زيالىلىق

رۋحاني داستۇرگە باي ورتادا تاربيە العان مەرۋەرت قۋاتقىزى تاريح عىلىمى اتتى ۇشى-قيىرسىز تەڭىزدىڭ تىلسىم سىرلارىن مەڭگەرۋگە جۇرەكسىنبەي, جاس كەزىنەن قۇلاش ۇردى. لەنينگرادتاعى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسى مەن دوكتورانتۋراسىندا شىعىس قولجازبالارىنا نەگىزدەلگەن زەرتتەۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزەتىن مامان رەتىندە تىڭعىلىقتى دايىندىقتان ءوتتى. بۇل ارينە, بىرنەشە شەتەل ءتىلىن ءبىلۋدى قاجەت ەتەدى. ءسويتىپ, ول اعىلشىن تىلىنە قوسا, پارسى جانە تۇرىك تىلدەرىن مەڭگەرىپ الدى. نەۆا جاعالاۋىنان ورالعاننان بەرگى ونىڭ ەندىگى قام-قارەكەتى رەسپۋبليكادا قاز تۇرىپ كەلە جاتقان شىعىستانۋ عىلىمى باعىتىمەن بىتە قايناسىپ كەتتى. ول وسى سالانىڭ ىستىق-سۋىعىن, مۇڭ-مۇقتاجىن بىرگە كوتەرىسىپ, ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىقپال ەتۋدە. مەرۋەرت قۋاتقىزىنىڭ تۇڭعىش عىلىمي تۋىندىسى 1975 جىلى باسپا بەتىن كورىپتى. سودان بەرگى ۋاقىتتا ونىڭ 200-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتەرى, ولاردىڭ ىشىندە 6 مونوگرافياسى جانە 2 وقۋلىعى جارىق كورىپتى. بۇلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقستاننىڭ شىعىس ەلدەرىمەن ساياسي, ديپلوماتيالىق, ەكونو­ميكالىق جانە مادەني بايلانىستارىن زەرتتەۋگە ارنالعان. «XVI عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى قازاق حاندىعى» (1985), «وتەمىس قاجى. شىڭعىس-نامە» (1992), «حV-XVIII عاسىرلارداعى قازاق­ستان مەن ورتالىق ازيا: تاريح, ساياسات, ديپلوماتيا» (1998), «قازاقستان مەن ور­تالىق ازيانىڭ تاريحى جانە ءما­دەنيەتى بويىنشا جازبا ەسكەرتكىشتەر» (2001), «الماتى قالاسىنىڭ تاريحى جانە مادەنيەتى بويىنشا جازبا ەسكەرتكىشتەر» (2008), «قازاقستان تاريحى شى­عىس مينياتيۋرالارىندا» (2010) دەگەن جانە باسقا دا مونوگرافيالارى وتاندىق شىعىستانۋ عىلىمىنا قو­سىلعان سۇبەلى ۇلەس رەتىندە باعالاندى. ولاردا قازاقستاننىڭ كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىستارى, تاريحىمىزدىڭ بۇرىن بەيماعلۇم تۇستارى سونى قىر­لا­رى­نان كورىنىپ, جاڭا تۇجىرىمدار جاسالدى. تاريح عىلىمى – ناقتىلى عىلىم. دەرەككوزدەرگە سۇيەنبەي «سويلەي» ال­مايدى. تاريحي شىندىققا قول جەتكىزۋدە, اسىرەسە بۇرىننان بەلگىسىز, ۇمىت قالعان, نە بولماسا ءۇستىرت قاراستى­رىلعان, يدەولوگيا تالاپتارىنا وراي بۇرمالاۋعا ۇشىراعان دەرەككوزدەرىن عىلىمي اينالىمعا قوسۋدىڭ ماڭىزىن ايتىپ جاتۋدىڭ قاجەتى بولماس. مەرۋەرت قۋاتقىزىنىڭ بۇل قاعيداتتى, ياعني دەرەككوزدەرىنىڭ – تاريح عىلىمىنىڭ ىرگە­تاسى ەكەندىگىن ساناسىنا تەرەڭ سىڭىرگەن عالىمدار ساناتىنان ەكەندىگى حاسان-بەك رۋملۋدىڭ «احسان ات-تاۆاريح», حافيز تانىشتىۇ «شاراف-نامە-ي-شاحي», مۋحامماديار يبن اراب قاتاعاننىڭ «مۋساححير ال-بيلاد», يسكاندەر ءمۋۇشيدىڭ «تاريح-ي الامارا-ي ابباسي» قادىرعالي ءجالايريدىڭ, مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ, ماحمۇد از-ءزاماحشاريدىڭ, تاعى باسقا شىعىس عۇلا­مالارىنىڭ ەڭبەكتەرىنە ارنالعان زەرتتەۋلەرىنەن ايقىن كورىنەدى. ونىڭ «تۇركى جانە پارسى دەرەكتەمەلەرى», «حV-XVII عاسىرلارداعى قازاقستان تاريحى مەن مادەنيەتى بويىنشا پارسى دەرەككوز­دەرى», «قازاقستان تاريحى بويىن­شا شەتەلدىك مۇراعات قورلارىنىڭ قۇجات­تارى», «ءحVىىى – ءXىح عاسىر­لار­داعى قا­زاق – قىتاي قارىم-قاتىناستارى تاريحى بويىنشا مۇراعاتتىق دەرەك­كوزدەرى», «ەۋرازيا تاريحى مەن مادەنيەتى بويىنشا جاڭا مۇراعاتتىق قۇجاتتار», «قازاق حال­قىنىڭ تاريحى جانە مادەنيەتى بويىنشا شەتەلدىك قولجازبالار قورى», ت.ب. ەڭبەكتەرى وتاندىق تاريح عىلىمىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتىپ, ونىڭ دەرەكتەمەلىك نەگىزدەرى كوكجيەگىن كەڭەيتتى. مەرۋەرت قۋاتقىزى قازاقستان تاري­حىنىڭ سان رەت قايتالانىپ, جاۋىر بولعان تاقىرىپتارىنا ەمەس, ءتۇيىنى تابىلماي كەلە جاتقان, اكادەميالىق ورتالىقتىڭ وزىنە دە ءبىرشاما سالماق تۇسىرەتىن كۇردەلى پروبلەمالارعا بارىپ, تىڭ تۇجىرىمدارعا قول جەتكىزىپ كەلەدى. كوشپەلى قوعام جانە قازاق مەملەكەتتىلىگى, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي جانە مادەني دامۋىنىڭ جالپى زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى سەكىلدى الەمدىك ادەبيەتتە تالاس تۋدىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەردى قاراس­تىرا وتىرىپ, ءوزىنىڭ وي-تۇيىندەرىنە شى­عىس اۆتورلارىنىڭ ەڭبەكتەرىنەن دايەكتەر ىزدەستىرەدى. عالىمنىڭ بۇل باعىتتاعى جانە باسقا دا ىزدەنىستەرى قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەتنو­مادەني كەڭىستىك بولىپ تابىلاتىن ورتالىق ازيانىڭ قۇرامداس بولىگى ەكەندىگى تۋرالى تەوريالىق-مەتودولوگيالىق ۇس­تانىمى توڭىرەگىندە شوعىرلانعان. وعان عالىمنىڭ قازاق حاندىعىنىڭ ءحVى-XVII عاسىرلارداعى تاريحي-مادەني بايلا­نىس­تارى, كورشى مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستارى, كوشپەلى جانە وتىرىقشى مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا ىقپالى, تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني مۇراسى, ءحVىىى-ءXىح عاسىرلارداعى ەۋرازيا حالىق­تارىنىڭ تاريحي-مادەني بايلانىستارى, قازاق حاندارىنىڭ ديپلوماتيالىق جاز­بالارى, ورتالىق ازياداعى يسلام ءور­كەنيەتى, دەشتى قىپشاق پەن يراننىڭ تاريحي-مادەني ءوزارا بايلانىستارى, يران مەن ورتالىق ازياداعى سوپىلىق, قازاق حاندارىنىڭ قىتاي يمپەراتورلارىنا جولداۋلارى, ورتالىق ازيا تاريحى مەن مادەنيەتىنىڭ بىرتۇتاستىعى, ورتالىق ازيا مەن ۇندىستانداعى داستۇرلەر جانە قازىرگى زامانعى قۇندىلىقتار ۇندەستىگى, ت.ب. ماسەلەلەرگە ارنالعان ەڭبەكتەرى دالەل بولا الادى. 1998 جىلى مەرۋەرت قۋاتقىزى          ر.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينس­تيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىن­دالعان ۋاقىتتان بەرى «قازاقستاننىڭ شىعىس ەلدەرىمەن تاريحي-مادەني جانە ساياسي-ەكونوميكالىق ءوزارا بايلانىس­تا­رى» (2000-2002 ج.ج.), «قازاقستاننىڭ شى­عىس ەلدەرىمەن تاريحي-مادەني جانە ساياسي-ەكونوميكالىق بايلانىستارىنداعى ورنى مەن ءرولى» (2003-2005 ج.ج.), «قازاقستان ورتالىق ازيا جانە شىعىس ەلدەرىمەن ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردە: تاريحى جانە قازىرگى كەزەڭ» (2006-2008 ج.ج.), «قازاقستان شىعىس جانە باتىس وركەنيەتتەرىنىڭ ءوزارا ىقپالداسۋى جۇيەسىندە» (2009-2011 ج.ج.) جانە ت.ب. ينستيتۋت ۇجىمى جۇرگىزگەن ىرگەلى زەرتتەۋلەر باعدارلا­ماسىنا جەتەكشىلىك جاسادى. «جىبەك جولى تاريحي ورتالىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ, تۇركى مەملەكەتتەرى مادەنيەتىنىڭ ساباق­تاسا دامۋى» عىلىمي جوباسىنا, يۋنەسكو-نىڭ الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق عىلىمدار سەكتورىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ونىڭ وسى عىلىمدار بويىنشا ورتالىق ازياداعى ۇلتتىق جانە وڭىرلىك سترا­تەگيا­سىن انىقتاۋ جۇمىستارىنا ارالاستى. مەرۋەرت قۋاتقىزى حالىقارالىق قاۋىم­داستىق تاراپىنان تانىلعان «قا­زاق­ستاننىڭ شىعىستانۋلىق زەرتتەۋلەرى» توپتاماسىن ۇيىمداستىرىپ, نەگىزىن قالادى. بۇل سەريا بويىنشا قازىردىڭ وزىندە 30-دان استام ەڭبەك جارىق كوردى, ونىڭ كەيبىرى پارسى جانە تۇرىك تىلدەرىنە اۋدارىلدى. «ورتالىق ازيا ونەرى» (2006-2007), «ورتالىق ازيا تاريحى» (2006-2007 ج.ج.), «تسين اۋلەتى كەزىندەگى قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناستارى بويىنشا مۇراعاتتىق قۇجاتتار جيناعى» (2006 – 2010 ج.ج.) سەكىلدى حالىقارالىق عىلىمي جوبالارعا جەتەكشىلىگى دە عالىم مەرەيىن كوتەرە تۇسەدى. ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ ءتورايىمى رەتىندە (2003-2010 ج.ج.) مەرۋەرت ءابۋ­سەيىتوۆا ەلىمىزدە شىعىستانۋ سالاسى بويىنشا مامان كادرلاردىڭ دايىندا­لۋىن قامتاماسىز ەتتى. ونىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن 17 ادام كانديداتتىق, 7 ادام دوكتورلىق (ولاردىڭ ىشىندە امەريكا قۇراما شتاتتارى, جاپونيا مەن فران­تسيا­دان دا بار) ديسسەرتاتسيا قورعادى. مەرۋەرت قۋاتقىزى قازاق, ورىس, اعىل­شىن, فرانتسۋز, نەمىس تىلدەرىندە شى­عاتىن «شىعىس» حالىقارالىق جۋر­نالى­نىڭ باس رەداكتورى, سونداي-اق بىرقاتار وتاندىق جانە شەتەلدىك عىلىمي جۋرنال­داردىڭ رەداكتسيا­لىق القاسىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. م.ابۋسەيىتوۆا – عالىمدىعىمەن قوسا, تالانتتى ۇيىمداستىرۋشى. ونىڭ باسشى­لىعىمەن ر.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شى­عىس­تانۋ ينستيتۋتى الەمدىك دەڭگەيدە تانىمال, بەدەلدى عىلىمي مەكەمەگە اينالدى. ۇجىمنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ مىندەتتەرى مەن باعىتتارى مەرۋەرت قۋات­قىزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق, ينتەللەك­تۋالدىق قارىم-قابىلەتى ارقاسىندا قا­لىپتاسىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ولار: - قازاقستان, ورتالىق ازيا مەن شى­عىس ەلدەرى تاريحى, ءدىنى جانە مادەنيەتىنە قاتىستى مۇراعاتتىق, جازبا جانە اۋىزشا ماتەريالداردى ىزدەستىرىپ, عىلىمي اينالىمعا قوسۋ; - قازاقستان تاريحى, مادەنيەتى بويىن­شا شىعىستىق جانە باتىس ەۋرو­پالىق جازبا ەسكەرتكىشتەر مەن ارتەفاكتاردى زەرتتەۋ; - كونە داۋىردەن قازىرگى كەزەڭگە دەيىنگى مەرزىمدە ورتالىق ازيامەن شىعىس ەل­دەرىنىڭ ساياسي, ەتنوستىق جانە مادەني جۇيەلەرىنىڭ ءوزارا ىقپالداسۋىن زەرتتەۋ; - ورتالىق ازيا مەن شىعىس ەلدەرى اراسىنداعى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردەگى قازاقستاننىڭ ءرولى; - شىعىس ەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق جانە ساياسي دامۋىنىڭ زاماناۋي پروبلەمالارى; - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازيا-تىنىق مۇحيت ءوڭىرى, تاياۋ جانە ورتا شىعىس, ورتالىق جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋىنىڭ باسىم با­عىتتارى جونىندەگى ماسەلەلەردى زەردەلەۋ; - قاۋىپسىزدىك جانە مادەنيارالىق تۇسىنىستىك جونىندەگى ازياداعى حالىق­ارالىق ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ كونتسەپ­تۋالدىق نەگىزدەرى بويىنشا تەوريالىق جانە عىلىمي-پراكتيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ; - مۇسىلمان الەمى – باتىس ديالوگىن نىعايتۋ تۋرالى قازاقستاندىق باستامالار كونتەكستىندە قازاقستان مەن باتىس ەۋرو­پاداعى ءدىني جانە كونفەسسياارالىق پروتسەستەرگە سالىستىرمالى تالداۋ جاساۋ; - يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا ەنەتىن ەلدەرمەن قازاقستاننىڭ قارىم-قاتىناستارىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى جانە بولاشاعى; - شىعىس-باتىس ديالوگىن نىعايتۋ ىسىندەگى الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى زاماناۋي ءدىني پروتسەستەردىڭ ءرولىن انىقتاۋ; - الەمدىك قاۋىمداستىق ەلدەرىندەگى ەتنوستىق ساياساتتىڭ تەوريالىق-مەتودو­لوگيالىق جانە پراكتيكالىق قىرلارىن كەشەندى جانە جۇيەلى زەرتتەۋگە الۋ; - ەۋرازياداعى ميگراتسيالىق پروتسەستەرگە جۇيەلى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ, ت.ب. م.ابۋسەيىتوۆا 2002 جىلدىڭ قىر­كۇيەك ايىندا ينستيتۋت جانىنان ۇيىمداستىرىلعان يۋنەسكو-نىڭ «عى­لىم جانە رۋحانيلىق» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رەتىندە دە قىرۋار ءىس ءبىتىردى. كافەدرانىڭ قىزمەتى شىعىستانۋ ينستي­تۋتىنىڭ عىلىمي باعىتتارىمەن ۇندەس, ساباقتاس كەلەدى. ونىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر, دىنارالىق, رۋحاني جانە عىلىمي ىقپالداستىق ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ­گە باعىتتالعان. سوڭعى 10 جىل شاماسىندا ينستيتۋت ۇجىمى 72 مونوگرافيا, 15 وقۋلىق, 5 مۇراعاتتىق قۇجاتتار جيناعىن, 20 كونفەرەنتسيا ماتەريالدارىن, جۇزدەگەن ماقا­لالار جاريالادى; ونىڭ قايسىسىندا بول­سىن, مەرۋەرت قۋاتقىزىنىڭ اقىل-كەڭەسى, قولتاڭباسى بار. ول «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا دا ۇيىم­داستىرۋشىلىق قابىلەتىن, قاجىر-قاي­راتىن ايامادى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 2 رەت رەسەي فەدەراتسياسىنا, 5 رەت قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا, موڭعولياعا, قىرعىز ەلىنە, تۇركياعا, ارمەنياعا, ۆەنگرياعا, شۆەيتسارياعا ارحەوگرافيالىق ەكسپەدي­تسيا­لار ۇيىمداستىرىلدى. وسى جانە باسقا دا جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان تاريحى تۋرالى بەس تومدىق تۇركى دەرەكتەمەلەرى, ءۇش تومدىق موڭعول دەرەكتەمەلەرى, بەس تومدىق قىتاي دەرەكتەمەلەرى, ءۇش تومدىق اراب دەرەكتەمەلەرى, بەس تومدىق پارسى دەرەكتەمەلەرى دايار­لانىپ, وقىرمانعا جول تارتتى. قازىرگى ۋاقىتتا «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاۋىپ, جاڭا باسىلىمدار دايارلانۋدا. م.ابۋسەيىتوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن بۇل باعدارلامانىڭ «شىعىستانۋ» سەكتسياسى بىرنەشە حالىقارالىق ۇيىمداردى, عىلى­مي ورتالىقتاردى, ۋنيۆەرسيتەتتەردى, مۇراعاتتاردى, كىتاپحانالاردى, كورنەكتى عالىمدار-ساراپشىلاردى قامتيتىن كەڭ كولەمدى بايلانىستار جۇيەسىن قۇردى. شەتەلدىك عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىمەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق قازاقستان­دىق شىعىستانۋ عىلىمى تۋرالى ءمالى­مەتتەردىڭ ەلەكتروندىق بازاسىن قالىپ­تاستىرۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. م.ابۋسەيىتوۆا پاريجدە, پەكيندە, پرينستوندا, وسلودا, دەليدە, دجيددادا, لوندوندا, ۆەنەتسيادا, كۋالا-لۋمپۋردا, شانحايدا وتكەن فورۋمدارعا قاتىسىپ, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە «ورتالىق ازياداعى مادەنيەتارالىق جانە ءدىن­ارالىق تۇسىنىستىكتەگى ءبىلىمنىڭ ءرولى», «ءحVىىى-ءXىح عاسىرلارداعى قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناستارى تاريحى بويىنشا مۇراعاتتىق قۇجاتتار», «اۋىزشا تاريحي ءداستۇر ورتالىق ازيا تۇركى كوشپە­لىلەرىنىڭ الەۋمەتتىك بىرەگەيلىگىن ساق­تاۋ شاراسى رەتىندە», «ءدىني ۇيىمدار مەن ءدىني ەكسترەميزم جونىندەگى قا­زاقستان ساياساتى», «قازاقستان مەن ءۇندىستان جىبەك جولى بويىندا», «مۇ­سىلمان الەمى جانە باتىس», «ەۋرا­زياداعى دىنارالىق جانە مادەنيە­تارالىق ديالوگ», «قازاقتاردىڭ تاري­حي-مادەني مۇراسى», «قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ تاريحى جانە مادە­نيەتى بو­يىنشا مۇسىلمان قولجاز­بالارىن جيناس­تىرۋ جانە ساقتاۋ» اتتى باياندامالار جاسادى. سونداي-اق وعان 2011 جىلى 12 مامىردا شانحاي ىن­تىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 10 جىل­دىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيادا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى اتىنان بايانداما جاساۋ سەنىمى ارتىلدى, ونى دا مەرۋەرت قۋاتقىزى ابىرويلى اتقاردى. م.ابۋسەيىتوۆا شىعىستانۋ ينستي­تۋ­نىڭ ديرەكتورى رەتىندە, وكسفوردتىق يسلام زەرتتەۋ ورتالىعىمەن, كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورتالىق ازيا فورۋمىمەن ( ۇلىبريتانيا), قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى تاريحي مۇراعاتىمەن (قحر), لۋۆەن كاتوليك ۋنيۆەرسيتەتىمەن (بەلگيا), بەرن ۋنيۆەرسيتەتىمەن, بەرن تاريحي مۇراجا­يىمەن (شۆەيتساريا), الەۋمەتتىك تاريح جانە دىندەردى زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن (يتاليا), رعا شىعىستانۋ ينستيتۋ­تىمەن, رعا شىعىس قولجازبالارى ينستيتۋتىمەن (رف), مەسروپ ماشتوتس اتىنداعى ماتەناداران كونە قولجاز­بالار ينستيتۋتىمەن (ارمەنيا) جانە ت.ب. عىلىمي ورتالىقتارمەن شىعار­ماشىلىق بايلانىستار ورناتىپ, ولار­دىڭ عىلىمي باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى جۇمىستارىنا اتسالىسۋدا. ول – يۋنەسكو-نىڭ كوشپەلىلەر وركەنيەتى حالىقارالىق ينستيتۋتىنىڭ باسقارما مۇشەسى, ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ جونىندەگى ەۋروپالىق اسسوتسيا­تسيا­نىڭ (ESCAS) مۇشەسى, ورتالىق ازيا بويىنشا باقىلاۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرت­قى ساياسات بويىنشا كووردي­ناتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, گەرال­ديكالىق جانە گەنەالوگيالىق زەرت­تەۋلەردىڭ حالىقارالىق ازيالىق قورى­نىڭ, قازاقستان گەرالديكالىق قورى­نىڭ تولىق مۇشەسى, بىرنەشە حالىق­ارالىق گرانتتاردىڭ يەگەرى. مەرۋەرت قۋاتقىزى – الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق عىلىم سالاسىن­داعى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ساۋساقپەن سانارلىق عالىمدارىمىز­دىڭ ءبىرى. ونىڭ ەڭبەكتەرى ورىس, اعىلشىن, كورەي تىلدەرىندە تمد ەلدەرىندە, امەريكا قۇراما شتات­تارىندا, اۆستريادا, بەلگيادا, يتا­ليادا, يران­دا, قىتايدا, كورەيادا, ءۇندىستان­دا, ۇلىبريتانيادا, ساۋد ارابيا­سىندا, ت.ب. ەلدەردە جارىق كوردى. م.ابۋسەيىتوۆانىڭ زەرتتەۋلەرى ءتۇر­لى وركەنيەتتەر مەن دىنارالىق ءتۇسىنىس­تىكتەردى ورنىقتىرۋعا, ەلىمىزدە تۇراق­تىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساياساتىن تاريحي تۇرعىدان نەگىزدەۋگە, جالپى العاندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋگە قالتقىسىز قىزمەت ىستەپ كەلەدى. عالىمنىڭ ميسسياسى, ارمان اسۋى دا وسىندا بولسا كەرەك. كوشىم ەسماعامبەتوۆ, پروفەسسور.