بىلىكتى مامان – زامان تالابى

قازiرگi الەمدە عارىش سالاسى ادام قىزمەتiنiڭ نەعۇرلىم باسىم جانە عىلىمدى قاجەتسiنەتiن سالا­لا­رىنىڭ بiرi بولىپ تابىلادى. عا­رىش قىزمەتiنە قاتىسۋ مەم­لە­كەت­تiڭ ساياسي بەدەلiن, ونىڭ ەكو­نو­مي­كالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە قورعانىس قۋاتىن بiرشاما ايقىن­دايدى. عارىش قىزمەتiن دامىتۋعا الەمنiڭ جەتەكشi ەلدەرi ايتار­لىقتاي كۇش سالىپ وتىر. البەتتە, جوعارى بىلىكتى كادرلار­سىز عارىش دامۋىنىڭ ستراتەگيا­لىق باعدارىن جۇزەگە اسىرۋ ءمۇم­كىن ەمەس. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم مەن عى­لىم­دى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. ناقتىلى باعىت­تار ايقىندالدى. قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قا­تارىنا قوسىلۋى, تۇراقتى دامۋى ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ با­عى­تىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. قازىرگى وتاندىق يندۋستريالاندىرۋ يننوۆاتسيا نەگىزىندە جۇرگىزىلۋى ءتيىس ەكەنى جولداۋدا باسا ايتىلعان. ال, يننوۆاتسيا – عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ جەتىستىگى, جەڭىسى بولعاندىقتان, ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى حالىقارالىق تالاپتار مەن ستاندارتتارعا سايكەس بولۋى قاجەت iستەرگە جاتادى ءار سالادا جۇمىس ساپاسىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاجىريبەلى م­ا­مانداردىڭ كەرەك ەكەنى انىق. عا­رىش قىزمەتىن دامىتۋ ءۇشىن كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. سوندىقتان دا مەملەكەت وسى كۇر­دەلى سالانى يگەرۋگە تالپىنعان­دارعا جان-جاقتى جاعداي جاساپ, قولداۋ كورسەتۋدە. وسىعان بايلا­نىستى ءبىز بۇل سالاعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. ماسەلەن, عارىشتىق ءپروفيلدى ماماندار دايارلاۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا «قازعارىش» پەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اراسىندا ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا ارە­كەت­تەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. «قازعارىشتىڭ» ۇسى­­­نىسىمەن عارىش سالاسىنا ارنال­عان مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا بازالىق جوعارى وقۋ ورىندارى رەتىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ق.ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ينستيتۋتى, ازاماتتىق اۆياتسيا اكادەمياسى انىقتالدى. وسى جوعارى وقۋ ورىندارىندا كادر­لاردى دايارلاۋ جۇمىسى باس­تالىپ تا كەتتى. بۇعان قوسا, جوع­ا­رى­دا اتالعان وقۋ ورىندارىندا اە­رو­عارىش فاكۋلتەتتەرىن اشۋ ءجو­نىندە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق, پرەزيدەنتتىڭ «بو­لا­شاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شەتەل جوعارى وقۋ ورىندارىندا 58 ستيپەنديات 9 عارىشتىق مامان­دىقتار بويىنشا رەسەي, اقش, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, گەرمانيا, نيدەرلاندى, كانادا, قىتاي مەملەكەتتەرىندە ءبىلىم الۋدا. مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ نەگىزىندە باي­قوڭىر قالاسىنداعى ماسكەۋ اۆيا­تسيالىق ينستيتۋتىنىڭ فيليا­لىندا 205 ستۋدەنت وقۋدا. وسى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ شىق­قانداردىڭ كوبى بولاشاقتا ءوز بىلىمدەرىن عارىش قىزمەتىن دا­مى­تۋعا قولداناتىنى انىق. جاس ما­مانداردىڭ تەوريالىق دايىندىق­تارىن شىڭداپ, وندىرىسكە بەيىم قالىپقا باعىتتاۋ جۇمىستارى كادر­لىق الەۋەتتى جەتىلدىرەتىنى بەلگىلى. عارىش سالاسىن كادرلارمەن قام­تاماسىز ەتۋدى دامىتۋ بويىن­شا باستى ۇيىم رەتىندە «عارىش­تىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ۇلتتىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قو­عامى انىقتالدى. وندا بەلگىلى ءبىر ينفراقۇرىلىم قالىپتاسقان جانە ولار عارىش سالاسىندا جو­عارى بىلىكتى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋدى, عىلىمي قىزمەتكەر­لەر­دىڭ شەتەلدە تاعىلىمدامادان ءوتۋ­ىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ەلەۋلى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. قازىرگى تاڭدا «عارىشتىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالار ۇلتتىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى رەس­پۋبليكالىق باعدارلاما شەڭبە­رىندە عارىش سالاسىنداعى مامان­دار­دى قايتا دايارلاۋ جانە ولار­دىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇيەلى تۇردە وقۋ سەمينارلارىن ۇيىمداستىرۋدا. 2010 جىلى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 16 سەمينار جۇرگىزىلىپ, وعان 240 ادام قاتىستى. اتالعان باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە عارىش باعىتىنداعى مامانداردى دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ بويىنشا ودان ءارى ءتيىستى شارالاردى قولدانۋ جوسپارلانىپ وتىر. «قازعارىشتىڭ» ىسكە اسىرىپ جاتقان جوبالارىنىڭ شەڭبەرىندە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىم­دار دا كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ بويىنشا بىرقاتار ءىس-شا­را­لار وتكى­زۋدە. مىسالى, «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپا­نيا­سى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن Astrium SAS كومپانياسى اراسىن­داعى كەلىسىم-شارت اياسىندا فران­تسيانىڭ كاسىپ­ورىندارىندا 24 ينجەنەردەن قۇ­رال­عان كونسترۋكتور­لىق توپ ءوندى­رىستىك تاجىريبە جي­ناۋ­دى باستاپ, پراكتيكالىق ءبىلىم الۋدا. س.پ.كو­رولەۆ اتىنداعى سامارا مەملەكەتتىك اەروعارىش ۋني­ۆەرسيتەتىمەن كادرلاردى وقىتۋ جانە قايتا دايارلاۋ بويىنشا ىن­تى­ماقتاستىق نيەتى تۋرالى حاتتا­ماعا سايكەس «بايتە­رەك» بىرلەسكەن كاسىپورنى» اكتسيونەرلىك قوعامى­نىڭ 12 قىزمەتكەرى وزىق كومپيۋتەرلىك جوبالىق مودەلدەۋ باعدار­لاماسىن ءتامامدادى. «قازسات-2» عارىشتىق اپپارات جوباسى بويىنشا شارتتىڭ تالا­پ­تارىنا سايكەس 2010 جىلعى قىر­كۇي­ەك-جەلتوقسان ايلارىندا «عا­رىشتىق بايلانىس رەسپۋبليكالىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى­نىڭ 33 قىزمەتكەرى ماماندىق­تا­رىن جەتىلدىردى. ونىڭ ىشىندە 14 ادام ماسكەۋدەگى م.ۆ.حرۋنيچەۆ ات­ىنداعى عارىشتىق عىلىمي-ءوند­ى­رىستىك مەملەكەتتىك ورتالىعىندا پراكتيكالىق دايارلاۋدان ءوتتى. جالپى العاندا, ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمداردىڭ جۇزەگە اسى­رىپ جاتقان جوبالارىنىڭ شەڭ­بەرىندە 2010 جىلى 150-دەن استام قىزمەتكەر بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ارينە, جاس مامانداردى جۇمىس­پەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە قازعارىشتىڭ نازارىنان ەشقاشان تىس قالعان ەمەس. وسى ورايدا ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتى نەگىزىندە قانات جايعان «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى ايا­سىن­دا عارىش تەحنولوگيالارى مەن تەحنيكالارى باعىتىندا ءبىلىم ال­عان العاشقى تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى سەرپىن الدى. قا­زىر­گى كەزدە قازعارىشتا جانە وعان باعىنىستى ۇيىمداردا 10-نان استام «بولاشاق» باعدارلاماسى ءتۇ­لەكتەرى قىزمەت ەتۋدە. البەتتە, عارىش سالاسىنا جو­عا­رى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ­داعى اتقارىلعان جۇمىسىمىزدىڭ زايا كەتپەسى انىق. عارىش كەشە­نى­نىڭ بولاشاعى بىلىكتى مامانداردىڭ قولىندا. ءبىز ولاردىڭ قالىپ­تا­سۋى­نا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ, ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەمىز. ەرعازى نۇرعاليەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى.