12 شىلدە، 2011

قارلىعاشىم كەلدىڭ بە؟

583 رەت كورسەتىلدى
مۇقاعالي 80 مەن بۇگىن ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعى بولعانىنا قاراماستان، مۇقاعاليدىڭ «ءومىرداستان» جىر جيناعىن الىپ، وي تەڭىزىنە شومىپ وتىرمىن. عاجاپ! «ءومىرداستاندى» قولىما ۇستاعانىمدا جۇرەگىم ءدۇرس-ءدۇرس سوعىپ، مۇقاعالي پوەزياسىنىڭ باقشاسىندا گۇلدەگەن سەزىمدەرىم قايتا ءتىرىلىپ، تەرەڭدە قالعان ەسكى مۇڭىمدى وياتىپ، جانىمنىڭ الىس تۇكپىرىندەگى، تىرشىلىكتىڭ بازارىندا ءجۇرىپ، كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ قامىمەن ۇمىتىلا باستاعان ءومىرىمنىڭ مۋزىكاسى ويناپ قويا بەردى. زاۋلاپ وتكەن زامان-اي قۇر اتتايىن، سىرعاناعان كۇندەر-اي سىناپتايىن. وكسى كوڭىل، وتكىزگەن ساتتەرىڭە، وكسى كوڭىل مەن سەنى جۇباتپايىن.   بەلگىسىز قىر اسا ما، ساي بارا ما، اسىعادى وسى ءومىر قايدا عانا؟! كوشىن تارتىپ بارادى شىركىن جاستىق ويانعاسىن قاراسام اينالاما... كوڭىل-كۇيىمدى بوساتىپ، جۇرەگىمدى ەلجىرەتىپ جىبەرگەن مۇقاعالي پوەزياسىنىڭ مۋزىكاسى، قۇستارمەن بىرگە جىلى جاققا ۇشىپ كەتكەن مەنىڭ باقىتتى ءومىرىمنىڭ قۋانىشىن الىپ كەلگەندەي بولدى. كىتاپتى اشىپ قالعانىمدا، ودان قايعىسىز قامسىز كۇندەردىڭ قايىعىندا جۇزگەن داريعا-داۋرەنىمنىڭ قارلىعاشى ۇشىپ شىعىپ، جانىمنىڭ نازىك پەرنەسىنە قونىپ، دۇنيە سارايىمدى تازارتىپ، باياعىداي ەركەلەپ، سايراپ قويا بەردى. قارلىعاشىم كەلدىڭ بە، قارشىعادان ساۋمىسىڭ؟ امان-ەسەن جەتتىڭ بە، ايىر قۇيرىق ناۋ-قۇسىم؟ ورالدىڭ با تاعى دا ءوزىڭ وسكەن ۇياعا. ورالدىڭ با سۇيىكتىم، ەكەۋىڭ دە بارمىسىڭ؟ قارلىعاشىم، بۇ قالاي، قايدا كەتكەن سەرىگىڭ؟ زيانى جوق زيالىم، وكپەلەتتى سەنى كىم؟ ...تۇسىنىكتى، سۇيىكتىم، تۇسىنىكتى ايتپا ەندى، تۇمار قۇسىم كەتكەن-اۋ تىرناعىندا پەرىنىڭ. مەن وزگەرىپ كەتكەنىممەن، ول الىستان قول بۇلعاعان بالا كۇنىمدەگىدەي جۇرەگىن كىرلەتپەگەن، شىنىداي تازا قالپىندا قالىپ قويىپ­تى. قايعىسى ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتىپ، قۋانىشى جۇرە­گىڭدى اتتاي تۋ­لاتاتىن مۇقا­عالي ەسكى دو­سىمداي قاپسىرا قۇشاقتاي الىپ، «جۇرە­گىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىر­ماي» اقتارى­لىپ، سىرلا­سا جونەلدى. ەڭ العاش ونىڭ ولەڭدەرىن اسقار دوسىم­نان ەستىگەن ساتتەگىدەي جۇرەگىم قاي­تادان ءلۇپىل­دەپ، ىس­تىق ساعىنى­شى بالالىق شاعىم­نىڭ كۇللى ولكەسىن وياتتى. اسپانمەن تالاسقان حان-ءتاڭىرىنىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەن مۇقاعالي پوەزياسى دۇنيەنىڭ كەڭدىگىن ەسىمە سالىپ، نۇرلى شۋا­عىمەن كوڭىل-كۇيىمدى جادىراتتى. كەڭ دۇنيە، ءتوسىڭدى اش، مەن كەلەمىن، الىنباعان اقىم بار سەندە مەنىڭ بۇيرات قۇمدار – بۇيىعىپ شولدەگەنىم، بۋرا بۇلتتار – بۋسانىپ تەرلەگەنىم. ونەرلى جاراتقان قۇدايدىڭ شەبەرلىگىنە قالاي تاڭ قالماي­سىڭ! كەمەڭگەردى تۋعىزعان اي­دا­ھار ۋاقىتتىڭ تاۋداي اقىندى قۇلاتىپ، مەرت قىلۋعا قاۋقارى جەتكەنىمەن، جاۋ­قازىنداي جىر­لارىن جەرمەن-جەكسەن ەتۋگە شاماسى كەلمەپتى. كەۋدەمىزدى ارمان كەۋلەگەندە، سەزىمدەرىمىزدى ورمەكتىڭ قۇرىنداي شايقاعان مۇقاعالي جىرلارى ۋاقىتتىڭ شارپۋىنا قارىلعان سايىن ودان سايىن جارقىلداي ءتۇسىپتى. اقىننىڭ جاۋقازىن پوەزياسى جازدا قۇل­پىرىپ، قىستىڭ قارا سۋىعىندا جىلى كۇندەردى ساعىنىپ، ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە گۇلدەي بەرىپتى. اسىلىق ايتتى دەپ سوگە كورمەڭىز، ادامدىق سەزىم امان تۇرعاندا ونى ولتىرۋگە قۇدايدىڭ دا ءالى جەتپەيدى ەكەن. ءومىر دەيتىن تايعاناق مۇز-ايدىندا، جىرلاپ كەتەم، الدىمەن جىلايمىن دا. سورەدەگى كەرمەنى كەسىپ وتسەم، ماعان ءالى جەتپەيدى قۇدايدىڭ دا. مۇڭ مەن زارعا وندايدا شاڭ قاپتىرام، قايعى دەيتىن قانشىقتى قان جاپتىرام. ۇرى-ۋايىم تيەر دەپ قاي جاعىمنان، سەكەم العان كيىكتەي اڭداپ تۇرام. اتتاي ءجۇرىپ ءومىردىڭ باسپالداعىن، ءبىرى مەنمىن قايعىدان قاشقان جاننىڭ. كوزىم جاسىن كول ەتسەم سونەر مە ەكەن، كومەيىمنەن لاپىلداپ، شاشقان جالىن؟! جوق سوندىرمەن، سوندىرمەن، جىلامان دا، قۋانىشتان مۇڭ جۋىق ءتىرى ادامعا. دارياسى ءومىردىڭ شايقالمايدى، دارمەنى جوق ءبىر پەندە جىلاعانعا. جۇرگەمىن جوق قايعىنىڭ جۇگىن ارتىپ، ەر سۇرىنسە ەڭكەيمەس، جىعىلار تىك. ءبولىپ-جارعان قايسىبىر قۋانىشتان، ويلاندىرعان وڭاشا مۇڭىم ارتىق. ۋاقىتتىڭ دۇلەي داۋىلى مۇقاعالي پوەزياسىنىڭ رۋحىن سىندىرماق تۇگىلى، ونى شىڭداي ءتۇسىپتى. قايتا بۇگىنگى كۇننىڭ ءتىرى اقىندارىنان گورى مۇقاعالي پوەزياسىنىڭ ومىرشەڭ رۋحى ۇرپاقتىڭ قامىن كوبىرەك ويلاپ، قامىعاتىن سياقتى. بالكىم، وڭىنەن قايعىنىڭ تابى سەزىلەتىن مۇقاعاليدىڭ وسىدان وتىز جىل بۇرىنعىداي كىتاپ بەتىنەن ماعان مۇڭايىپ قارايتىنى دا سوندىقتان شىعار؟! كىم ءبىلىپتى؟ مىنا رۋحسىزدانعان الەمدە، ءالى دە ونىڭ و دۇنيەدەگى جانىن باياعى اۋىر ويلار جانشىپ، مازالاپ جۇرگەندەي. اقىننىڭ اقبەرگەن جىرلارىن وقىعانىمدا مەنىڭ جانىم ونىمەن بىرگە جىلاپ، كۇيزەلگەندەي بولدى. و، مۋزا! قايداسىڭ سەن جەلىك بەرگەن؟ جالىن مەن وتقا عانا ەرىك بەرگەن سەرىگىم، قايداسىڭ سەن سەنىپ كەلگەن؟ داپتەر جاتىر پاراعى اۋدارىلماي، اۋدارىلماي شىنىمەن قالعانى ما-ەي! ويلار جاتىر ەڭسەمدى ءبىر كوتەرتپەي، توننا-توننا قورعاسىن سالماعىنداي و، مۇقاعالي! سەن مەنىڭ ارماننىڭ كوبەلەگىن قۋعان بالالىق كەزىمنىڭ، ماحابباتتىڭ ءدامىن العاش تاتقىزعان، سوسىن ونىڭ كۇيىگىنەن ورتەنىپ كەتە جازداعان بوزبالا داۋرەنىمنىڭ جانە ءومىردىڭ الاساپىرانىندا دا الىستاعى جۇلدىزدارعا قولىمدى سوزعىزعان جاستىق شاعىمنىڭ – ەڭ سۇيىكتى مۋزاسى بولدىڭ. ءوزىمدى تابۋ ءۇشىن سەنىڭ ولەڭدەرىڭمەن  سىرلاسقان جىلدارىمدى كوزىم  جۇمىلعانشا ۇمىتا المايتىن شىعارمىن. ەندى جانىمدى جىلىتىپ، جۇرەگىمدى الديلەگەن سول جىلداردىڭ ۋاقىت كومەسكىلەگەن اينەگىنىڭ شاڭىن ءسۇرتىپ، شامام جەتكەنشە ونى  سۋرەتتەپ كورەيىن. ءتورتىنشى سىنىپقا كوشەتىن جىلى ءىنىم ماعجان مەكتەپكە باراتىن بولىپ، اكە-شەشەم مەنى قالاعا العىزدى. تورعايدا تاڭنىڭ اتىسىنان، كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن اۋلانىڭ يت-قۇسىن شۋلاتىپ جۇرگەن اۋىلدىڭ قارا دومالاعى ءبىر كۇندە قالادان ءبىر-اق شىعىپ، 1978 جىلدىڭ تامىلجىعان تامىزىندا الماتىعا كەلدىم. ءۇيىمىزدىڭ ءدال ىرگەسىندە ورنالاسقان №9 قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىندا نەگىزىنەن تەك اۋىلدىڭ بالالارى جاتىپ وقيتىن. ەداۋىر قيىندىق تۋعىزعانىمەن، امالىن تاۋىپ اكەم، ءىنىم ەكەۋمىزدى سول مەكتەپكە وقۋعا بەردى. ءسويتىپ، قىركۇيەكتە سۋداي جاڭا فور­مامدى كيىپ، الماتىداعى جالعىز قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ تابالدىرىعىن اتتادىم. قانداي ورتاعا تۇسسە دە ەڭ الدىمەن بالانىڭ ىزدەيتىنى – دوس. ول وڭاي تابىلا كەتتى. اتى – اسقار. بويى مەنەن ۇزىن، سۇيەگى ءىرى، ات جاقتى، قىر مۇرىندى، كوركى كەلىسكەن بالا. بەتى ءسال سوپاقتاۋ، ءتۇرى قازاقتان گورى، سول جىلدارى بارلىق قىزداردىڭ «كۋميرى» بولعان، ءۇندىنىڭ ءارتىسى دحارمەندراعا قاتتى ۇقسايدى. قاسى-كوزى كومىردەي قاپ-قارا. اسىرەسە، كوزدەرى ادەمى. ك ۇلىمدەگەندە كەز كەلگەن قىز ونىڭ جانىندا سۋعا سالعان قانتتاي ەرىپ سالا بەرەتىن. سول اسقار ەكەۋمىز كەيدە ساباقتان قاشىپ، كينوعا بارامىز. ەسەيە كەلە تەنتەكتىگىمىز ۇدەي ءتۇستى. ۇستازدارىمىزدان جاسىرىنىپ مەكتەپتىڭ توبەسىندە نەمەسە ساباقتان سوڭ اكە-شەشەمىزدەن تىعىلىپ اسقاردىڭ ۇيىنە جاقىن جەردەگى سارقىراپ اعاتىن ۇلكەن الماتى كانالىنىڭ اينالاسىنداعى جىبەكتەي مايسا شوپتە جانتايىپ جاتىپ، تەمەكى شەگەتىن جامان ادەت شىعاردىق. وسىنداي «راحات» كوڭىل-كۇيدىڭ ۇستىندە ءبىر كۇنى مەن دوسىمنىڭ كوڭىلىن اۋلاۋ ءۇشىن، وعان ورىستىڭ اقىنى سەرگەي ەسەنيننىڭ ولەڭىن وقىپ بەردىم. نە جالەيۋ، نە زوۆۋ، نە پلاچۋ، ۆسە پرويدەت، كاك س بەلىح يابلون دىم. ۋۆيادانيا زولوتوم وحۆاچەننىي، يا نە بۋدۋ بولشە مولودىم. ادەبيەتكە اسا قىزىقپايتىن دوسىم وقىعان ولەڭىمدى قاس-قاباعى دا قيمىلداماي، ءسۇيسىنىپ تىڭداپ وتىر. كوزدەرىن الىسقا تىگىپ، جانارىن بەيمالىم مۇڭنىڭ كىربىڭى شالىپ، ويلانىپ  قالىپتى. قۇلاعىنىڭ تۇبىنەن ۇشىپ وتكەن ارانىڭ ىزىڭىن دا ەلەيتىن ەمەس. ولەڭدى وقىپ بولعانىمدا عانا نازارىن ماعان اۋدارىپ: – بۇل كىمنىڭ ولەڭى؟ – دەپ سۇرادى. – ورىستىڭ اقىنى سەرگەي ەسەنيننىڭ. – كەرەمەت ولەڭ ەكەن. ەندى مەن دە ساعان ءبىر ولەڭ وقىپ بەرەيىن. سەن مىنا – جانارىمنىڭ ىشىندەسىڭ، جاناردىڭ بىلەسىڭ عوي كىشىرمەسىن، ىشىنە جانارىڭنىڭ ساقتا مەنى، بىرەۋلەر كولەڭكەسىن تۇسىرمەسىن! اسقاردىڭ سونشالىقتى شىنايى، ءارى تابيعي جازىلعان ولەڭدى قايدان جاتتاپ العانىنا قايران قالىپ، اۋزىم اشىلىپ، ءسۇيسىن­گەنىمنەن ورنىمنان قوزعالماي، مەلشيىپ تۇرىپ قالىپپىن. جانە مۋزىكاسى سىڭعىرلاعان عاجايىپ ولەڭدى ومىردەگى ەڭ اياۋلى دوسىمنىڭ وقىپ بەرۋى ماعان قاتتى اسەر ەتتى. ولەڭنىڭ العاشقى جولدارىنىڭ ءوزى-اق جانىمدى باۋراپ، تول­قىنىسقا سالدى. تۇلابويىم شىمىرلاپ، تاۋدىڭ ارعى بەتىنەن تالىپ ەستىلگەن ادەمى ءاندى نەمەسە ءار دىبىسى سەزىمىڭنىڭ جىبەكتەي نازىك پەرنەلەرىن باساتىن بەتحوۆەننىڭ «ايلى سوناتاسىن» العاش تىڭداعان ادامداي دۇنيەنىڭ ءبارىن ۇمىتىپ، ەسەڭگىرەپ بارامىن. ويىم مىنا دۇنيەنى ۇمىتىپ، ماعان بەيتانىس ءبىر ادەمى الەمدە ءلايلىپ ءجۇر. ءسال تىنىس العان دوسىم ولەڭدى ءارى قاراي وقىپ جاتىر. سەن مەنىڭ – مىنا تىلسىم كەۋدەمدەسىڭ، بىلەسىڭ، كەۋدەمە ەشكىم تەڭ كەلمەسىن. كەۋدەڭە-زىندانىڭا سالىپ ساقتا، بىرەۋلەر كوكپار قىلىپ وڭگەرمەسىن! اسقار ولەڭدى قوڭىر داۋىسىمەن، ءبىر دەممەن، مانەرلەپ وقىپ شىقتى. مەكتەپتەگى ۇستازدارىمنىڭ ادەبيەت تۋرالى سۇراقتارىنا مۇدىرمەي جاۋاپ بەرىپ جۇرگەن مەن بۇل ولەڭدى كىمنىڭ جازعانىن تابا الماي، ومىرىمدە تۇڭعىش رەت جەڭىلىسكە ۇشىرادىم. باسقا ەمەس، ادەبيەت پانىنە مۇلدە قىزىقپايتىن دوسىمنان جەڭىلىپ، ونىڭ الدىندا ۇياتقا قالدىم. بالالىق جۇرەگىمدى قايتا-قايتا سوقتىرتقان سول كۇنى تۇڭعىش رەت اسقاردان، ومىردەن ەرتە وتكەن قازاقتىڭ مۇقاعالي ماقاتاەۆ ەسىمدى اقىنىنىڭ بولعانىن ەستىدىم. اقىننىڭ بالاسى بولا تۇرىپ، مۇنى بىلمەۋىم ۇيات، ءتىپتى ءولىم ەدى. الايدا ءبىراز ۋاقىتتان كەيىنگى اسقاردىڭ قالجىڭى ماعان ۇياتتى دا، ءولىمدى دە ۇمىتقىزىپ جىبەردى. – نە بولدى ساعان، ارداشا عاشىعىڭ ەسىڭە ءتۇسىپ كەتتى مە؟ – دەدى ول كەنەتتەن، ويلانىپ كەتكەن ماعان قىلمىسىمنىڭ ءدال ۇستىنەن تۇسكەن تەرگەۋشىدەي دۇڭك ەتكىزىپ. – ال، سەن بوتاعا عاشىقسىڭ... ەكەۋىمىز كىلەمدەي جايىلعان كوك ءشوپتىڭ ۇستىندە الىسا كەتتىك. توبەمىزدەن وسى تەنتەكتىگىمىزدىڭ ءبارىن كورىپ، بالالىق شاعىمىزدىڭ كۇنى ك ۇلىپ تۇردى. ەكى كۇننەن سوڭ مەنىڭ ومىرىمدە ەرتەگىگە بەرگىسىز وقيعا بولدى. جەكسەنبىدە اكەم مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «داريعا-جۇرەك» كىتابىنىڭ نەگىزىندە تەاتر ينستيتۋتىنىڭ سوڭعى كۋرسىنىڭ ستۋدەنتتەرى ساحنالاعان، الماتىداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ تەاترىندا بولىپ جاتقان قويىلىمعا ەرتىپ اپاردى. تەاترعا كىرىپ، ورنىمىزعا وتىردىق. جارىق ءسونىپ، ساحنانىڭ شىمىلدىعى ءتۇرىلدى. باقىتىمىزعا وراي، بىزگە ساحناعا جاقىن جەردەن ورىن بۇيىرىپتى. تاعاتسىزدانا كۇتكەن قويىلىم دا باستالدى-اۋ! زال سىلتىدەي تىنا قالدى. ماسانىڭ ىزىڭى ەستىلەتىن تىنىشتىق ورنادى. ساحناعا ءۇرىپ اۋىزعا سالعانداي سۇلۋ قىز بەن ادەمى جىگىت جۇگىرىپ شىقتى. قىزدىڭ كۇننىڭ ساۋلەسىندەي جىبەك كويلەگىن، توبەدەن تۇسكەن ساحنانىڭ جارىعى ونان سايىن جارقىراتىپ جىبەردى. ولاردىڭ ارعى جاعىندا تەڭىزدىڭ اساۋ تولقىندارى تۋلاپ جاتىر. دۇنيەگە ماس ەكى عاشىق ءبىر-بىرىنە ىنتىعىپ، كۇن جاۋاردىڭ الدىنداعى تەڭىزدەن بەتەر الابۇرتىپ، القىنىپ تۇر. ءبىر مەزگىلدە جۇرەكتىڭ نازىك تالشىقتارىن مۋزىكانىڭ ادەمى اۋەنى تەربەپ، جىگىت سول ءسوزدى اسىعا كۇتكەندەي بولعان قىزعا قاراپ، ءتىل قاتتى: مەن – ادام اتا، ول – حاۋا انا، مەن دە تازا، ول دا تازا، اۋا دا. ءدال وسى ساتتە ءبىر الاپات كۇش وتىرعان ورنىمنان ج ۇلىپ الىپ، سول جىلدارى ءسۇيىپ تىڭداپ جۇرگەن كومپوزيتورىم گەكتور بەر­ليوزدىڭ «سيمفونيالىق فانتازياسىنان» توگىلگەن مۋزىكانىڭ قۇدىرەتى جان سارايىمدا ويناقشىپ، ونىڭ اساۋ تولقىندارى  مەنى وزىمەن بىرگە اعىزىپ اكەتكەندەي بولدى. كوزىمە تەڭىزدىڭ جاعاسىندا ءبىر-بىرىنە ەركەلەپ، ارپالىسىپ جۇرگەن ارىستاندار ەلەستەدى. بىرەۋ مەنى قولىمنان جەتەكتەپ، قۇدايدىڭ ءجاننات-باعىنا كىرگىزىپ جىبەرگەندەي. جىلجىپ اققان جىلعاعا تاس لاقتىرىپ، اياقتارىن قۇمعا بولەگەن قىز بەن جىگىتتىڭ سىر-داستانىن ۇيىپ تىڭداي بەرگىم كەلەدى، تىڭداي بەرگىم كەلەدى. دۇنيە العاشقى جاراتىلعان پاك قالپىنا قايتىپ ورالعانداي. سىر-داستانداعى سۋرەتتەلەتىن بۇگىنگىدەن تىم بولەك تابيعاتتىڭ كورىنىسى نەتكەن كەرەمەت ەدى! توبەڭدە قۇستار يۋ-قيۋ شۋلايدى. بۇيرا شاشىن تارانعان شالعىندا، ءنار الۋدان تىنباعان كوبەلەكتەر ۇشىپ ءجۇر. جان-جاعىڭداعى سان-الۋان، قىزىل-جاسىل گۇلدەر قانداي تاماشا! تاۋ مەن ورمان جاقتان ادەمى سامال سوعادى. كوكتەمنىڭ شارابىنا ماس بولعان ادام اتا مەن حاۋا انا جاراتۋشىنىڭ ايتقانىن تىڭداماي العاشقى كۇنالارىن باستاعالى تۇر. قۇداي كەشىرسىن، بىراق وسىنداي سۇلۋ تابيعاتتىڭ اياسىندا سول كۇنانى باستاماۋ مۇمكىن بە ءوزى؟ تىرشىلىكتەگى اڭ-قۇستاردىڭ ءبارى دە سەنىڭ سول كۇنانى جاساعانىڭدى قالاپ تۇرسا، ودان قالاي باس تارتۋعا بولادى؟ الماداي البىراعان حاۋا انانىڭ بالداي ءتاتتى ەرنىنەن ءوبىپ، وتتاي ىستىق قۇشاعىندا بالقىپ، قۇداي تىيىم سالعان كۇنانىڭ راحاتىنا باتقاننان ارتىق قانداي ءلاززات بار، مىنا جالعاندا؟ جانە ول ءلازاتتى قۇدايدىڭ ءوزى جاراتسا... الايدا، بارىنەن بۇرىن سول كۇناعا باتپاي، جانىپ بارىپ توقتاعان اقىن­نىڭ سەزىمى قانداي پاك، ءارى قانداي سۇلۋ ەدى دەسەڭىزشى! البىراعان المادايىن حاۋا انام، البىراپ تەك وتىر ەدى مانادان، شىرت ەتتى دە، بۇتاعىنان ءۇزىلىپ، شولپ بەرىپ، سۋعا ءتۇستى جاعادان. سەرمەپ قالىپ، اپپاق سازان-بىلەكتى، اعىنمەنەن ارپالىسىپ  بىر ءوتتى. سۋ سيپالاپ، سۋ ايمالاپ دەنەسىن، مەن وپپەگەن ديدارىنان سۋ ءوپتى. ستۋدەنتتەر ساحنالاعان باسقا كورىنىستەردە اقىننىڭ سوعىستىڭ سۇرەڭسىز جىلدارىن سۋرەتتەگەن «شارۋا ءھام جاۋىنگەر»، «مەنەن سۇرا»، «اعا مەن ءتىرىمىن» سياقتى پوەمالارى نەگىز بولىپتى. ال، بۇل قويىلىمداردان العان اسەرىمدى ايتىپ جەتكىزۋگە ءتىلىمنىڭ قۇدىرەتى جەتپەيتىن شىعار، ءسىرا! ساحنانىڭ شىمىلدىعى قايتا ءتۇرىلىپ، ەكىنشى كورىنىس باستالعاندا «ادام اتا مەن حاۋا اناداعى» نۇرلى ساۋلەسىمەن جانىمدى ەركەلەتكەن اۋەن كىلت توقتادى دا كۇتپەگەن جەردەن ويناپ كەتكەن ۆاگنەردىڭ سيمفونياسىنداعىداي مازاسىز مۋزىكا جانىم­نىڭ تىنىشتىعىن بۇزدى. جاڭا عانا جۇرەگىمدى جىلىتقان مۋزىكانىڭ قۇدىرەتى، ەندى مەنى سۋىق مۇزدىڭ ۇستىنە تاستاي سالىپ، تۇلا-بويىمدى تۇرشىكتىردى. ءومىردى جۇتىپ قويا جازداعان اجداھا  اجالدى كوزىممەن كورگەندەي، كوڭىل-كۇيىمدە ءبىر قۇيىن باستالدى. ز ۇلىم سوعىستىڭ اششى شىندىعىن جىرلاعان بۇل داستانداردان، وسى تاقىرىپقا جازىلعان كەيبىر تۋىندىلارداعىداي جالعان پافوستىڭ ءۇنىن ەستىمەيسىڭ. كەيىپكەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ بارىنەن دە سوعىس اتاۋلىعا قارسى شىعىپ، گۋمانيزمنىڭ تۋىن بيىك كوتەرگەن مۇقاعاليدىڭ جان  ايقايى بايقالادى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن وقىعان لەۆ تولستويدىڭ سوعىس تاقىرىبىنا  جازىلعان اڭگىمەلەرى ەسىمە ءتۇستى. مۇقاعاليدىڭ ۇلى داستاندارىندا دا سوعىستىڭ تراگەدياسىن سۋرەتتەۋمەن قاتار، ءدال تولستويداعىداي سول زۇلماتتىڭ نەدەن بولاتىنىن بىلگىسى كەلەتىن فيلوسوفيالىق تەرەڭدىك بار. ...سوعىس دەگەن قايدان شىقتى؟! اۆتورى كىم العاشقى؟ ەسىل ادام، ەسى كەتىپ، وعان نەسىن جارماستى؟! ءبىر داۋىردەن ءبىر داۋىرگە نەگە ۇزىلمەي جالعاستى، بۇكىل ادام تاريحىنىڭ بەتىن نەگە قان باستى؟ ەسىڭىزگە ءتۇسىرىڭىزشى، ورىستىڭ ۇلى جازۋشىسىنىڭ «جورتۋىل» اڭگىمەسىندە دە كارتينانىڭ قاق ورتاسىنان، وتانداستارىنىڭ پىكىرىنە قوسىلماعان «شىنىمەن دە ادامدارعا وسى عاجاپ دۇنيەنىڭ، مىناۋ شەكسىز جۇلدىزدى اسپاننىڭ استىندا ءومىر ءسۇرۋ تارلىق ەتە مە؟ قالايشا مىناۋ سۇيكىمدى تابيعاتتىڭ اياسىندا ادامنىڭ جانىندا وشپەندىلىك سەزىمى، كەكشىلدىك، ءوزى سياق­تىلاردىڭ كوزىن قۇرتۋ قۇمارلىعى ءومىر سۇرە الادى. ادامنىڭ جۇرەگىندەگى جامان­شىلىقتاردىڭ ءبارى دە سۇلۋلىق پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ كورىنىسى بولىپ تابىلاتىن – تابيعاتپەن جا­قىنداسقاندا جويىلىپ كەتۋگە ءتيىس ەمەس پە» دەگەن تولستويدىڭ سوعىسقا قارسى داۋىسى ەستىلمەيتىن بە ەدى. ۇيگە كەلە سالىسىمەن اكەمنىڭ بولمەسىندەگى كىتاپتاردى اقتارىپ، مۇقاعاليدىڭ جيناعىن ىزدەدىم. جازۋ ۇستەلىنىڭ تارت­پاسىنان ۇلى اقىننىڭ «ءومىرداستان» دەگەن تاڭدامالىسىن تاۋىپ العانىمدا قۋانىشىم قوينىما سىيمادى. ءۇمىت پەن كۇدىك ءبىر مەزگىلدە كوڭىلىمدە ويانىپ، جۇرەگىم لۇپىلدەپ اقىن جىرلارىنا ءۇڭىلدىم. «ءومىرداستاندى» وقي باستاعانىمدا، اسپاننان تىرنالاردىڭ تىزبەگى ۇشىپ ءوتىپ، اۋلامىزداعى ۇيلەردىڭ توبەسىنە قونعانداي بولعان عاجايىپ ءبىر كوڭىل-كۇيدىڭ بەسىگىنە بولەنگەنىمدى بىلەمىن. اقىننىڭ كوكتەمگى تابيعاتتىڭ كوركىندەي سۇلۋ پوەزياسى بوزبالا داۋرەننىڭ جەلىگىمەن قاتقىلدانا باستاعان جۇرەگىمدەگى مۇزداردى ەرىتىپ، ىزگىلىكتى سەزىمدەرىمدى وياتقانداي ما، قالاي؟! ال، كىتاپتى سوڭىنا دەيىن وقىپ شىققانىمدا تاس-تالقانىم شىعىپ مۇقا­عالي­دان جەڭىلدىم. ول مەنىڭ ەركىمدى بيلەپ، وي-سانامدى جاۋلاپ الدى. ءبىر كۇندىك ساۋلە. ءبىر كۇندىك جارىق مەكەنىم! ماڭگىلىك تۇنەك – قاپاسقا قالاي كەتەمىن. كەلمەيدى-اۋ ءتىلىم... ولگەننەن سۇرا دەر ەدىم، ءتىرى جاندارعا، ءومىر دەگەننىڭ نە ەكەنىن. ءومىر دەگەنگە، تىرلىكتە، ءسىرا، جەتەر مە وي، جارىق ساۋلەدەن باسقانىڭ ءبارى بەكەر عوي. بەكەر عوي ءبارى، بەكەر عوي ءبارى – بوتەن عوي ءومىر دەگەنىڭ – ءبىر كۇندىك ساۋلە ەكەن عوي! عارىشتان قۇيىلعان عالامنىڭ مۇنداي كوركەم شۋاعىن ومىرگە شاشۋ ءۇشىن سەزىمنىڭ جىلۋى جەتكىلىكسىز – جۇرەكتىڭ قايناعان ىستىعى كەرەك. ومىردە كورگەن قىزىعىڭنىڭ ءبارى جالعان! ادامنىڭ اپپاق ارمانىنان جاراتىلعان ساۋلەنىڭ بار ەكەنى عانا راس. قيال-عاجايىپ ەرتەگىدەي بولعان كۇزدىڭ وسى تۇنىندە، كەۋدەمدە دۇنيەگە جارىعىن شاشا الاتىن ءبىر جارىق ساۋلەنىڭ بولعانىن جان-تانىممەن اڭسادىم. بىراق مەن ونىڭ ءبىر كۇندىك ەمەس، ساۋلەسى ماڭگى سونبەيتىن جۇلدىزعا اينالعانىن قالادىم. بالالىق جۇرەگىم سول ماڭگىلىك ءساۋ­لە ءۇشىن عانا ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن تۇسىنگەندە اۋعا تۇسكەن بالىق­تاي تىپىرشىپ، بالعىن جۇدىرىعىمەن كەۋدەمدى قايتا-قايتا ۇردى. ءتۇن ورتاسى. ۇيدەگىلەردىڭ ءبارى ۇيىقتاپ قالعان. مۇقاعاليدىڭ جىرلارى قيالىمدى تەربەپ، دەلەبەمدى قوزدىرىپ، قانشا تىرىسسام دا كوزىم ىلىنبەي قويدى. ەشكىمگە بىلدىرمەي دالاعا شىعىپ، شىلىم شەكتىم. سىنعان سەمسەردىڭ شەتىندەي بولىپ اي تۋىپتى. قاراڭعى تۇندە ءومىردىڭ بيىك اسپانىندا جىمىڭداعان جۇلدىزداردىڭ ءبارى دە جەرگە مۇقاعالي پوەزياسىنىڭ ساۋلەسىن شاشىپ تۇرعانداي. امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى.
سوڭعى جاڭالىقتار

جەتىم كورسەڭ، جەبەي ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ار الدىندا ارىلۋ

رۋحانيات • كەشە

كەدەي ەلدەرگە كومەك

ەكونوميكا • كەشە

عاسىر ءاجىمى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار