12 شىلدە، 2011

ماماندىعىنا عاشىق جان

240 رەت كورسەتىلدى
ادامنىڭ جانى اۋىرعان جەرىندە دەيدى قازاق. ال ءتىس اۋىرعاندا شە؟ بەبەۋلەتىپ جىبەرەتىن اۋرۋ جانىڭدى كوزىڭە كورسەتەدى. ۇيقى بەرمەي، مازاڭ قاشادى. ال وسى اۋرۋدان قۇتىلىپ، كوزىڭ شىراداي جانعان كەزدە ەمدەۋشى جانعا ايتار العىسىڭىز ەرەكشە، ارينە. ستوماتولوگيا سالاسىندا 22 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار باقىت بەكەنتايقىزى دا ءتىسى اۋىرعان تالاي ادامنىڭ العىسىنا بولەنگەن جان. كوپتەگەن كىسىلەردىڭ ريزاشىلىعىن الىپ، جيىرما جىلعا جۋىق دارىگەر دەگەن اتاقتى ابىرويمەن ارقالاپ كەلەدى. دارىگەرلىك ماماندىققا ءبىر ەمەس، ەكى تالپىنىستان سوڭ تۇسكەن باقىتتى با­سىندا مۇعالىمدەرى پەداگوگيكا سالاسىنا بارۋعا ۇگىتتەپتى. بولاشاقتا كىم بولارىن بىلمەي، ب ۇلىڭعىر كۇي كەشىپ جۇرگەن قۇربىلاستارىنا قاراعاندا، ماق­ساتىن ناقتى ءبىلىپ، سوعان ۇمتىلعان قىز سول جولى وقۋعا تۇسە المايدى. ماتەماتيكا پانىنەن بەرگەن سىنىپ جەتەكشىم باقىت جاقسى ۇستاز بولادى دەپ كۇتكەن ەدى، دەپ جىلى جىميادى باقىت بە­كەنتايقىزى. وسى ماقساتتا قوستاناي پەدينستيتۋتىنا دايىندالعان بولاتىن. «ماعان جولداما اكەلىپ بەرگەن كۇنى تۇنىمەن كوز ىلمەدىم. تاڭ اتقان سوڭ جولدامانى قايتارىپ بەردىم دە، دارىگەر بولامىن دەگەن ارمانىمدى ايتتىم. ولار جولدامانىڭ بارلىعى تاراتىلدى، قايدا بارماقسىڭ دەگەن ەدى. مەن ايتقانىمنان قايتپادىم. بۇل 1978 جىل بولاتىن. قوستانايعا جولدامامەن بارماي، قاراعاندى مەدينستيتۋتىنا تار­تىپ كەتتىم. وقۋعا تۇسە الماعان سوڭ جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ، جىل بويى وقۋعا دايىندالدىم. كەلەسى جىلى قايتا قۇجات تاپسىرىپ، قالاعان ماماندى­عىما، ستوماتولوگيا فاكۋلتەتىنە ءتۇس­تىم. بۇل جىلى دا ماعان وقۋعا جازباعان ەكەن. دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن ءوتۋ بارى­سىندا بۇيرەگىمنىڭ اۋىراتىندىعى بەلگىلى بولىپ، اكادەميالىق دەمالىس الدىم. ءسويتىپ، تەك ءۇشىنشى جىلى وقي باستادىم. وقۋدى 1985 جىلى ءبىتىردىم. 1984 جىلى تۇرمىسقا شىقتىم. جۇ­بايىم اۋەزحانمەن اۋىلدا بىرگە وقى­دىق. ديپلوم العاننان كەيىن ەكى جەتىدەن سوڭ تۇڭعىشىمدى بوساندىم. مەنى جولدامامەن قوستانايدىڭ رۋدنىي قالا­سىنا جىبەردى. 1987 جىلى قىز بالام ومىرگە كەلدى. دارىگەرلەر بۇيرەگىم اۋىر­عان سوڭ، تەزىرەك انا بولۋدى دۇرىس دەپ شەشتى. 1989 جىلى قوستا­نايدىڭ ناۋىرزىم اۋدانىنا كەتتىم. اۋداندىق اۋرۋحانادا ءۇش اي جۇمىس ىستەدىم. وسى ۋاقىتتا وب­لىستىڭ باس ستوماتولوگى ەرنست كرە­مەر ءتىس پروتەزىنە بارۋعا، ورتوپەد بولۋعا ۇسىنىس بەردى»، دەيدى ول. ەرنست يۆانوۆيچ جۇمىسىن اياققا ەندى تۇرا باستاعان جاس ما­مانعا سەنىپ، ورتوپەديا سالاسىنا بارۋعا ۇسىنىس ءبىلدىرۋى ۇلكەن سەنىم دەسەك، ارتىق ايتپاعان بولار­مىز. ءارى اۋدان ورتالىعىندا ىستەپ جۇرگەن مامانعا وبلىستا ءبىلىم الىپ، ماماندىعىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالىپ، ەكى اي مامان­دانۋعا باقىتتىڭ جۇبايىنا ءوزى تەلەفون سوعادى. ەكى اي بويى اۋدان مەن وبلىس ورتالىعى ارا­سىنداعى جولدى تالاي توزدىرعان باقىت بەكەنتايقىزى وسىلايشا ستوماتولوگياداعى جاڭا مامان­دىق­تى يگەرەدى. «مەن ەرنست كرەمەرگە وتە ىرزامىن. ول كىسىنىڭ ءوزى ورتوپەد. مەنى تاڭداعانىنا ءالى كۇنگە دەيىن تاڭعالامىن. شىنىندا دا ول مەنىڭ قابىلەتىمنەن وسى مامان­دىقتى كور­گەن بولار»، – دەيدى باقىت. 1987 جىلى اۋدانداعى اۋرۋحانانىڭ ءتىس پروتەزى، ورتو­پەديانىڭ مەڭگەرۋشى­لىگىنە تا­عايىن­دالادى. وسىلايشا، ونىڭ ستوماتولوگياداعى جولى جال­عاسادى. «مەن ءبىر جىل بويى ءتىس جۇلۋدا حيرۋرگ، ەكى جىل ەمدەۋدە بولدىم. ءۇش اي بالالار ستوماتو­لوگيا­سىندا جۇمىس جاسادىم. ءوزىم­نىڭ قاي سالادا جۇيرىك ەكەندىگىمدى، قاي سالا ماعان سونشالىقتى جاقىن ەكەندىگىن بىلگىم كەلدى. ءارى ستوماتولوگ بولعان سوڭ بارلىعىنان حاباردار بولۋىڭ كەرەك. سوڭىندا ورتوپەدياعا كەلدىم. بۇل – ناعىز مەنىڭ مامان­دىعىم. كەلگەنىمە ەش وكىنبەيمىن. دارىگەرلىك سالادا جۇرگەنىمە مۇمكىن اۋلەتىمىزدەگى دارىگەر اعا-اپالارىم­نىڭ دا اسەرى بولار. مەن اۋەل باستان-اق دارىگەرلىكتى جانىما جاقىن قابىلدادىم. قولىما كەلىپ تۇرعان تەگىن جولدامانى ال­ماعانىم دا سو­نىڭ سەبەبى بولار. جۇبايىم جۇمىس بابىمەن استاناعا شاقىرىلعان سوڭ، وسىندا كوشىپ كەلدىك. مىنە، ەندى ەلوردادا دا قال-قادەرىمشە قىزمەت ەتىپ جاتىرمىن»، دەيدى ول. باقىت بەكەنتايقىزى 1998 جىلى استاناعا كوشىپ كەلگەننەن سوڭ قارا­عاندىعا بارىپ تاعى دا ماماندانادى. مىنە، ورتوستوماتولوگتاعى قىزمەت ءوتىلى 12 جىلعا، جالپى ستوماتو­لوگياداعى اتقارعان ەڭبەك ءوتىلى 22 جىلعا قاراپ بارادى. بىلىكتى مامان­دى شاقىرعان جەرلەر كوپ بولعانى­مەن، ءبىر كورگەننەن-اق دياگنوز قويا بىلەتىن، ەمدەۋدى جۇيەلى جۇزەگە اسى­راتىن، جۇمىسىن تياناقتى اتقا­راتىن دارىگەردى ورتوستوماتولوگ جىبەرمەيدى. «جۇمىسىمدى قاتتى جاقسى كورەمىن. ءتىپتى جۇبايىم دا ءازىلى-شىنى ارالاس جۇمىسىڭا قاتتى بەرىلىپ كەتكەنسىڭ دەيدى. شىنىندا دا سولاي، دەمالىسقا شىقسام جۇمىسىمدى ساعىنامىن. نەشە ءتۇرلى تىسپەن كەلەدى، سونى تۇزەگەنشە، ەمدەگەن ادامنىڭ ريزا بولىپ جىميعاندا جۇمىسىڭ­نىڭ ناتيجەسىنە ماساتتانىپ، سودان ءلاززات الامىن. كەيدە ءتىس سالىپ بەرگەن ادامداردى ۇيدە ۋايىمداپ جۇرەتىنىم بار»، – دەيدى باقىت بەكەنتايقىزى. بۇل – ءوز ءىسىن جاقسى بىلەتىن، ەڭبەگىنە ادال جاننىڭ ءسوزى. مىقتى ماماننىڭ وتباسىنىڭ ۋىقتارى دا مىقتى. وتاعاسى اۋەزحان ەكەۋى ۇلىن ۇياعا، قىزىن قياعا قوندىرىپ، اتا-انا پارىزىن ورىن­داپ، اينالاسىنا ۇلگى بولىپ وتىر. ۆەنەرا تۇگەلباي.
سوڭعى جاڭالىقتار

جەتىم كورسەڭ، جەبەي ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ار الدىندا ارىلۋ

رۋحانيات • كەشە

كەدەي ەلدەرگە كومەك

ەكونوميكا • كەشە

عاسىر ءاجىمى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار