وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحVىى سەسسياسى وتكەنى بەلگىلى. سەسسيادا ەلباسىعا اسسامبلەيانىڭ باستى ناگراداسى تاپسىرىلدى. وعان العىسىن ايتا تۇرا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «سايلاۋدا وسىنداي بۇكىلحالىقتىق قولداۋ كورسەتۋدەن ارتىق قانداي قۇرمەت بولۋى مۇمكىن؟», دەپ ريزالىق ءبىلدىردى. ءيا, 3 ساۋىردەگى سايلاۋ حالقىمىزدىڭ ەلباسىعا ەرەكشە قۇرمەتىن قاپىسىز تانىتتى. بۇلاي بولۋى زاڭدى دا ەدى. سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ ءوز ماقالاسىندا وسى جايىندا وي تولعايدى.
ەلىمىز دەربەستىككە يە بولعان جيىرما جىل بەدەرىندە جاس مەملەكەت جەتىگە كەلگەنشە جەردەن تاياق جەيتىن بالا سياقتى تالاي قيىندىقتى باستان كەشتى. ماسەلەن, ەگەمەندىك العان العاشقى جىلدارى زارىعا كۇتكەن جاس ءسابيدىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە جۇرەگى جارىلا قۋانعانداي كۇيدە بولساق, ونان كەيىنگى جىلدارى بالانىڭ بىلدىرلاپ ءتىلى شىعا باستاعانىنا تاۋبە كەلتىرگەندەي ەدىك. ەندى ءبىر ساتتە اي ساناپ, جىل ساناپ ەمەس, ەرتەگىلەردەگىدەي ساعات ساناپ, كۇن ساناپ ەرجەتىپ, بىرەر جىلدا ەلىنىڭ قامىن جەپ اتقا قونعان, ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ ءىرگەتاسىن قالاۋعا كىرىسكەن اتپال ازاماتتى كورگەندەي بولدىق.
قىسقاسى, ەلدىڭ تىزگىنى قولعا تيگەننەن كەيىن بىتكەن جۇمىس, ءسۇيسىنىپ تە, ءسۇيىنىپ تە ەسكە الار تىرلىك بارشىلىق. بۇل رەتتە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا رەسپۋبليكامىزدا ءجۇز جىلعا تاتىرلىق ىستەردىڭ اتقارىلعانىن اتاپ ءوتۋى تەگىن ەمەس.
تاۋەلسىزدىگىمىز ەندى قولعا ءتيىپ, قيىندىقتاردى باستان كەشىپ جاتقان العاشقى جىلدارى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بىلاي دەگەن ەدى: «زامان تىنىشتىعىن بەرسە, بۇگىنگى داعدارىستان دا شىعارمىز. تاۋەلسىز قازاقستان داۋلەتىنە ساۋلەتى ساي قۋاتتى مەملەكەتكە اينالار. قازاق حالقى الەمدىك وركەنيەتكە قازىرگىدەن دە قوماقتى ۇلەس قوسار. دالامىزدا دا, قالامىزدا دا شات تىرلىك ورنار». كورەگەن باسشىنىڭ ايتقانى اينىماي كەلدى, اۋىر كەزەڭدەردەن سۇرىنبەي وتكەن ەلىمىز ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن 90-جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى.
شىنىندا دا, وتكەن جىلدارعا ويمەن ءجىتى كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ, ىرگەسىن بەكىتكەن, كەڭەس وكىمەتى جىلدارىندا ساناسى بوساڭقىراپ, ۇنجىرعاسى تۇسىڭكىرەپ قالعان جۇرتتىڭ كەۋدەسىن تىكتەگەن, حالقىمىزدى قۋانىشقا كەنەلتكەن, شابىتىنا شابىت قوسىپ جىگەرلەندىرە ءتۇسكەن, بۇرىن-سوڭدى تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن, دوستى ءسۇيىندىرىپ, دۇشپاندى كۇيىندىرەتىن ءالى تالاي عاجايىپتاردىڭ كۋاسى بولارىمىز انىق.
مىنە, وسى عاجايىپتاردىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا, تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ الدىمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ وزىنە قازاقستان كەيبىرەۋلەردىڭ ويلاعانىنداي وپ-وڭاي يە بولا قالعان جوق. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەك تۇسىنداعى ەجەلدەن ۇلى دالا اتانعان ۇلان-عايىر ولكەدە جاڭا مەملەكەتتىڭ دۇنيەگە كەلگەنىن پاش ەتتى. ساناۋلى ساعاتتاردان كەيىن الەمنىڭ ءار تاراپىنداعى مەملەكەتتەردەن كەلىپ تۇسكەن ەجەلدەن ازاتتىق اڭساعان قاھارمان حالىقتىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان قۋانىشتى حابارلار الەمدىك اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تۇگەل تاراپ جاتتى.
ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى بيىگىندە تۇرىپ, وسى كۇندى ارمانداعان بابالارىمىزدىڭ بيىك مۇراتتارى الدىندا, جان الىسىپ, جان بەرىسكەن الماعايىپ زامانداردا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن اتالارىمىزدىڭ ءاز اماناتى الدىندا, ەل بوستاندىعى جولىندا قۇربان بولعان ەسىل ەرلەرىمىزدىڭ ماڭگى وشپەس رۋحى الدىندا باسىمىزدى ءيىپ, تاعزىم ەتەمىز.
رەسپۋبليكا حالقىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكىزگەن تولايىم تابىستارىن ءسوز ەتكەندە, وتكەن تاريحتى ەسكە تۇسىرمەي تۇرا المايسىڭ. سول ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ قانشالىقتى قىمبات, باعا جەتپەس ۇعىم ەكەنىن, ونىڭ ۇدايى جاسامپازدىققا جەتەلەيتىنىن بۇكىل بولمىسىڭمەن ۇعىنا تۇسەسىڭ.
تاۋەلسىزدىك – ۇلى ۇعىم. ميلليونداعان حالقى بولا تۇرا تاۋەلسىزدىكتى ارمانداۋمەن وتكەن, بۇگىنگى كۇنى دە تاۋەلسىزدىك كوزىنەن بۇل-بۇل ۇشىپ, سول كۇندى ارمان قاناتىنا بايلاپ, كۇرەس جولىندا جۇرگەندەر قانشاما. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاراتقان يەمىز وڭ كوزىمەن قاراعانداي. ال تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز – دۇرىس باعىت-باعدار بەرىلسە, تاۋ قوپارار كۇش. تاۋەلسىز ەل حالقىنىڭ بويىندا الدە قۋانىشتان با, الدە عاسىرلار بويى اڭساعان ارمانىنىڭ ورىندالۋىنان تۋىندايتىن قۋات-كۇشتەن بە, ايتەۋىر وراسان زور ەرىك-جىگەر, قۇلشىنىس, شابىت, جاسامپازدىق پايدا بولادى. مىنە, وسىناۋ تاۋ سۋىنداي تاسقىنداعان الاپات بۇلقىنىستى ارناعا سالىپ, اعىسىن تۇزەتسە, ول جۇرەر جولداعى جاعالاۋ كوكوراي شالعىنعا بولەنىپ, كۇن وتكەن سايىن قۇلپىرا بەرمەك. جاراتقان يەمىز وسىنداي قاسيەتكە يە باعباندى قازاقتىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ نيەتىنە قاراي كۇنى بۇرىن دايىنداعان با دەرسىڭ. ول باعبان – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ!
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وزگەگە ۇقسامايتىن ەرەكشە تۇلعا بولۋىمەن قاتار, جۇرەگىنە مەيىرىمدىلىك ۇيالاتقان, حالقىنا جانى اشيتىن جان ەكەنى ىسىنەن دە, سوزىنەن دە ۇنەمى بايقالىپ تۇرادى. ساياسات مايدانىندا ابدەن ىسىلعان ن.ءا.نازارباەۆ تۋعان ەلىنىڭ پايداسىنا شەشىلەر ءاربىر ۇرىمتال تۇستى ءساتىمەن پايدالانا بىلەدى. ماسەلەن, جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى حالقىنا جوعارىدان, ياعني ماسكەۋدەن تاعىلعان «ۇلتشىل» دەگەن قارا كۇيەنى قاتەلىكپەن قابىلدانعان شەشىم رەتىندە ماسكەۋدىڭ ءوز قولىمەن الدىرتىپ تاستادى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەنەۋى كەتە قويماعان 1989 جىلى قابىلدانعان «ءتىلدەر تۋرالى» زاڭدا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالانۋى كەزىندە تۋىنداعان ايتىس-تارتىستا ءوز جەرىندە ازشىلىققا ۇشىراپ وتىرعان قازاقتاردىڭ تۋعان ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاۋعا ابدەن قۇقىلى ەكەنىن جەرىنە جەتكىزە دالەلدەپ, دەپۋتاتتاردىڭ قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دارەجەسىنە كوتەرگەن زاڭدى قابىلداۋ كەرەكتىگىنە كوزدەرىن جەتكىزدى.
جالپى, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە باعىت العان جىلدارىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى شەجىرەسىن تۇزەر بولساق, وندا ەلباسى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ اجىراماس ۇعىم ەكەنى انىق بايقالادى. ول شەجىرە, تۇپتەپ كەلگەندە, ماڭگى ەستە قالار نەبىر ايتۋلى وقيعالارعا تۇنىپ تۇر. سول كەزدە جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى رەتىندە رەسپۋبليكا ەگەمەندىگىن بەكەمدەگەن تالاي تاريحي شەشىمدەردىڭ كۋاسى بولعانىمدى بۇگىندە ماقتانىشپەن ەسكە الامىن.
ەگەمەندىككە قادام باسقان العاشقى جىلداردان باستاپ رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىز ەلگە ءتان بولۋعا ءتيىس نىشاندارىنا قاتىستى, قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن بەكەمدەي تۇسەتىن جانە باسقا زاڭدار بىرىنەن كەيىن ءبىرى قابىلدانىپ جاتتى. سولاردىڭ بىرەگەيى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى ەنگىزۋ بولدى. بۇل ارادا دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بولاشاقتى بولجاي بىلگەن باتىل قادامى شەشۋشى ءرول اتقاردى.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى ەنگىزۋ رەسپۋبليكا ءۇشىن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى ايتىس-تارتىسقا سالماي, پرەزيدەنت پارمەنىمەن شەشۋگە توتە جول اشار ەدى. ال دەربەستىككە باعىت العان ەلىمىزدە وزەكتى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى.
مەملەكەتتەگى جوعارى قىزمەتكە تاعايىندالعان ساتتەن باستاپ ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دەربەستىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان باتىل دا بەلسەندى قادامدار جاسادى. سونىڭ ءبىرى – قىرىق جىل بويى حالقىمىزعا سور بولىپ جابىسقان, اتوم قارۋىن سىناقتان وتكىزەتىن سەمەي پوليگونىن جابۋ ماسەلەسى ەدى. بۇل پروبلەما سول جىلدارى ۇنەمى قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىرىپ, حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن ابدەن شەگىنە جەتكىزگەن بولاتىن. ن.ا.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندە العاشقى ءپارمەندەرىنىڭ ءبىرى وسى پوليگونعا بايلانىستى بولدى. ءسويتىپ, 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا مەملەكەت باسشىسى سەمەي ماڭىنداعى يادرولىق پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى...
ال 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا كەشكى ساعات 18.00-دەن وتكەندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭى قابىلدانعان كەزدەگى ءبارىمىزدىڭ قۋانىشىمىزدى ايتساڭىزشى. زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانى ورىندالعاندا, سەسسياعا قاتىسۋشى دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى, شاقىرىلعان قوناقتار ورىندارىنان تۇرىپ, دۋ قول شاپالاقتادى. ءوز باسىم شابىتتانىپ, كوڭىلىم الابۇرتىپ, ءون بويىمدى بۇرىن-سوڭدى بولماعان الاپات سەزىم كەرنەپ كەتتى. «تاۋبە-تاۋبە, اڭساعان ارمانعا دا جەتتىك-اۋ», دەيمىن ىشتەي. كوزىمدە جاس. ءيا, بۇل كەۋدەمىزدى كەرنەگەن ۇلكەن شاتتىق, تەبىرەنىستەن شىققان قۋانىشتىڭ كوز جاسى ەدى. بۇل كورىنىس ەش ۋاقىتتا ەسىمنەن كەتپەيدى. وسى ساتتەگى ءبىزدىڭ قۋانىشىمىزدى, كوڭىل-كۇيىمىزدى سوزبەن جەتكىزە الماسپىز.
قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا ءداۋىرى ناق وسى كۇننەن باستاۋ الدى. بۇل ءداۋىردى دە, ارينە, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرامىز. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك تاڭىن جاقىنداتۋ جولىندا, ونىڭ العىشارتتارىن جاساۋ بارىسىندا اتقارىلعان قىرۋار ىستەر قانشاما. اسا كۇردەلى ساياسي تۇيىندەردىڭ قيۋىن كەلتىرىپ, شەشە بىلەتىن تاجىريبەلى باسشى, سۇڭعىلا ساياساتكەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەكەنىن ءبۇگىندە ماقتانىشپەن ايتامىز.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالقىنىڭ, تۋعان ەلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەي بەرۋى ءۇشىن كورشى مەملەكەتتەردە دە, ءوز مەملەكەتىندە دە بەيبىت ءومىردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ كەرەكتىگىن ايتىپ قانا قويماي, تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن الدىن الا قاراستىرۋدى كۇنى بۇرىن ويلاستىرا بىلەتىن سارابدال ساياساتكەر ەكەنى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان كەيىن بەس كۇن وتكەندە, ياعني 21 جەلتوقسان كۇنى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ ون ءبىر رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلارىن الماتىدا توقايلاستىرىپ, ءبىر-بىرىمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستا بولۋدىڭ نەگىزىن قالاعاندا-اق بەلگىلى بولدى. بۇل جيىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىن ايقىنداعان الماتى دەكلاراتسياسى قابىلداندى.
ءسوز رەتىنە قاراي تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتەتىن زاڭدار قابىلداۋدىڭ وڭايعا تۇسپەگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن قانداي شەشىم قابىلداسا دا, الدىمەن ماسكەۋگە جالتاقتاپ, سولاردىڭ ىعىنا جىعىلىپ ءۇيرەنگەندىكتەن بولار, رەسپۋبليكانىڭ ەگەمەندىگىنە بايلانىستى ماسەلەلەر قوزعالا باستاسا-اق ورە تۇرەگەلىپ, الدەقانداي ءبىر اپاتقا تاپ بولعانداي نەمەسە تاپ بولاتىنداي مىنەز تانىتىپ, ورەكپىپ كەتەتىن دەپۋتاتتار باسىم ەدى. ونداي حالىق قالاۋلىلارى داۋرىقپالىققا سالىنىپ, كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەدەن قانداي دا ءبىر استار ىزدەپ, ارىپتەستەرىن مەزى ەتەتىن.
مىنە, وسىنداي قيىن جاعدايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەگە بايلانىستى بولسىن, دالەلدى دە تەگەۋرىندى پىكىرلەرى دەپۋتاتتىق كورپۋستاعى سالىق زيمانوۆ, جابايحان ءابدىلدين, سۇلتان سارتاەۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, ورالباي ابدىكارىموۆ جانە باسقا ۇلكەن عالىم, بىلىكتى مامانداردىڭ ويلارىمەن استاسىپ, ورتاق ىسكە وڭ اسەرىن تيگىزەتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە ەل ەگەمەندىگىن باياندى ەتەتىن كوپتەگەن زاڭدار دەر كەزىندە قابىلدانىپ, ومىرگە جولداما الدى.
وكىنىشكە قاراي, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا قاۋىرت جۇمىس ىستەپ, حالقىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قاجەتتى زاڭداردى دەر كەزىندە ءارى بىلىكتىلىكپەن قابىلداي بىلگەن جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارى بەرەكەسىز ايتىس-تارتىستاردىڭ كەسىرىنەن بىرتە-بىرتە قوعام دامۋىن تەجەۋشى كۇشكە اينالىپ كەلە جاتقانىن وزدەرى دە بايقاماي قالدى. بۇعان ولاردىڭ كەڭەس وكىمەتى جىلدارىنداعىداي ايتتىم-ءبىتتى دەيتىن كەۋدەمسوقتىعى, دامۋدىڭ نارىقتىق جولىنا ءتۇسۋدىڭ تالاپتارىن ەسكەرمەي, قارجىنى ءوز ءوڭىرلەرىنە تارتاتىنداردىڭ جەتەگىنە ىلەسىپ, كىرىستى ءوز پايداسىنا قايتا بولۋشىلەرگە اينالۋى قوسىلىپ, ماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەردى.
بۇل ەلدىڭ تاۋەلسىزدىككە يە بولعانىنا بىرەر جىل عانا وتكەن, وداق ىدىراپ, زاۋىت, فابريكالار جۇمىس ىستەۋىن توقتاتقان, جۇرتشىلىق جاپپاي داعدارىسقا ۇشىراعان, اينالىسقا ەنگىزىلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنى كۇرت ءتۇسىپ كەتكەن قيىن كەزەڭ ەدى. مۇنداي تىعىرىقتان جوعارعى كەڭەستەگى بىتپەيتىن ايتىس-تارتىستار ەمەس, تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋ عانا الىپ شىعاتىنىن ن.ا.نازارباەۆ جاقسى ءتۇسىندى. جانە ءوزىنىڭ وسى ويىن دەپۋتاتتارعا قاشانداعىداي ۇعىنىقتى تىلدە جەتكىزە ءبىلدى.
تاۋەلسىز مەملەكەتكە ءتان باستى ينستيتۋتتار قۇرىلىپ, ءوزىنىڭ سوعان سايكەس زاڭ شىعارۋ مىندەتتەرىن ورىنداعان سوڭ جانە نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزى قالانعاننان كەيىنگى جاڭا تاريحي كەزەڭدە جوعارعى كەڭەس ءوزىن ءوزى تاراتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ويتكەنى, رەفورمالاردىڭ ودان ءارى جۇرگىزىلۋى بارىسىندا رەسپۋبليكالىق بيلىك ورگاندارىنىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, وكىلەتتى ورگاندار جۇمىسىنىڭ بۇدان بىلايعى جەردە ءتيىمسىز بولاتىنى انىقتالدى. ولار جەدەل وزگەرىپ جاتقان وقيعالارعا شۇعىل تۇردە اسەر ەتە المادى جانە وسىعان وراي بالامالى شەشىمدەر قابىلداۋدا دارمەنسىزدىك تانىتتى.
جوعارعى كەڭەستىڭ تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس ىستەگەن جەكەلەگەن ورگاندارىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرى دە كاسىبي پارلامەنت قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىن بارعان سايىن دالەلدەي ءتۇستى. تەجەمەلىلىك پەن تەپە-تەڭدىك تەتىكتەرىنىڭ جۇمىس ىستەمەۋى سالدارىنان جوعارعى كەڭەس ۇكىمەتتىڭ قىزمەتىنە ارالاسىپ, ونى اۋىستىرۋعا دەيىنگى مۇمكىندىككە يە بولدى. مۇنداي تارتىستى جاعدايلاردىڭ ۇنەمى قايتالانا بەرۋى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە جاقسىلىققا اپارمايتىنىن تۇسىنگەن حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ءبىراز بولىگى ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتاتىندىقتارى تۋرالى ءمالىمدەمە جاساپ, ارىپتەستەرىن دە وسىعان شاقىردى. جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار دا ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتا باستادى.
وسىنداي جاعدايدا دەپۋتاتتار ۇزاق پىكىرسايىستاردان كەيىن سايلاۋ تۋرالى كودەكستى, «رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەن جەرگىلىكتى اكىمدەرگە ۋاقىتشا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ تۋرالى» زاڭدى جانە «جوعارعى كەڭەستىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. رەسپۋبليكانىڭ جوعارى وكىلدى ورگانىنىڭ سوڭعى ەكى زاڭنامالىق اكتىنى قابىلداۋىنىڭ ماڭىزى ءىس جۇزىندە كونستيتۋتسياعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋمەن بىردەي بولدى.
تاۋەلسىزدىكتى بەكەمدەي ءتۇسۋ جولىنداعى بۇدان كەيىنگى تاريحي وقيعالاردىڭ بارىسى بۇگىنگى كۇنى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانى 1995 جىلعى 30 تامىزدا وتكەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلداۋعا ۇلاستى. ءويتكەنى, ەسكى جانە جاڭا ساياسي قۇرىلىستاردىڭ وزىندىك تۇرعىدا ىمىراعا كەلۋىنىڭ, عاسىرلار بويى قۇرىلعان باتىس دەموكراتياسىنىڭ ۇلگىسىن كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىنگى كەڭىستىكتە ەنگىزۋگە تىرىسۋدىڭ كورىنىسى بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىنىڭ الدىنداعى تۇڭعىش كونستيتۋتسياسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ اياعىنان قاز تۇرۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنىمەن, قوعامدا تۋىندايتىن قايشىلىقتاردى زاڭ جۇزىندە دەر كەزىندە رەتتەپ وتىرۋدا ءالى دە قايشىلىقتاردان تولىق ارىلماعان ەدى.
جاڭا كونستيتۋتسيادا وسى كەمشىلىك ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلىپ, زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارىنىڭ تۇراقتىلىعىن, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتەتىن بيلىكتى ءبولۋ ءپرينتسيپى جاريالانىپ قانا قويماي, تەجەمەلىلىك پەن تەپە-تەڭدىكتىڭ ناقتى جۇيەسى باياندى ەتىلدى. ال ول ءوز كەزەگىندە ەلدە ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپالىن تيگىزدى.
مۇنىڭ ءبارىن تاپتىشتەپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىم – تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ كىم-كىمگە دە وڭاي تيگەن جوق. قينالعان كەزدە تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەۋ بارىسىندا ءارتۇرلى كەلىسپەۋشىلىكتەر ورىن الدى. ەڭ باستىسى, وسىنداي كەلىسپەۋشىلىكتەردى داعدارىسقا ۇلاستىرماي, ۋاقتىلى شەشىپ وتىرۋ, ەل بولاشاعىنا قاتىسى بار دۇرىس شەشىمدەر قابىلداي ءبىلۋ كورەگەندىكتى, ءابجىلدىكتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇل ورايدا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي ۇپاي جيناۋدان گورى, ەكونوميكانى جولعا قويۋدى ءبىرىنشى ورىنعا شىعارىپ, قانداي ءىستى قولعا السا دا وسى باعىتتى ۇستانا وتىرىپ ءىس-قيمىل جاساۋى جاساندى كەدەرگىلەردەن ويداعىداي وتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى.
پرەزيدەنت نە ىستەسە دە, نەنى قولعا السا دا, ەڭ الدىمەن, ونىڭ ەلگە تيگىزەتىن پايدا-زيانىن قاتار بەزبەندەپ, ابدەن ولشەپ-ءپىشىپ, ەلەپ-ەكشەگەننەن كەيىن عانا جۇرتشىلىقتىڭ تالقىسىنا ۇسىنادى. استانانى ارقاعا كوشىرۋ, ەل دامۋىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى ءتارىزدى الىس بولاشاقتى كوزدەگەن جوبالار ەلباسىنىڭ ناعىز كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى.
ماسەلەن, استانا قالاسىن الايىق. ەلوردانى مۇندا كوشىرۋدىڭ استارىندا, مەنىڭ ويىمشا, رەسمي دەرەكتەردە ايتىلاتىن ءمالىمەتتەردەن دە باسقا, حالقىنىڭ قامىن تەرەڭنەن ويلاعان كەمەڭگەردىڭ شەكسىز ماحابباتى مەن اسىل ارمانى جاتىر. سولتۇستىك وبلىستارداعى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سانى استانانى كوشىرەر قارساڭدا 15-20 پايىزدىڭ و جاق بۇ جاعى عانا بولاتىن. قازاقتىڭ وسى ءبىر قۇيقالى ولكەسىنە ىشتەن دە, سىرتتان دا كوز الارتۋشىلاردىڭ از بولماعانىن نەسىنە جاسىرامىز. مىنە, وسىنداي الماعايىپ كەزدە ەلباسى قابىلداعان شۇعىل شەشىم بۇگىندە ءوز ناتيجەسىن ەسەلەي ءتۇسىپ وتىر.
بۇگىندە سارىارقا توسىندەگى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعان استانانىڭ كەلبەتىنە قاراپ, سۇيسىنەتىندەر دە, تاڭىرقاپ, باس شايقايتىندار دا جەتەرلىك. سۇيسىنەتىن سەبەبى, اينالدىرعان 12-13 جىل بەدەرىندە قالا ادام تانىماستاي وزگەرىپ, ونداعى بۇرىنعى جۇپىنى تىرشىلىك, كوز الدىڭدا قۇلپىرعان عاجاپ كورىنىسكە ۇلاستى.
ساياساتتا بولسىن, ەكونوميكادا بولسىن, الەۋمەتتىك سالادا بولسىن قازاقستان بۇگىندە وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىنداي دارەجەدە دامۋ ۇستىندە. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى جونىندە دە وسىنى ايتۋعا بولادى. استانا ارقاعا كوشەر جىلى قابىلدانعان بۇل ستراتەگيا دا ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ پرەزيدەنت ءوز قولىمەن سىزعان ەڭ ءبىر ۇتىمدى جوباسى. وسى ستراتەگيالىق باعدارلاما ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋىن الدىن الا بەلگىلەپ بەردى. ناتيجەسىندە, قازاقستان ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدا كەشەگى كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىنىڭ ەڭ الدىنا شىعىپ, ءبىز ۇستانعان ەكونوميكالىق مودەل دامۋشى ەلدەرگە ۇلگى-ونەگە رەتىندە ۇسىنىلا باستادى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە اتاپ كورسەتكەنىندەي, كەڭەستەر وداعىنان بىزگە قالعان مۇرا – كۇيزەلگەن شارۋاشىلىق, كۇيرەگەن ەكونوميكا, توقتاعان ءوندىرىس, توقىراعان عىلىم, قىسقاسى, بارلىق سالاداعى داعدارىس... داعدارىستان شىعۋ قاشاندا وڭاي شارۋا بولعان ەمەس. ەكونوميكانى مۇلدە باسقا جۇيەگە اۋىستىرۋ, نارىق زاڭدىلىعىن يگەرۋ, كادر ماسەلەلەرىن شەشۋ, ەسكى داعدى, ەسكىشە ويلاۋدان ارىلۋ ءبىز ءۇشىن وڭايعا ءتۇستى دەپ ايتا المايمىز. كوپ ويلاندىق, كوپ ىزدەندىك, شەتەلدەن كونسۋلتانتتار شاقىردىق. قالايدا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تىعىرىقتان شىعۋ قاجەت بولدى. مىنەكي, وسىنداي ۇلى ماقسات, قاۋىرت قاجەتتىلىكتەن بارىپ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى دۇنيەگە كەلدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستان وسى جولمەن نىق دامىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلداندى. اتالعان باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى بۇگىنگىدەن دە قۋاتتى بولا تۇسپەك. بۇل اسا اۋقىمدى مىندەتتەردىڭ بەرىك ەكونوميكالىق نەگىزى بار, ول ناقتى جانە وعان قول جەتكىزۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءبىز باسقاعا جالتاقتايتىن كۇننەن كەتتىك. بار بايلىعىمىزدى وزىمىزگە بۇيىراتىنداي ەتتىك. قوعامنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنە جەتتىك. وسىلايشا ءبىز تاۋەلسىز ەل بولۋدىڭ ەڭ اۋىر بەلەسىنەن وتتىك.
ال 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى ەل حالقىنىڭ ومىرىندە ەستە قالار ايتۋلى وقيعا بولدى. وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ ىشىندە, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر مەن مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسىنە يە بولعان قازاقستان ارادا ءبىر جىل وتكەندە ءوزىنىڭ سانعاسىرلىق تاريحىندا تاعى دا تۇڭعىش رەت ون ءبىر جىلدان بەرى باس قوسا الماي جۇرگەن ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارىن استانا قالاسىندا توقايلاستىرىپ, ون ءبىر جىلدان بەرى وتكىزىلمەگەن كەلەلى جيىننىڭ جوعارى دارەجەدە وتۋىنە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. بۇل – ۇلكەن مارتەبە. بۇل – قازاقستاننىڭ جەڭىسى. بۇل – قازاقستاندى, قازاق دەگەن حالىقتى دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىستىرعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەڭىسى ءارى حالقىنا تارتقان سىيى.
زامان زوبالاڭى سالدارىنان ءبىر كەزدەرى مەملەكەتتىگىنەن كوز جازىپ قالعان ەل ەدىك. ەندى, مىنە, 14,5 مىڭ شاقىرىمدىق شەكارانى شەگەندەپ, قىتاي, رەسەي سياقتى الىپ مەملەكەتتەرمەن, وزبەكستان, قىرعىزستان, تۇركىمەنستان ءتارىزدى باۋىرلاس ەلدەرمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى جولعا قويدىق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىندە قازاقستاندى جاڭا ونجىلدىقتا سەرپىندى دامىتۋدىڭ ستراتەگياسىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا كورىنىس تاپتى. جولداۋداعى اسقارالى مىندەتتەر مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ باياندى بولۋىنا, ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ نىعايۋىنا, ەكونوميكامىزدىڭ سەرپىندى دامۋىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى جاڭا باعىت-باعداردى قولداۋعا باعىتتالعان. ەلىمىزدىڭ تۇراقتى ءارى قارقىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا ءبىزدى الەم مويىنداعان ساياساتكەر, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءوزى باستاپ بارا جاتىر.
قۋانىش ايتاحانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
ەلىمىز دەربەستىككە يە بولعان جيىرما جىل بەدەرىندە جاس مەملەكەت جەتىگە كەلگەنشە جەردەن تاياق جەيتىن بالا سياقتى تالاي قيىندىقتى باستان كەشتى. ماسەلەن, ەگەمەندىك العان العاشقى جىلدارى زارىعا كۇتكەن جاس ءسابيدىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە جۇرەگى جارىلا قۋانعانداي كۇيدە بولساق, ونان كەيىنگى جىلدارى بالانىڭ بىلدىرلاپ ءتىلى شىعا باستاعانىنا تاۋبە كەلتىرگەندەي ەدىك. ەندى ءبىر ساتتە اي ساناپ, جىل ساناپ ەمەس, ەرتەگىلەردەگىدەي ساعات ساناپ, كۇن ساناپ ەرجەتىپ, بىرەر جىلدا ەلىنىڭ قامىن جەپ اتقا قونعان, ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ ءىرگەتاسىن قالاۋعا كىرىسكەن اتپال ازاماتتى كورگەندەي بولدىق.
قىسقاسى, ەلدىڭ تىزگىنى قولعا تيگەننەن كەيىن بىتكەن جۇمىس, ءسۇيسىنىپ تە, ءسۇيىنىپ تە ەسكە الار تىرلىك بارشىلىق. بۇل رەتتە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا رەسپۋبليكامىزدا ءجۇز جىلعا تاتىرلىق ىستەردىڭ اتقارىلعانىن اتاپ ءوتۋى تەگىن ەمەس.
تاۋەلسىزدىگىمىز ەندى قولعا ءتيىپ, قيىندىقتاردى باستان كەشىپ جاتقان العاشقى جىلدارى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بىلاي دەگەن ەدى: «زامان تىنىشتىعىن بەرسە, بۇگىنگى داعدارىستان دا شىعارمىز. تاۋەلسىز قازاقستان داۋلەتىنە ساۋلەتى ساي قۋاتتى مەملەكەتكە اينالار. قازاق حالقى الەمدىك وركەنيەتكە قازىرگىدەن دە قوماقتى ۇلەس قوسار. دالامىزدا دا, قالامىزدا دا شات تىرلىك ورنار». كورەگەن باسشىنىڭ ايتقانى اينىماي كەلدى, اۋىر كەزەڭدەردەن سۇرىنبەي وتكەن ەلىمىز ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن 90-جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى.
شىنىندا دا, وتكەن جىلدارعا ويمەن ءجىتى كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ, ىرگەسىن بەكىتكەن, كەڭەس وكىمەتى جىلدارىندا ساناسى بوساڭقىراپ, ۇنجىرعاسى تۇسىڭكىرەپ قالعان جۇرتتىڭ كەۋدەسىن تىكتەگەن, حالقىمىزدى قۋانىشقا كەنەلتكەن, شابىتىنا شابىت قوسىپ جىگەرلەندىرە ءتۇسكەن, بۇرىن-سوڭدى تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن, دوستى ءسۇيىندىرىپ, دۇشپاندى كۇيىندىرەتىن ءالى تالاي عاجايىپتاردىڭ كۋاسى بولارىمىز انىق.
مىنە, وسى عاجايىپتاردىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا, تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. ەڭ الدىمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ وزىنە قازاقستان كەيبىرەۋلەردىڭ ويلاعانىنداي وپ-وڭاي يە بولا قالعان جوق. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەك تۇسىنداعى ەجەلدەن ۇلى دالا اتانعان ۇلان-عايىر ولكەدە جاڭا مەملەكەتتىڭ دۇنيەگە كەلگەنىن پاش ەتتى. ساناۋلى ساعاتتاردان كەيىن الەمنىڭ ءار تاراپىنداعى مەملەكەتتەردەن كەلىپ تۇسكەن ەجەلدەن ازاتتىق اڭساعان قاھارمان حالىقتىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان قۋانىشتى حابارلار الەمدىك اقپارات قۇرالدارى ارقىلى دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تۇگەل تاراپ جاتتى.
ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى بيىگىندە تۇرىپ, وسى كۇندى ارمانداعان بابالارىمىزدىڭ بيىك مۇراتتارى الدىندا, جان الىسىپ, جان بەرىسكەن الماعايىپ زامانداردا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن اتالارىمىزدىڭ ءاز اماناتى الدىندا, ەل بوستاندىعى جولىندا قۇربان بولعان ەسىل ەرلەرىمىزدىڭ ماڭگى وشپەس رۋحى الدىندا باسىمىزدى ءيىپ, تاعزىم ەتەمىز.
رەسپۋبليكا حالقىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكىزگەن تولايىم تابىستارىن ءسوز ەتكەندە, وتكەن تاريحتى ەسكە تۇسىرمەي تۇرا المايسىڭ. سول ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ قانشالىقتى قىمبات, باعا جەتپەس ۇعىم ەكەنىن, ونىڭ ۇدايى جاسامپازدىققا جەتەلەيتىنىن بۇكىل بولمىسىڭمەن ۇعىنا تۇسەسىڭ.
تاۋەلسىزدىك – ۇلى ۇعىم. ميلليونداعان حالقى بولا تۇرا تاۋەلسىزدىكتى ارمانداۋمەن وتكەن, بۇگىنگى كۇنى دە تاۋەلسىزدىك كوزىنەن بۇل-بۇل ۇشىپ, سول كۇندى ارمان قاناتىنا بايلاپ, كۇرەس جولىندا جۇرگەندەر قانشاما. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاراتقان يەمىز وڭ كوزىمەن قاراعانداي. ال تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز – دۇرىس باعىت-باعدار بەرىلسە, تاۋ قوپارار كۇش. تاۋەلسىز ەل حالقىنىڭ بويىندا الدە قۋانىشتان با, الدە عاسىرلار بويى اڭساعان ارمانىنىڭ ورىندالۋىنان تۋىندايتىن قۋات-كۇشتەن بە, ايتەۋىر وراسان زور ەرىك-جىگەر, قۇلشىنىس, شابىت, جاسامپازدىق پايدا بولادى. مىنە, وسىناۋ تاۋ سۋىنداي تاسقىنداعان الاپات بۇلقىنىستى ارناعا سالىپ, اعىسىن تۇزەتسە, ول جۇرەر جولداعى جاعالاۋ كوكوراي شالعىنعا بولەنىپ, كۇن وتكەن سايىن قۇلپىرا بەرمەك. جاراتقان يەمىز وسىنداي قاسيەتكە يە باعباندى قازاقتىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ نيەتىنە قاراي كۇنى بۇرىن دايىنداعان با دەرسىڭ. ول باعبان – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ!
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وزگەگە ۇقسامايتىن ەرەكشە تۇلعا بولۋىمەن قاتار, جۇرەگىنە مەيىرىمدىلىك ۇيالاتقان, حالقىنا جانى اشيتىن جان ەكەنى ىسىنەن دە, سوزىنەن دە ۇنەمى بايقالىپ تۇرادى. ساياسات مايدانىندا ابدەن ىسىلعان ن.ءا.نازارباەۆ تۋعان ەلىنىڭ پايداسىنا شەشىلەر ءاربىر ۇرىمتال تۇستى ءساتىمەن پايدالانا بىلەدى. ماسەلەن, جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى حالقىنا جوعارىدان, ياعني ماسكەۋدەن تاعىلعان «ۇلتشىل» دەگەن قارا كۇيەنى قاتەلىكپەن قابىلدانعان شەشىم رەتىندە ماسكەۋدىڭ ءوز قولىمەن الدىرتىپ تاستادى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەنەۋى كەتە قويماعان 1989 جىلى قابىلدانعان «ءتىلدەر تۋرالى» زاڭدا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالانۋى كەزىندە تۋىنداعان ايتىس-تارتىستا ءوز جەرىندە ازشىلىققا ۇشىراپ وتىرعان قازاقتاردىڭ تۋعان ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاۋعا ابدەن قۇقىلى ەكەنىن جەرىنە جەتكىزە دالەلدەپ, دەپۋتاتتاردىڭ قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دارەجەسىنە كوتەرگەن زاڭدى قابىلداۋ كەرەكتىگىنە كوزدەرىن جەتكىزدى.
جالپى, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە باعىت العان جىلدارىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى شەجىرەسىن تۇزەر بولساق, وندا ەلباسى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ اجىراماس ۇعىم ەكەنى انىق بايقالادى. ول شەجىرە, تۇپتەپ كەلگەندە, ماڭگى ەستە قالار نەبىر ايتۋلى وقيعالارعا تۇنىپ تۇر. سول كەزدە جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى رەتىندە رەسپۋبليكا ەگەمەندىگىن بەكەمدەگەن تالاي تاريحي شەشىمدەردىڭ كۋاسى بولعانىمدى بۇگىندە ماقتانىشپەن ەسكە الامىن.
ەگەمەندىككە قادام باسقان العاشقى جىلداردان باستاپ رەسپۋبليكانىڭ تاۋەلسىز ەلگە ءتان بولۋعا ءتيىس نىشاندارىنا قاتىستى, قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن بەكەمدەي تۇسەتىن جانە باسقا زاڭدار بىرىنەن كەيىن ءبىرى قابىلدانىپ جاتتى. سولاردىڭ بىرەگەيى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى ەنگىزۋ بولدى. بۇل ارادا دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بولاشاقتى بولجاي بىلگەن باتىل قادامى شەشۋشى ءرول اتقاردى.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتى ەنگىزۋ رەسپۋبليكا ءۇشىن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى ايتىس-تارتىسقا سالماي, پرەزيدەنت پارمەنىمەن شەشۋگە توتە جول اشار ەدى. ال دەربەستىككە باعىت العان ەلىمىزدە وزەكتى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى.
مەملەكەتتەگى جوعارى قىزمەتكە تاعايىندالعان ساتتەن باستاپ ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دەربەستىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان باتىل دا بەلسەندى قادامدار جاسادى. سونىڭ ءبىرى – قىرىق جىل بويى حالقىمىزعا سور بولىپ جابىسقان, اتوم قارۋىن سىناقتان وتكىزەتىن سەمەي پوليگونىن جابۋ ماسەلەسى ەدى. بۇل پروبلەما سول جىلدارى ۇنەمى قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىرىپ, حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن ابدەن شەگىنە جەتكىزگەن بولاتىن. ن.ا.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندە العاشقى ءپارمەندەرىنىڭ ءبىرى وسى پوليگونعا بايلانىستى بولدى. ءسويتىپ, 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا مەملەكەت باسشىسى سەمەي ماڭىنداعى يادرولىق پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى...
ال 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا كەشكى ساعات 18.00-دەن وتكەندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭى قابىلدانعان كەزدەگى ءبارىمىزدىڭ قۋانىشىمىزدى ايتساڭىزشى. زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانى ورىندالعاندا, سەسسياعا قاتىسۋشى دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى, شاقىرىلعان قوناقتار ورىندارىنان تۇرىپ, دۋ قول شاپالاقتادى. ءوز باسىم شابىتتانىپ, كوڭىلىم الابۇرتىپ, ءون بويىمدى بۇرىن-سوڭدى بولماعان الاپات سەزىم كەرنەپ كەتتى. «تاۋبە-تاۋبە, اڭساعان ارمانعا دا جەتتىك-اۋ», دەيمىن ىشتەي. كوزىمدە جاس. ءيا, بۇل كەۋدەمىزدى كەرنەگەن ۇلكەن شاتتىق, تەبىرەنىستەن شىققان قۋانىشتىڭ كوز جاسى ەدى. بۇل كورىنىس ەش ۋاقىتتا ەسىمنەن كەتپەيدى. وسى ساتتەگى ءبىزدىڭ قۋانىشىمىزدى, كوڭىل-كۇيىمىزدى سوزبەن جەتكىزە الماسپىز.
قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا ءداۋىرى ناق وسى كۇننەن باستاۋ الدى. بۇل ءداۋىردى دە, ارينە, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرامىز. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك تاڭىن جاقىنداتۋ جولىندا, ونىڭ العىشارتتارىن جاساۋ بارىسىندا اتقارىلعان قىرۋار ىستەر قانشاما. اسا كۇردەلى ساياسي تۇيىندەردىڭ قيۋىن كەلتىرىپ, شەشە بىلەتىن تاجىريبەلى باسشى, سۇڭعىلا ساياساتكەر نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەكەنىن ءبۇگىندە ماقتانىشپەن ايتامىز.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالقىنىڭ, تۋعان ەلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەي بەرۋى ءۇشىن كورشى مەملەكەتتەردە دە, ءوز مەملەكەتىندە دە بەيبىت ءومىردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ كەرەكتىگىن ايتىپ قانا قويماي, تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن الدىن الا قاراستىرۋدى كۇنى بۇرىن ويلاستىرا بىلەتىن سارابدال ساياساتكەر ەكەنى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان كەيىن بەس كۇن وتكەندە, ياعني 21 جەلتوقسان كۇنى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ ون ءبىر رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلارىن الماتىدا توقايلاستىرىپ, ءبىر-بىرىمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستا بولۋدىڭ نەگىزىن قالاعاندا-اق بەلگىلى بولدى. بۇل جيىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىن ايقىنداعان الماتى دەكلاراتسياسى قابىلداندى.
ءسوز رەتىنە قاراي تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتەتىن زاڭدار قابىلداۋدىڭ وڭايعا تۇسپەگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن قانداي شەشىم قابىلداسا دا, الدىمەن ماسكەۋگە جالتاقتاپ, سولاردىڭ ىعىنا جىعىلىپ ءۇيرەنگەندىكتەن بولار, رەسپۋبليكانىڭ ەگەمەندىگىنە بايلانىستى ماسەلەلەر قوزعالا باستاسا-اق ورە تۇرەگەلىپ, الدەقانداي ءبىر اپاتقا تاپ بولعانداي نەمەسە تاپ بولاتىنداي مىنەز تانىتىپ, ورەكپىپ كەتەتىن دەپۋتاتتار باسىم ەدى. ونداي حالىق قالاۋلىلارى داۋرىقپالىققا سالىنىپ, كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەدەن قانداي دا ءبىر استار ىزدەپ, ارىپتەستەرىن مەزى ەتەتىن.
مىنە, وسىنداي قيىن جاعدايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قانداي دا ءبىر ماسەلەگە بايلانىستى بولسىن, دالەلدى دە تەگەۋرىندى پىكىرلەرى دەپۋتاتتىق كورپۋستاعى سالىق زيمانوۆ, جابايحان ءابدىلدين, سۇلتان سارتاەۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, ورالباي ابدىكارىموۆ جانە باسقا ۇلكەن عالىم, بىلىكتى مامانداردىڭ ويلارىمەن استاسىپ, ورتاق ىسكە وڭ اسەرىن تيگىزەتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە ەل ەگەمەندىگىن باياندى ەتەتىن كوپتەگەن زاڭدار دەر كەزىندە قابىلدانىپ, ومىرگە جولداما الدى.
وكىنىشكە قاراي, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا قاۋىرت جۇمىس ىستەپ, حالقىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قاجەتتى زاڭداردى دەر كەزىندە ءارى بىلىكتىلىكپەن قابىلداي بىلگەن جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارى بەرەكەسىز ايتىس-تارتىستاردىڭ كەسىرىنەن بىرتە-بىرتە قوعام دامۋىن تەجەۋشى كۇشكە اينالىپ كەلە جاتقانىن وزدەرى دە بايقاماي قالدى. بۇعان ولاردىڭ كەڭەس وكىمەتى جىلدارىنداعىداي ايتتىم-ءبىتتى دەيتىن كەۋدەمسوقتىعى, دامۋدىڭ نارىقتىق جولىنا ءتۇسۋدىڭ تالاپتارىن ەسكەرمەي, قارجىنى ءوز ءوڭىرلەرىنە تارتاتىنداردىڭ جەتەگىنە ىلەسىپ, كىرىستى ءوز پايداسىنا قايتا بولۋشىلەرگە اينالۋى قوسىلىپ, ماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەردى.
بۇل ەلدىڭ تاۋەلسىزدىككە يە بولعانىنا بىرەر جىل عانا وتكەن, وداق ىدىراپ, زاۋىت, فابريكالار جۇمىس ىستەۋىن توقتاتقان, جۇرتشىلىق جاپپاي داعدارىسقا ۇشىراعان, اينالىسقا ەنگىزىلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنى كۇرت ءتۇسىپ كەتكەن قيىن كەزەڭ ەدى. مۇنداي تىعىرىقتان جوعارعى كەڭەستەگى بىتپەيتىن ايتىس-تارتىستار ەمەس, تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋ عانا الىپ شىعاتىنىن ن.ا.نازارباەۆ جاقسى ءتۇسىندى. جانە ءوزىنىڭ وسى ويىن دەپۋتاتتارعا قاشانداعىداي ۇعىنىقتى تىلدە جەتكىزە ءبىلدى.
تاۋەلسىز مەملەكەتكە ءتان باستى ينستيتۋتتار قۇرىلىپ, ءوزىنىڭ سوعان سايكەس زاڭ شىعارۋ مىندەتتەرىن ورىنداعان سوڭ جانە نارىقتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزى قالانعاننان كەيىنگى جاڭا تاريحي كەزەڭدە جوعارعى كەڭەس ءوزىن ءوزى تاراتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ويتكەنى, رەفورمالاردىڭ ودان ءارى جۇرگىزىلۋى بارىسىندا رەسپۋبليكالىق بيلىك ورگاندارىنىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, وكىلەتتى ورگاندار جۇمىسىنىڭ بۇدان بىلايعى جەردە ءتيىمسىز بولاتىنى انىقتالدى. ولار جەدەل وزگەرىپ جاتقان وقيعالارعا شۇعىل تۇردە اسەر ەتە المادى جانە وسىعان وراي بالامالى شەشىمدەر قابىلداۋدا دارمەنسىزدىك تانىتتى.
جوعارعى كەڭەستىڭ تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس ىستەگەن جەكەلەگەن ورگاندارىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرى دە كاسىبي پارلامەنت قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىن بارعان سايىن دالەلدەي ءتۇستى. تەجەمەلىلىك پەن تەپە-تەڭدىك تەتىكتەرىنىڭ جۇمىس ىستەمەۋى سالدارىنان جوعارعى كەڭەس ۇكىمەتتىڭ قىزمەتىنە ارالاسىپ, ونى اۋىستىرۋعا دەيىنگى مۇمكىندىككە يە بولدى. مۇنداي تارتىستى جاعدايلاردىڭ ۇنەمى قايتالانا بەرۋى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە جاقسىلىققا اپارمايتىنىن تۇسىنگەن حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ءبىراز بولىگى ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتاتىندىقتارى تۋرالى ءمالىمدەمە جاساپ, ارىپتەستەرىن دە وسىعان شاقىردى. جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار دا ءوز وكىلەتتىكتەرىن توقتاتا باستادى.
وسىنداي جاعدايدا دەپۋتاتتار ۇزاق پىكىرسايىستاردان كەيىن سايلاۋ تۋرالى كودەكستى, «رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەن جەرگىلىكتى اكىمدەرگە ۋاقىتشا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ تۋرالى» زاڭدى جانە «جوعارعى كەڭەستىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى. رەسپۋبليكانىڭ جوعارى وكىلدى ورگانىنىڭ سوڭعى ەكى زاڭنامالىق اكتىنى قابىلداۋىنىڭ ماڭىزى ءىس جۇزىندە كونستيتۋتسياعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋمەن بىردەي بولدى.
تاۋەلسىزدىكتى بەكەمدەي ءتۇسۋ جولىنداعى بۇدان كەيىنگى تاريحي وقيعالاردىڭ بارىسى بۇگىنگى كۇنى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانى 1995 جىلعى 30 تامىزدا وتكەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلداۋعا ۇلاستى. ءويتكەنى, ەسكى جانە جاڭا ساياسي قۇرىلىستاردىڭ وزىندىك تۇرعىدا ىمىراعا كەلۋىنىڭ, عاسىرلار بويى قۇرىلعان باتىس دەموكراتياسىنىڭ ۇلگىسىن كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىنگى كەڭىستىكتە ەنگىزۋگە تىرىسۋدىڭ كورىنىسى بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىنىڭ الدىنداعى تۇڭعىش كونستيتۋتسياسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ اياعىنان قاز تۇرۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنىمەن, قوعامدا تۋىندايتىن قايشىلىقتاردى زاڭ جۇزىندە دەر كەزىندە رەتتەپ وتىرۋدا ءالى دە قايشىلىقتاردان تولىق ارىلماعان ەدى.
جاڭا كونستيتۋتسيادا وسى كەمشىلىك ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلىپ, زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارىنىڭ تۇراقتىلىعىن, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتەتىن بيلىكتى ءبولۋ ءپرينتسيپى جاريالانىپ قانا قويماي, تەجەمەلىلىك پەن تەپە-تەڭدىكتىڭ ناقتى جۇيەسى باياندى ەتىلدى. ال ول ءوز كەزەگىندە ەلدە ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپالىن تيگىزدى.
مۇنىڭ ءبارىن تاپتىشتەپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىم – تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ كىم-كىمگە دە وڭاي تيگەن جوق. قينالعان كەزدە تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەۋ بارىسىندا ءارتۇرلى كەلىسپەۋشىلىكتەر ورىن الدى. ەڭ باستىسى, وسىنداي كەلىسپەۋشىلىكتەردى داعدارىسقا ۇلاستىرماي, ۋاقتىلى شەشىپ وتىرۋ, ەل بولاشاعىنا قاتىسى بار دۇرىس شەشىمدەر قابىلداي ءبىلۋ كورەگەندىكتى, ءابجىلدىكتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇل ورايدا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي ۇپاي جيناۋدان گورى, ەكونوميكانى جولعا قويۋدى ءبىرىنشى ورىنعا شىعارىپ, قانداي ءىستى قولعا السا دا وسى باعىتتى ۇستانا وتىرىپ ءىس-قيمىل جاساۋى جاساندى كەدەرگىلەردەن ويداعىداي وتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى.
پرەزيدەنت نە ىستەسە دە, نەنى قولعا السا دا, ەڭ الدىمەن, ونىڭ ەلگە تيگىزەتىن پايدا-زيانىن قاتار بەزبەندەپ, ابدەن ولشەپ-ءپىشىپ, ەلەپ-ەكشەگەننەن كەيىن عانا جۇرتشىلىقتىڭ تالقىسىنا ۇسىنادى. استانانى ارقاعا كوشىرۋ, ەل دامۋىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى ءتارىزدى الىس بولاشاقتى كوزدەگەن جوبالار ەلباسىنىڭ ناعىز كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى.
ماسەلەن, استانا قالاسىن الايىق. ەلوردانى مۇندا كوشىرۋدىڭ استارىندا, مەنىڭ ويىمشا, رەسمي دەرەكتەردە ايتىلاتىن ءمالىمەتتەردەن دە باسقا, حالقىنىڭ قامىن تەرەڭنەن ويلاعان كەمەڭگەردىڭ شەكسىز ماحابباتى مەن اسىل ارمانى جاتىر. سولتۇستىك وبلىستارداعى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سانى استانانى كوشىرەر قارساڭدا 15-20 پايىزدىڭ و جاق بۇ جاعى عانا بولاتىن. قازاقتىڭ وسى ءبىر قۇيقالى ولكەسىنە ىشتەن دە, سىرتتان دا كوز الارتۋشىلاردىڭ از بولماعانىن نەسىنە جاسىرامىز. مىنە, وسىنداي الماعايىپ كەزدە ەلباسى قابىلداعان شۇعىل شەشىم بۇگىندە ءوز ناتيجەسىن ەسەلەي ءتۇسىپ وتىر.
بۇگىندە سارىارقا توسىندەگى الىپ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعان استانانىڭ كەلبەتىنە قاراپ, سۇيسىنەتىندەر دە, تاڭىرقاپ, باس شايقايتىندار دا جەتەرلىك. سۇيسىنەتىن سەبەبى, اينالدىرعان 12-13 جىل بەدەرىندە قالا ادام تانىماستاي وزگەرىپ, ونداعى بۇرىنعى جۇپىنى تىرشىلىك, كوز الدىڭدا قۇلپىرعان عاجاپ كورىنىسكە ۇلاستى.
ساياساتتا بولسىن, ەكونوميكادا بولسىن, الەۋمەتتىك سالادا بولسىن قازاقستان بۇگىندە وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىنداي دارەجەدە دامۋ ۇستىندە. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى جونىندە دە وسىنى ايتۋعا بولادى. استانا ارقاعا كوشەر جىلى قابىلدانعان بۇل ستراتەگيا دا ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ پرەزيدەنت ءوز قولىمەن سىزعان ەڭ ءبىر ۇتىمدى جوباسى. وسى ستراتەگيالىق باعدارلاما ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋىن الدىن الا بەلگىلەپ بەردى. ناتيجەسىندە, قازاقستان ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدا كەشەگى كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىنىڭ ەڭ الدىنا شىعىپ, ءبىز ۇستانعان ەكونوميكالىق مودەل دامۋشى ەلدەرگە ۇلگى-ونەگە رەتىندە ۇسىنىلا باستادى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە اتاپ كورسەتكەنىندەي, كەڭەستەر وداعىنان بىزگە قالعان مۇرا – كۇيزەلگەن شارۋاشىلىق, كۇيرەگەن ەكونوميكا, توقتاعان ءوندىرىس, توقىراعان عىلىم, قىسقاسى, بارلىق سالاداعى داعدارىس... داعدارىستان شىعۋ قاشاندا وڭاي شارۋا بولعان ەمەس. ەكونوميكانى مۇلدە باسقا جۇيەگە اۋىستىرۋ, نارىق زاڭدىلىعىن يگەرۋ, كادر ماسەلەلەرىن شەشۋ, ەسكى داعدى, ەسكىشە ويلاۋدان ارىلۋ ءبىز ءۇشىن وڭايعا ءتۇستى دەپ ايتا المايمىز. كوپ ويلاندىق, كوپ ىزدەندىك, شەتەلدەن كونسۋلتانتتار شاقىردىق. قالايدا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تىعىرىقتان شىعۋ قاجەت بولدى. مىنەكي, وسىنداي ۇلى ماقسات, قاۋىرت قاجەتتىلىكتەن بارىپ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى دۇنيەگە كەلدى.
قازىرگى كەزدە قازاقستان وسى جولمەن نىق دامىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلداندى. اتالعان باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى بۇگىنگىدەن دە قۋاتتى بولا تۇسپەك. بۇل اسا اۋقىمدى مىندەتتەردىڭ بەرىك ەكونوميكالىق نەگىزى بار, ول ناقتى جانە وعان قول جەتكىزۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءبىز باسقاعا جالتاقتايتىن كۇننەن كەتتىك. بار بايلىعىمىزدى وزىمىزگە بۇيىراتىنداي ەتتىك. قوعامنىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنە جەتتىك. وسىلايشا ءبىز تاۋەلسىز ەل بولۋدىڭ ەڭ اۋىر بەلەسىنەن وتتىك.
ال 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى ەل حالقىنىڭ ومىرىندە ەستە قالار ايتۋلى وقيعا بولدى. وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ ىشىندە, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر مەن مۇسىلمان ەلدەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ مارتەبەسىنە يە بولعان قازاقستان ارادا ءبىر جىل وتكەندە ءوزىنىڭ سانعاسىرلىق تاريحىندا تاعى دا تۇڭعىش رەت ون ءبىر جىلدان بەرى باس قوسا الماي جۇرگەن ەقىۇ-عا مۇشە 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارىن استانا قالاسىندا توقايلاستىرىپ, ون ءبىر جىلدان بەرى وتكىزىلمەگەن كەلەلى جيىننىڭ جوعارى دارەجەدە وتۋىنە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. بۇل – ۇلكەن مارتەبە. بۇل – قازاقستاننىڭ جەڭىسى. بۇل – قازاقستاندى, قازاق دەگەن حالىقتى دۇنيە جۇزىنە كەڭىنەن تانىستىرعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەڭىسى ءارى حالقىنا تارتقان سىيى.
زامان زوبالاڭى سالدارىنان ءبىر كەزدەرى مەملەكەتتىگىنەن كوز جازىپ قالعان ەل ەدىك. ەندى, مىنە, 14,5 مىڭ شاقىرىمدىق شەكارانى شەگەندەپ, قىتاي, رەسەي سياقتى الىپ مەملەكەتتەرمەن, وزبەكستان, قىرعىزستان, تۇركىمەنستان ءتارىزدى باۋىرلاس ەلدەرمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى جولعا قويدىق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىندە قازاقستاندى جاڭا ونجىلدىقتا سەرپىندى دامىتۋدىڭ ستراتەگياسىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل ەلباسىمىزدىڭ بيىلعى جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا كورىنىس تاپتى. جولداۋداعى اسقارالى مىندەتتەر مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ باياندى بولۋىنا, ەلىمىزدە ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ نىعايۋىنا, ەكونوميكامىزدىڭ سەرپىندى دامۋىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى جاڭا باعىت-باعداردى قولداۋعا باعىتتالعان. ەلىمىزدىڭ تۇراقتى ءارى قارقىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا ءبىزدى الەم مويىنداعان ساياساتكەر, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءوزى باستاپ بارا جاتىر.
قۋانىش ايتاحانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
