ورنىقتى ساياساتتىڭ ناقتى كورىنىسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ بەلگيا, ۇلىبريتانيا جانە گەرمانياعا ءۇش كۇندىك جۇمىس ساپارىن 18 شىلدەدە بەلگيا استاناسى بريۋسسەلدە شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ارنايى بريفينگ وتكىزۋدەن باستادى. وندا ەرجان قازىحانوۆ ەلى­مىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن ايتا كەلىپ, حالىقارالىق ارەناداعى ءبىر­قاتار جاعدايلار بارىسىنا دا توقتالدى. اسىرەسە, كەدەن وداعى­نا قاتىستى مينيستر ونىڭ قازاق­ستانعا عانا ەمەس, سونداي-اق وسى وڭىرلەردە جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن ەۋروپالىق كومپانيالار ءۇشىن دە ءتيىمدى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. قا­زىرگى تاڭدا قازاقستان فرانتسيا, يتاليا جانە يسپانيامەن سترا­تەگيالىق ارىپتەستىك كەلىسىمىن جا­سادى. سونداي-اق گەرمانيامەن ءبىر­لەسكەن ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىققا قول جەتكىزدى. بيىل­عى جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ ىنتىماقتاستىق پەن ءارىپ­تەستىكتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى كەلىسىم بوي­ىن­شا كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى باس­تالدى. مۇنداي ىنتىماقتاستىق ءوزارا قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەي­گە كوتە­رۋى ءتيىس. تۇستەن كەيىن ەرجان قازى­حا­نوۆ بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى يۆ لەتەرنمەن كەزدەسىپ, ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردى ءارى قا­راي دامىتۋ جونىندە اڭگىمەلەستى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدوم­ستۆوسىنىڭ باسشىسى بەلگيا مي­نيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشى­سى­نا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­با­ەۆ­تىڭ كورول البەرت ءىى اتىنا 21 شىلدەدە بولاتىن كورولدىكتىڭ باس­تى ۇلتتىق مەرەكەسى – بەلگيا كۇنىنە وراي جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن تابىس ەتتى. جولداۋدا ەل­باسى استانانىڭ ەكىجاقتى قا­رىم-قاتىناستىڭ دامۋىنا قاتىس­تى ۇس­تانىمدارىن دا ايتىپ وتكەن. كەزدەسۋ بارىسىندا بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستان-بەل­­گيا قاتىناستارىن وتە قار­قىن­دى دەپ باعالادى جانە ونىڭ دالەلى رەتىندە پرەزيدەنت ن.نا­زارباەۆ­تىڭ وتكەن جىلعى بەل­گياعا سا­پارى مەن ي.لەتەرننىڭ استانادا وتكەن ەقىۇ سامميتىنە قاتى­سۋىن ايتۋعا بولادى. وسى ورايدا بەلگيالىق پرەمەر «...ءوزىمنىڭ اس­تاناعا ساپارىم بارى­سىندا كور­گەن قازاقستانداعى دامۋ مەن جەتىلۋگە دەگەن تۇراقتى ۇمتىلىس پەن سەرپىندىلىككە تاڭ قالدىم», دەپ تاڭدانىسىن جاسىرمادى. اڭگىمەلەسۋشى تاراپتار استانا مەن بەلگيانىڭ لەج قالا­لا­رى بۇكىلالەمدىك «EXPO-2017» كور­­مە­سىن وتكىزۋگە ءوز كاندي­دا­تۋ­را­لارىن ۇسىنۋ ماسەلەسىن تالقى­لاپ, قازاقستان مەن بەلگيا ارا­سىنداعى تازا باسەكە ەكى ەلدى جا­قىنداتا تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى جانە ءبىر-بىرىنە ساتتىلىك تىلەدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىقتى قوزعاي وتىرىپ, تاراپتار قازىرگى ۋاقىتتا قازاق­ستان مەن بەلگيا اراسىنداعى بۇل باعىتتا ۇلكەن الەۋەت بار ەكەنىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداپ, سول الەۋەت ءالى كۇنگە دەيىن تولىق ىسكە قو­سىل­ماعانىن اتاپ ءوتتى. بەلگيالىق پرەمەردىڭ پىكىرىنشە, ونىڭ ەلى­نىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى قازاقستاندىق رىنوكقا قىزىعۋ­شى­لىق تانىتىپ, ءبىزدىڭ ەلمەن ىنتىماقتاسۋ الەۋەتىن زەيىن سا­لىپ زەرتتەۋدە ەكەن. وسىعان وراي, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاس­تىق­تىڭ ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن ما­ڭىز­دى بو­لىپ تابىلاتىن قازاق­ستان­دا قو­لاي­لى ىسكەرلىك احۋالدى دا­مى­تۋ مەن قولداۋ ماسەلەسى قاراس­تى­رىل­دى. تاراپتار, سونداي-اق ەنەرگە­تي­كا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەسىن دە تالقىلادى. قازاق­ستان ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىز­دىڭ ەلىمىز ەۋروپاعا ەنەرگيا كوز­دەرىنىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىسى بو­لىپ تابىلادى جانە الداعى ۋا­قىت­تا دا سول جولىنان تايمايدى. اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق جونىندە ايتا وتى­رىپ, ە.قازىحانوۆ اڭگىمە­لە­سۋ­شى تا­راپتى يادرولىق زاتتاردى تاراتپاۋ سالاسىنداعى, ونىڭ ءىش­ىن­دە ماگاتە قامقورلىعىمەن قا­زاق­ستان اۋماعىندا تومەن باي­ى­تىل­عان يادرولىق وتىن بانكىن قۇ­رۋ تۋ­را­لى باستامالارىمەن تانىس­تىردى. سونىمەن قاتار, تاراپتار ال­دا­عى ۋاقىتتا سەمەي يادرولىق سى­ناق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 20 جىل تولۋىنا بايلانىستى وسى ءما­­سەلەنى دە تالقىلادى. وسى وراي­دا بەلگيالىق يپر قالاسىندا جا­قىندا اشىلعان يادرولىق سىناق­تاردىڭ قۇرباندارىنا ارنالعان قازاقستاندىق ەستەلىك وسى سالاداعى قاتىناستى دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوساتىندىعى ايتىلدى. ازاماتتاردىڭ ءوزارا كەلىپ-كەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالا كەلىپ, ە.قازىحانوۆ پرەزيدەنت ن.نا­زار­باەۆتىڭ تاپسىرماسىنا ءساي­كەس, قا­زاقستان ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاس­تىق جانە دامۋ ۇيى­مىنا كىرەتىن 34 مۇشە مەملەكەتتىڭ ازا­ماتتارىنا ۆيزالىق تالاپتاردى جويۋدى كوزدەپ وتىرعاندىعىن ءجا­ن­ە قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتى بۇل باعىتتا ءتيىستى جۇ­مىس­تاردى اتقارىپ جاتقان­دىعىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) توراعالىعى كەزدەسۋدىڭ بولەك جانە مازمۇندى تاقىرى­بىنا اينالدى. اتاپ ايتقاندا, ە.قا­زىحانوۆ يىۇ توراعالىعى شەڭ­بەرىندە استانا ءدىني ازشىلىق ق­ۇ­قىقتارىن قورعاۋمەن اينالى­ساتى­نىن اتاي وتىرىپ, قازاقستان يسلام الەمى مەن باتىس اراسىنداعى وزىندىك كوپىر ءرولىن اتقارۋعا مۇددەلى جانە بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلى­مىزدىڭ امبەباپ الەۋەتى بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, كەزدەسۋ بارىسىندا تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكاداعى, ونىڭ ءىشىن­دە قر يىۇ-داعى توراعالى­عىن­داعى مىندەتتەرگە دە اسا نازار اۋدارىلدى. قازاقستاندىق مينيستر اتاپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل باعىت بويىنشا نە ىستەۋ كەرەكتىگى جونىندە ناقتى ءتۇسىنىس­تىك بار, اتاپ ايتقاندا, بۇل ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قولعابىس جاساۋ قاجەت. سول كۇنى, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتور­اعاسى, ليتۆا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اۋدرونيۋس اجۋباليسپەن ءجا­نە ەقىۇ باس حاتشىسى لامبەرتو زاننەرمەن دە كەزدەستى. كەز­دە­سۋلەر با­رىسىندا استانا دەك­لاراتسيا­سىن­دا كورسەتىلگەن ءمىن­دەتتەردىڭ ورىن­دالۋ بارىسى ءسوز بولدى. بيىلعى جىلدىڭ جەل­توق­سا­نىن­دا ۆيلنيۋستە جوسپارلا­نىپ وتىرعان ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭە­سىنىڭ وتىرىسىنا دايىندىق با­رىسى دا تالقىلاندى. ەكى كەزدەسۋدە دە استانا ءسامميتى ۇيىمعا جاڭا تىنىس بەرىپ, ونىڭ جۇمى­سىن جانداندىرا تۇسكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. سونىمەن قاتار, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسىمەن كەز­دەسۋى بارىسىندا ەقىۇ مەن يسلام ىن­تى­ماقتاس­تىعى ۇيىمى ارا­سىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى باستا­عان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا جىل سايىن بريۋسسەلدە وتكىزىلىپ تۇرا­ت­ىن ەقىۇ «ۇشتىگى» مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى وتىرىسقا دا قاتىستى. وندا وسى جىلى ۆيلنيۋستە وتەتىن ەقىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنە دايىن­دىق بارىسى پىسىقتالىپ, پريدنەستروۆە بويىنشا «5+2» كە­لىسسوزدەردى جالعاستىرۋ, جەرورتا تەڭىزىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى دەموكرا­تيالىق ۇدەرىستەر, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر تالقىلاندى. بۇدان سوڭ ەرجان قازىحانوۆ ەو-نىڭ شەتەل ىستەرى جانە قاۋىپ­سىزدىك ساياساتى جونىندەگى جو­عار­عى وكىلى, بارونەسسا كاترين ەشتون­مەن جۇزدەستى. كەزدەسۋدە, اسىرەسە, قازاقستان مەن ەۋروپا وداعى اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق پەن ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ تۋ­رالى كەلىسىم بويىنشا كەلىس­سوز­دەر ۇدەرى­سىن ءارى قاراي جىل­جىتۋ جايىنا ەرەكشە نازار اۋدا­رىلدى. ءويت­كەنى, اتالعان قۇجاتتىڭ تولىق ءارى جان-جاقتى بولۋىن قامتاما­سىز ەتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە ءوت­كىر قويىلۋدا. قازىرگە قازاقستان ءوڭىر ەلدەرى ىشىندە مۇنداي جەتىستىككە جەتكەن جالعىز ەل. بۇل ەۋروپا وداعىنىڭ قازاقستانمەن ىن­تى­ماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ىن­تالى ەكەندىگىن تاعى ءبىر اي­قىنداپ بەردى. كەشە قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ ۇلىبريتانيا استاناسى – لوندوندا دا بىرقاتار ەكى جاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى توني بلەرمەن, ال تۇستەن كەيىن بري­تاندىق ارىپتەسى  ۋ.حەيگپەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە تاراپتار ەكى ەلگە ورتاق بىرقاتار ماسەلەلەردى تال­قى­لادى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى  ەرجان قازىحانوۆ بۇگىن بەرلين قا­لاسىندا بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. اسقار تۇراپباي ۇلى – بريۋسسەلدەن.