بەكير وكان: وكان ۋنيۆەرسيتەتى – ءالeمنىڭ وزىق وقۋ ورداسى

سوڭعى شيرەك عاسىردا تۇركيا رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسى قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتىر. بۇرىن تۇركيانىڭ تەڭىز ساۋدا ەكونو­مي­كاسى, تۋريزم, تەكستيل وندىرىسىمەن اتى شىقسا, بۇگىندە الەم تۇركيانى ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىمەن تانيتىن بولدى. ىستامبۇل قالاسىندا 1999 جىلى وكان ۋنيۆەرسيتەتى اشىلعان ەدى. بۇل وقۋ ورداسى بار-جوعى ون ەكى جىلدىڭ ىشىندە تۇركيانىڭ ماڭدايالدى ۋني­ۆەر­سي­تەت­تەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. وسىنىڭ سىرىن ۋنيۆەرسيتەت قۇرىل­تايشىسى بەكير وكاننان سۇراپ بىلگەن ەدىك. – بەكير مىرزا, وكان ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋداعى نەگىزگى ماقساتى­ڭىزدى ايتىپ وتسەڭىز؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى تەك كوممەر­تسيالىق جوباعا عانا باعىتتالماعان. نەگىزىنەن, وقۋ ورنى تۇركيانىڭ ءبىلىم سا­پاسىنىڭ دامۋىن, سونداي-اق, ماڭىزدى سالالار بويىنشا جان-جاقتى جەتىلگەن مامانداردى ازىرلەۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنe ىقپال ەتۋدى كوزدەيدى. قالا بەردى, ەكونو­مي­كادان وزگە حا­لىقارالىق قاتىناستار, شەت تىلدەرى سالاسىنىڭ مايتالمان ما­ماندارىن دايىنداۋدى ماقسات ەتەدى. تۇركيا رەسپۋبليكاسى سەكسەنىنشى جىلداردان كەيىن جەكەمەنشىك وقۋ ور­ىندارىنىڭ اشىلۋىنا زاڭدىق تۇر­عىدان بارىنشا ءتيىمدى جاعداي جا­سا­دى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىندا شەتەلدىك پروفەسسورلار جۇمىس ىستەپ, ءتۇر­كيا­نىڭ ءبىلىم ساپاسى وركەندەي باستادى. ستۋدەنتتەرىمىز شەتەلدەردە ءتاجىري­بە­دەن ءوتىپ, ەلگە كەلگەن سوڭ الەمدىك سوڭعى جاڭا­لىق­تاردى ءون­دى­رىسكە ەنگىزە باستادى. وسىنىڭ ءناتي­جەسىندە تۇركيادا عىلى­مي تەحنو­كرا­تيانىڭ دامۋىنا جول اشىلدى. بۇل تۇرىك قوعامىنىڭ سوڭعى جيىرما جى­ل­دىق­تاعى جەتىستىگىنىڭ نەگىزگى سىرى. باسەكەلەستىك قاتتى قارقىن العان قوعامدا سەرپىندى جوبالاردان تىس قالۋعا بولمايدى. سىرت قالساڭ, ەر­تەڭ سول سالا بويىنشا مەشەۋلىككە ۇرى­نا­سىڭ. قىسقاشا ايتقاندا, جوعا­رى وقۋ ورنىن اشۋداعى ماقساتىم – تۇركيا مەملەكەتىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋ بولدى دەسەم ارتىق ەمەس. – وكان ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ستۋ­دەنت­تەردىڭ كونتينگەنتى قانداي؟ – وكان حولدينگ قازاقستان مەن تۇركيانىڭ قۇ­رىلىس, تۋريزم, تاماق ونەركاسىبى جانە ەنەرگەتي­كالىق ءوندى­رىس سالالارىندا ساپالى قىزمەت ەتىپ ءجۇر­گەندىكتەن, ادەپكىدە ستۋدەنتتەر سانى­نىڭ مول بولۋىنا كومپانيانىڭ اتاعى اسەر ەتتى. كەيىن وكان وقۋ ورنىندا بەرىلەتىن ساپالى ءبىلىم اسەر ەتە باستادى. شەتەلدىك پروفەسسور­لار­دىڭ ءدارىس بەرۋى, ءاربىر جىلى جاسا­لاتىن رەيتينگ بويىنشا ۋنيۆەرسي­تەت­تىڭ ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنى سانالۋى, ءبىتىرۋشى تۇلەك­تەر­دىڭ تۇركياداعى جو­عا­رى ورىنداردا قىزمەت ەتۋى, ءبىزدىڭ وقۋ وردامىزعا تا­لاپكەرلەردىڭ ەكپىندى ىنتا بىلدىرۋىنە ىقپال ەتتى دەپ وي­لايمىن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1999 جىلى اشىلعان وكان ۋنيۆەرسيتەتىندە بۇگىندە 7000 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. – قانداي سالالار بويىنشا ماماندار دايارلايسىزدار؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى ۋاقىت تالا­بىنا ساي جانە بولاشاققا قاجەتتى ماماندار دايىندايتىن فاكۋلتەتتەر مەن بولىمدەردى قۇردى. اسىرەسە, ەكو­نوميكا سالاسىنا قاجەتتى, سون­داي-اق, شەت ءتىلى ماماندارىن داي­ىنداۋعا با­سىمدىق بەردى. بۇگىندە وقۋ ورنىندا اعىلشىن ءتىلى, نەمىس تىلىمەن بىرگە ورىس ءتىلى, اراب ءتىلى, قىتاي ءتىلى ءبو­لىم­دەرى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار, اعىلشىن تىلىندە ساباق بەرەتىن مەنەدجمەنت, ماركەتينگ, ساۋلەت ونەرى, ينجەنەريا فاكۋلتەتتەرى بار. «كا­سىپ­كەرلىككە جاقىن ۋنيۆەرسيتەت» دەگەن لاقاپ اتى بار وقۋ ورنىندا ءبىلىمدى تاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋعا ار­نال­­عان جانە ساپالى مامان بولۋعا باۋ­لي­تىن كون­سۋلتاتسيالىق باعدارلامالار دا جۇمىس ىستەيدى. وكان ۋنيۆەرسيتەتى وتكەن جىلدان باستاپ حالىقارالىق قاتىناستار ءبولىمىن اشتى. – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سىرتقى باي­لانىسى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز؟ ياعني, شەتەلدەردەگى قانداي وقۋ ور­ىندارىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورنات­قان؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى اقش-تىڭ گeورگ ماسون ۋنيۆەرسيتەتىمەن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اتاقتى ماسكەۋ مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن, سون­داي-اق, قازاقستانداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىندا­عى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە ت.ب. جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان. اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ تاجىريبەسىن ۇشتاۋ ماقساتىندا باي­لا­نىس جاسايمىز. سونىمەن بىرگە, وكان ۋنيۆەرسيتەتى ەۋروپالىق وداقتىڭ «ەراسمۋس» باعدارلاماسىنا مۇشە ءتۇر­­كياداعى ساناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل باعدارلاما ەۋ­رو­پاداعى جوو-دا بىرىڭعاي جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم ساپاسىنىڭ قالىپ­تا­سۋىن كوزدەيدى. – وكان وقۋ ورداسىنىڭ الداعى ۋاقىتتا قانداي جوسپارلارى بار؟ – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ كورپۋسى, جاتاقحاناسى زاماناۋي قۇرىلعى­لار­مەن جابدىقتالعان. پروفەسسور­لىق قۇرامىمىز دا وتە جاقسى. الەمنىڭ ەڭ مىقتى دەگەن ۇستازدارى ءدارىس وقي­دى. ياعني, تۇركيادا ءبىزدىڭ وقۋ ورنى­نىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى. ەندى, وسى دەڭگەيدى ساقتاي وتىرىپ, الداعى ۋا­قىتتا قوعامعا قاجەتتى دەگەن مامان­دار­دى ازىرلەيتىن بولىمدەردى اش­پاق­شى ويىمىز بار. اسىرەسە, عىلىمي تەحنوكراتياعا باسىمدىق بەرمەكپىز. ءسوز سوڭىندا ايتپاعىم, وكان ۋنيۆەرسيتەتى ءتۇر­كيانىڭ ساياسات پەن ەكونوميكاداعى ەڭ جاقىن ارىپتەسى سانالاتىن قازاقستاننان دا ستۋدەنتتەر قابىلداۋعا پەيىلدى. وسى جىلدان باستاپ وكان وقۋ ورنىندا نازارباەۆ اتىنداعى ستيپەنديانىڭ جانە وزگە دە تاعايىندالعان ستيپەنديالارعا يە بەس قازاق ستۋدەنتى ءبىلىم الۋدا. ولار ۋنيۆەرسيتەت تالابىنا ساي تەرەڭ, جان-جاقتى ءبىلىم الۋدا. قازاق شاكىرتتەرى اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەۋمەن بىرگە, ىستامبۇلدىڭ باي مادەنيەتىن بويلارىنا سىڭىرۋدە. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت! اڭگىمەلەسكەن احمەت الياز.