا­رى­نا جانە قالا تۇر­عىن­­دارىنا داس­تارقان جايۋ كاسىپورىننىڭ يگى ءداس­تۇرىنە اينالدى. 1999 جىلدان ءساۋ­لە قاجى بەردىحان­قى­زى قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر اسسوتسيا­تسيا­سىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالىن باسقارادى. جۇمىس بارىسىمەن اۋدانداردا ءجيى بولىپ, ايماق­تىڭ بەلسەندى جانە ماق­ساتكەر ايەلدەرىن ءبىر ۇجىمعا جينادى. كوپ ۇزاماي قاجى اپا­مىزعا كاسىبي حالىق ەمشىلەرىنىڭ ماڭ­عىستاۋ وب­لىستىق ورتالىعىن  باسقارۋ دا سەنىپ  تاپسىرىلادى. 2003 جىلدان باستاپ ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمى جانىنداعى ايەلدەر ءىسى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ءتور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارامىن.  اسسوتسياتسيا ايا­سىندا «ايەل­دەر جارلىلىققا قار­سى» اك­تسيا­سىن وتكىزدىك. سونداي-اق ماڭعىس­تاۋ وبلىسىنىڭ الىس اۋىل­دارىنداعى قارتايعان كىسىلەر مەن كوپ بالالى انا­لارعا سىيلىقتار مەن ازىق-ت ۇلىك­تەر تاراتىلىپ, زاڭ­دى قۇقىقتار تۋ­رالى كونسۋلتاتسيالار بەرىلەدى. وب­لىستىق اۋرۋحانا دارىگەرلەرى  دە ۇلەس قوسىپ, بىزبەن بىرگە ارالايدى. «مۇ­حام­مەد» جشس قۇرىق, اقجىگىت اۋىل­دارى مەن جا­ڭا­وزەن قالاسىندا, وب­لىستىق زاعيپ­تار جانە مىلقاۋلار قو­عامىنا, قارت­تار جانە بالالار ۇيىنە,  قالالىق مۇگەدەكتەر قوعامىنا, وب­لىستىق «بالدىرعان» قورىنا, ۇوس ارداگەرلەرىنە تۇ­راقتى كومەك كور­سە­تەدى. پريوزەر­نىي اۋى­لى­نىڭ بالا­لارى ءبىز­دىڭ نا­زارى­مىز­دان ەش­قا­شان تىس قالعان ەمەس, ولار ءۇشىن العاش­قى قو­ڭىراۋ كۇنى مەن جاڭا جىلدا مەرەكەلىك مەكتەپ ەرتەڭ­گى­لىكتەرىن جاسايمىز. بالا كەزىمدە كوپ بالالى بولسام دەگەن ارمانىم بولاتىن. ءويت­كەنى ءوزىم ۇلكەن وتبا­سىدان شىقتىم جانە كوپ بالالى وتباسىعا كەلىن بوپ ءتۇستىم. اللا­عا شۇكىر, ماقساتىم ورىندالدى. ازاماتىم ءبا­يىمبەت ءالىم­بەت ۇلى مولدا­قادىروۆ ەكەۋىمىز ەكى ۇل, ءۇش قىز تاربيەلەپ وتىرمىز. وتباسىلىق جانە قوعامدىق قىز­مەت مىندەتتەرىن ءبىر ارناعا تو­عىس­تى­رىپ, قالاي الىپ جۇرەسىز؟ ءبىز ساۋلە بەردىحانقىزىنا وسىنداي ساۋال قويدىق. مۇنىڭ بارلىعى ازاماتىم ءبا­يىم­بەت الىمبەت ۇلىنىڭ ارقاسى. با­لالارىم دا كومەكتەسەدى. بيز­نەسىم­نىڭ ەكىنشى تارماعى 2002 جى­لى باس­تال­عان, «جاڭاوزەن ءسۇت ونىمدەرى زاۋىتى» جشس-نىڭ باسشىلىعىنا كەلۋىممەن ۇلكەن جۇمىستار اتقا­رىلىپ, تابىسقا جەتتىك دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. قۇلاعالى تۇرعان عيماراتقا تولىق­قان­دى كۇردەلى ءجون­دەۋ وتكىزىلىپ, جاڭا زاماناۋي قۇ­رال-جابدىقتار, مۇزدات­قىش­تار سا­تىپ الىندى. زاۋىتتىڭ ىسكە قوسى­لۋى جاڭاوزەندىكتەر مەن ءبىزدىڭ وت­باسىمىز ءۇشىن ناعىز مەرەكەگە اي­نال­دى دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. وندىرىسكە ماماندار قايتىپ كەلدى. جا­قىندا ءبىز ءوندىرىستىڭ قايتا جاڭ­عىرۋى مەن 30 جىلدىق مەرەي­تويىن اتاپ وتتىك. زاۋىت اشىلعان­نان باستاپ ەڭبەك ەتكەن تاجىريبەلى ماماندار بەينەسىندە سەنىمدى تىرەك تاپ­تىم.  جۇمى­لىپ جۇدىرىق بو­لىپ, بىرىككەنىمىزدىڭ ناتيجەسىندە جاقسى كورسەتكىشتەرگە جەتتىك. ال 2005 جىل­عا قاراي بىردەن 4 ماقسا­تى­مىزدى شەشىپ الدىق. زاۋىت شى­عاراتىن ءونىم ءتۇرىن كوبەيتىپ, تارالۋ رىنوگىن كە­ڭەي­تىپ, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزدىك. سونداي-اق فير­ما­نىڭ ارنايى قاپتا­ماسىن جاساپ شىعاردىق. 2006 جىلى حالىقتىڭ ءسۇ­يىكتى سۋسىنى تۇيە ءسۇتى­نەن ءوندى­رىلەتىن شۇباتتى وندىرىسكە شىعارۋ تۋرالى جوسپار جاسادىق. ءبىز شى­عا­راتىن ءسۇت ونىمدەرى جاڭاوزەندە عا­نا ەمەس, وبلىستا دا ۇلكەن سۇرا­نىسقا يە. ال الماتى جانە استانا قالالارىنا جاڭا ءونىم جيىنى ۇشاق ارقىلى ءجيى جەتكىزىلىپ تۇرادى. ءونىمنىڭ ساتىلاتىن اۋماعى مەن قام­تاماسىز ەتۋ جاعى, ساپاسى جوعا­رى بول­عاندىقتان زاۋىتتىڭ ءىسى جاق­سى جول­عا قويىلدى. بۇل ءبىزدىڭ بيز­نەسى­مىزدىڭ ورىستەپ كەلە جاتقانىن كور­سە­تەدى. ول كىسى وسىلاي دەيدى. بيزنەستەگى تابىسى مەن قوعام­دىق قىزمەتىنىڭ تابىستى سىرىن ەڭ الدى­مەن وتباسى, جولداسىنىڭ قول­داۋى مەن الاتىن جانە اينالاداعى ادامدارمەن بولىسەتىن ماحابباتى دەپ ەسەپ­تەيتىن جان ءدىنى مەن دىلىنە بەرىك. ءوز باقىتىن بايلىق پەن داڭق­تان ەمەس, ەلىنىڭ بىرلىگى مەن بولا­شاق ابى­رويىنان ىزدەيتىن جان باسقا باقىت ىزدەمەيدى دە. ىزگىلىك پەن جان مەيىرىمىن, قولۇشىن بەرۋدى دۇنيەدەگى ماقساتى دەپ سانايتىن ساۋلە اپايىمىز ناعىز قىرىق شىراقتى ايەل. ۆەنەرا تۇگەلباي, ماڭعىستاۋ وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەيدە ساياجاي ورتەندى

ايماقتار • بۇگىن, 15:10

بۇگىن دنيەجۇزىلىك دونور كۇنى

دەنساۋلىق • بۇگىن, 10:06