الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى تالدىقورعان شاھارىنىڭ بۇگىنگى ءوسىپ-وركەندەۋى جايلى جۇرتشىلىق ءاردايىم جاقسى پىكىر ءبىلدىرىپ, ىقىلاسپەن ايتادى. بۇل تەگىن ەمەس. جىلدىڭ قاي ماۋسىمىندا بولسىن قايناعان تىرلىك پەن كوز قىزىقتىرار ءسان-سالتاناتىمەن ەرەكشەلەنەتىن ونىڭ ورتالىق كوشەلەرى دە اسا كورىكتى. اتاۋلارى دا كوڭىلگە قونىمدى. قازاقستان, تاۋەلسىزدىك, جەلتوقسان, ابىلايحان, ءباھادۇر باتىر قابانباي, قابىليسا جىراۋ, اباي, ءىلياس جانسۇگىروۆ, اقىن سارا تاعى باسقا ۇلتتىق شىرايداعى ەسىمدەردى كورگەندە كوڭىل ريزاشىلىققا بولەنەدى. گۇلزار كومكەرگەن ءسان-سالتاناتى مەن تازالىعى دا كورگەن جاننىڭ مەيىرىن قاندىرادى. ارينە, ول ءۇشىن قىرۋار جۇمىس جاسالىپ, تىنىمسىز تىرلىكتىڭ تولاسسىز جالعاسىپ جاتقانى دا اقيقات. قالا تىزگىنىن قولىنا العانىنا از ۋاقىت وتكەن, ماماندىعى ينجەنەر قۇرىلىسشى, ءارى بىرەر اۋداندا باسشى قىزمەتتە بولعان ماحاببات بيگەلديەۆتەن بۇعان دەيىنگى اتقارىلعان جۇمىس پەن الداعى جوسپارلارى جايلى سۇراعان ەدىك.
– ماحاببات سادۋاقاس ۇلى, قىزمەتىڭىزگە ءاردايىم ساتتىلىك سەرىك بولسىن. گازەت وقىرماندارىنا قالانىڭ قازىرگى كەلبەتى جايلى اڭگىمەلەپ وتسەڭىز.
– راحمەت. جاڭا قىزمەتتەگى مىندەتىمدى بىردەن شاھارمەن جانە تۇرعىنداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋدان باستادىم. ەندى نەنى قولعا الۋ قاجەتتىگىن سارالادىم. كوپ جۇمىس جاسالعانىن ءوزىڭىز دە بىلەسىز. ايتارىم, بۇعان دەيىن قالا اكىمى بولعان ءساكەن جىلقايداروۆتىڭ ىسكەرلىگى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنە ەرەكشە ريزا بولدىم. جالپى, بىلىكتى كادرلار شوعىرلانعان قالا اكىمدىگىنىڭ ۇجىمىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى تاپسىرمالاردى, وبلىس اكىمىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا وسىلاي كىرىسىپ كەتتىك. شاھاردىڭ ءساۋلەتى جايلى ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. الداعى جوسپارلار مەن تياناعىن تەز ارادا كەلتىرەتىن ماسەلەلەر دە از ەمەس.
وسىدان 10 جىل بۇرىن وبلىس ورتالىعىنا اينالعان تالدىقورعان قالاسى قاي جاعىنان بولسىن تۇرلەنە تۇسكەن, زامانا تالابىنا ساي تۇلەگەن. مۇنىڭ ءبارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعان يگىلىكتەر ەكەنى داۋسىز. وتكەن جىلدار ىشىندە ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى جەدەل دامىپ, حالىق سانى وسكەن, جۇرتشىلىقتىڭ مادەني-تۇرمىستىق جاعدايى الدەقايدا جاقسارعان. بارلىق جاعىنان باسقا شاھارلارعا ۇقسامايتىن ەرەكشەلىگىمەن دە قالا ءوز قوناقتارىن تامساندىرىپ, قۋانىشقا كەنەلتىپ كەلەدى. ءزاۋلىم عيماراتتار مەن جاسىل جەلەككە ورانعان تالدىقورعاننىڭ كەسكىن-كەلبەتى, تىنىس-ءتىرشىلىگى جىل سايىن اجارلانا ءتۇسىپ, ءوسىپ-وركەندەگەنى وسىنىڭ ءدالەلى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني دامۋى دا كۇن وتكەن سايىن قارقىنداي تۇسۋدە. سوناۋ 2001 جىلى قالانى 115 مىڭ تۇرعىن مەكەندەسە, قازىر ولاردىڭ سانى 150 مىڭنىڭ ۇستىندە.
– بارلىق قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزى ەكونوميكاعا تاۋەلدى دەسەك, ونى وڭتايلى شەشۋ, ارينە, ينۆەستيتسيا تارتۋعا بايلانىستى. بۇل ماسەلە جايلى قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ەكونوميكانى كوتەرۋ ءۇشىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋ تاپسىرىلدى. دەمەك, سالانى جەدەل دامىتۋدىڭ نەگىزگى العى شارتى وندىرىستەگى ينۆەستيتسيا تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋمەن تىعىز بايلانىستى. جاڭا عاسىردىڭ العاشقى جىلى قالا بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا 1423,7 ملن. تەڭگە قارجى تارتىلسا, 2010 جىلى تەك جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا 20 ملرد. تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا باعىتتالىپتى. مۇنىڭ ءوزى جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلىپ, بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ ەسەلەنۋىنە جول اشقان.
سونىمەن بىرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا دا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارىنشا ارتۋى شاھارداعى تىرلىككە وڭ اسەرىن تيگىزدى. اگروونەركاسىپتە ءتورت ت ۇلىك مال باسى كوبەيۋىمەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ ىسىندە دە ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتتى. قالادا 386 شارۋا قوجالىعى, 20 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك پەن ءوندىرىستىك كووپەراتيۆ, 5 مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنى بار. وتكەن جىلى ولار اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءونىم كولەمىن ەداۋىر ارتتىرىپ, ينتەنسيۆتى تەحنولوگيانى قولدانۋعا باسىمدىق بەرگەن. ناتيجەسىندە, 56 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىگە 16900,0 مىڭ تەڭگە, 4 شارۋا قوجالىعىنا باق ءوسىرۋ ءۇشىن 2,2 ملن.تەڭگە سۋبسيديا بەرىلىپتى. ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا, كوكونىس, جەمىس-جيدەك وندىرەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا دا مەملەكەتتىك ناقتى قولداۋ كورسەتىلگەن.
قالادا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن 77 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وسى سالانى دامىتۋ ءۇشىن قايتا ءوڭدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىنا كوشۋ مەن قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتۋ باستى مىندەت بولىپ سانالادى. نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان بۇل شارالار ناقتى ناتيجە بەرۋدە. تۇتىنۋشىلار «تالساي-ەت» كاسىپورنى مەن شاعىن ناۋبايحانالاردا ءوندىرىلگەن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ تۇراقتى بولۋى ءۇشىن ناقتى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا وندىرىلگەن ءونىم مەن كورسەتىلگەن قىزمەت ءوتكەن مەرزىمدە بەس ەسەگە ارتىپ, 13 ملرد. تەڭگەنى قۇراپتى. بىرەر جىلدىڭ بەدەرىندە بىرنەشە شاعىن كاسىپورىندار ءىسكە قوسىلعان. وسىلايشا اتالعان سالادان بيۋدجەتكە ءتۇسكەن تولەمدەر 1,5 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. بۇل سالادا 2001 جىلى 8 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتسە, ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتقانىن جانە قالالىقتاردىڭ تۇرمىسىنا كوپتەگەن يگىلىك اكەلگەنىن بايقاۋعا بولادى.
ەكونوميكانىڭ لوكوموتيۆى سانالاتىن ءونەركاسىپ سالاسىندا 21 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇر. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ولار 26 290 ملن. تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپتى. دەمەك, ونەركاسىپتە ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 5 ەسەدەن اسقان. بۇگىنگى تاڭدا ءوندىرىس وشاقتارى ءونىمنىڭ جاڭا, ەرەكشە سۇرانىسقا يە تۇرلەرىن وندىرۋگە باعىتتالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتپەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. قازىردىڭ وزىندە 66 كاسىپورىن يسو حالىقارالىق ساپا سەرتيفيكاتتارىنا يە بولعانىن ايتۋ كەرەك.
– قۇندى قۇجاتتا ونەركاسىپتى دامىتۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. وسى تاپسىرمانىڭ ءبۇگىنگى ورىندالۋى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ەكونوميكانىڭ نەگىزى – ءوندىرىستى العا باستىرۋ ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا مەملەكەتتىڭ جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇمىسىن توقتاتقان كاسىپورىنداردى قايتادان ىسكە قوسۋ مەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ جۇمىستارى قاتار جالعاسۋدا. مۇنداي اۋقىمدى ىستەردى اتقارۋعا قىرۋار قارجى مەن ەڭبەك كۇشىن جۇمىلدىرۋ قاجەتتىگى باسى اشىق اڭگىمە. ماسەلەن, بۇعان دەيىن 89 جاڭا ءوندىرىس ورنى اشىلىپ, مۇنىڭ ءوزى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايىنا وڭ اسەر ەتكەنى بايقالادى. قازىرگى كەزدە وسى ءوندىرىس وشاقتارىندا ەكى مىڭنان استام ادام ەڭبەكپەن قامتىلعان. ءاسىرەسە, «قاينار اكب», «ينفراەنەرگو», «تەمىربەتون», «جەرسۋ پاۋەر», «الاكول پلانت», «اسپمك-519», «تەمىر-ەزكو», «گرانيتو پليۋس» سىندى ت.ب. ءىرى كاسىپورىنداردىڭ قالانىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا قوسقان ۇلەستەرى قوماقتى.
ەكونوميكالىق كۇش-قۋات ارتقان سايىن ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ كۇرمەۋى شەشىلەتىنى زاڭدىلىق. بيۋدجەتتىڭ باسىم بولىگى اتالمىش سالاعا باعىتتالعانىن قالالىقتار وڭ وزگەرىستەر ارقىلى كۇندەلىكتى ومىرلەرىنەن كورىپ وتىر. ءبىلىم مەن دەنساۋلىق سالاسى جايلى ايتسام, قالادا 29 مەكتەپ, 12 كوللەدج, 2 جوعارى وقۋ ورنى, سونداي-اق, 9 مەملەكەتتىك, 6 شاعىن ورتالىق جانە 8 جەكەمەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» شاكىرتتەردىڭ ۇشتۇعىرلى ءتىل ساياساتى مەن باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلگىسىمەن جۇمىس جۇرگىزەتىنىن اتاپ ايتقان ورىندى. قالالىقتارعا 34 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى قىزمەت كورسەتىپ, حالىقتىڭ ساپالى ەم الۋىنا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. وتكەن جىلى ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا 52,5 ملن. تەڭگەنىڭ ءدارى-دارمەگى تەگىن بەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى دەنساۋلىققا دەگەن قامقورلىقتىڭ ەداۋىر جاقسارعانىن كورسەتەدى.
تالدىقورعاندا ەل نازارىن اۋداراتىن ءجانە ءبىر جاقسى جاڭالىق – حالىقتىق سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ مايەگى سانالاتىن اق شاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ كوشەلەردە كوپتەپ ورنالاسۋى, دەرتكە داۋا سارى قىمىز بەن شۇبات ساپىرعان ورىندار قالالىقتاردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا اينالعانى. قىمىزحانالاردىڭ ادام دەنساۋلىعى مەن سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن دالەلدەۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. سونداي-اق, جىل وتكەن سايىن مادەنيەت جانە سپورت وشاقتارىنىڭ جۇمىستارى دا جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ, زامان تالابىنا ساي جاڭارىپ كەلەدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جىگەرلى, شىمىر بولىپ وسۋىنە يگى اسەرىن تيگىزەتىن بۇل ورىندار دا ەل يگىلىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
– ءۇي بولماي, كۇي بولمايدى دەگەن. ونىڭ ۇستىنە ءسىز قۇرىلىس مامانىسىز, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى جايلى الداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– ەلباسىنىڭ العا قويعان باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە باعىتتالعانى بەلگىلى. وسى ءۇردىس جىلدارمەن جارىسىپ, تالدىقورعان قالاسىندا دا جاراسىم تاۋىپ كەلدى. وتكەن ون جىل ىشىندە 225 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلىپتى. بۇل جاقسى كورسەتكىش. ال, 2008 – 2010 جىلدارعى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىمەن 475 پاتەرلى 14 كوپ قاباتتى ءۇي حالىق يگىلىگىنە جاراتىلىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا كاسىپكەرلەر مەن جەكە تۇرعىندار دا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جانداندىرۋعا, شاھاردىڭ قاناتىن كەڭ جايۋىنا ىقپال ەتكەنىن كورەمىز. سونىمەن قاتار, بوي كوتەرگەن جاڭا شاعىن اۋداندارداعى تۇرعىندارعا قاجەتتى الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعداي جاساۋ ماقساتىمەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر تارتىلىپ, قاجەتتى شارالاردىڭ تولىق قامتىلۋى قاراستىرىلعان. جىل سايىن ءمادەني كوپشىلىك, ساۋلەتتى قۇرىلىس نىساندارى سالىنىپ, قالا بەينەسى بارىنشا اجارلانعان.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, سوڭعى جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن ءتىل سارايى, دوستىق ءۇيى, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى «جاستار» سپورت سارايى, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار قالاعا ايرىقشا ءسان بەرىپ, بولاشاعىنىڭ زور ەكەنىن دالەلدەپ تۇر.
شاھاردا «ءۇش اتا» ەسكەرتكىشى سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوناۋ XVII-XVIII عاسىر ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن, جوڭعارلارعا قارسى كۇرەستە ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن تانىتقان ەسكەلدى بي, بالپىق بي جانە قابىليسا جىراۋداي تاريحي تۇلعالار تۇعىرتاستان لايىق ورنىن الدى. بۇل ەسكەرتكىش جاستاردى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتكە, ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە باۋليدى. تاۋەلسىزدىك كوشەسىندە ءباھادۇر باتىر قاراكەرەي قابانبايعا قويىلعان ەسكەرتكىش تە قالالىقتاردىڭ اسقاق رۋحىن كوتەرسە, كۇي پاديشاسى نۇرعيسا مەن جىر سۇلەيى ءسۇيىنباي, اقىن سارا ەسكەرتكىشتەرى دە تالدىقورعاندىقتاردىڭ مەرەيى دەۋگە بولادى.
– وبلىس اكىمى اڭسار مۇساحانوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن جۋىردا قالا مەن اۋىل بايلانىسىن نىعايتۋدىڭ تىڭ شارالارى قولعا الىنىپ, جىر الىبى جامبىل اۋدانىنىڭ جۇرتشىلىعى تالدىقورعانعا كەلىپ قايتقانىن ەستىدىك. ەندى وسى مادەني جۇزدەسۋدىڭ ءمان-ماعىناسىنا قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز قايتەدى.
– ءيا, اۋىل – ۇلتتىڭ التىن قۇرساعى, ءداستۇر-سالتىمىزدىڭ قاينار كوزى, دارىندى ازاماتتارىمىزدىڭ اسىل بەسىگى دەپ بىلەمىز. سوندىقتان قازاق بالاسى قانشا جەردەن قالالىق بولعانىمەن, اۋىل دەگەندە ەت جۇرەگىن ءۇزىپ بەرۋگە شاق تۇراتىنى تابيعي زاڭدىلىق. ءبىز دە جەتىسۋ ولكەسىنىڭ جاۋھار القاسىنداي اسەم تالدىقورعان قالاسىن اۋىل رۋحىمەن ۇنەمى جاڭعىرتىپ تۇرۋدى ماقسات سانايمىز. سوندىقتان بيىل ۇلى جامبىلدىڭ تۋعانىنا 165 جىل تولۋى مەرەكەسى مەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيىنە وراي باتىرلار مەن اقىندار مەكەنىندەگى شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ ءبىر توبىن, ونەر ۇجىمدارى مەن ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرلەرىن وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭالىقتارمەن جاقىنىراق تانىسۋعا شاقىرعان بولاتىنبىز. الداعى ۋاقىتتا رۋحاني, مادەني جانە الەۋمەتتىك بايلانىستاردى ودان ءارى جالعاستىرا بەرەمىز.
جامبىلدىق قوناقتارىمىز قالانىڭ ەڭ كورىكتى ورىندارىن ارالاپ, م.تىنىشباەۆ اتىنداعى وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۇراجايىمەن, ءتىل سارايىندا تىلدەردى وقىتۋدىڭ جاعدايىمەن, دوستىق ۇيىندە باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ مادەنيەتىمەن جان-جاقتى تانىستى. «قۇلانساز» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءان-بي ءانسامبلى تارتىمدى كونتسەرتىن قويدى. شىعارماشىلىق ونەر ادامدارى ءتۇرلى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وقىرماندارىمەن وي بولىسسە, قولونەر شەبەرلەرى ءوز كورمەلەرىن جايناتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكى جاق تا بۇل مادەني شارادان رۋحاني شۇعىلاعا بولەندى.
اۋىل تىنىسىن سەزىنىپ جىگەرلەنگەن تالدىقورعاندىقتار دا الداعى ۋاقىتتا جامبىل ەلىندە وسىنداي كەزدەسۋ ۇيىمداستىراتىن بولادى. قالا مادەنيەتىن ۋاقىت تالابىنا ساي دامىتۋ ءۇشىن بىزگە مۇنداي بايلانىستار اسا قاجەت. مۇمكىندىگىنشە وبلىس اۋماعىنداعى وزگە دە وڭىرلەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى ىزدەنىسپەن جالعاستىرا بەرسەك دەيمىز.
– تالدىقورعان قالاسى اسەم ءان مەن جاۋھار جىردىڭ ارقاۋىنا اينالعان. بۇل تەگىن ەمەس. شاھاردىڭ الداعى دامۋ جوسپارىن كوزگە ەلەستەتىپ كورسەڭىز؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس, تالدىقورعان قالاسىنىڭ اۋماعىن 2015 جىلعا دەيىن دامىتۋ باعدارلاماسى دايىندالعان. باس جوسپاردىڭ نەگىزىندە الداعى جىلدارداعى شاھار كەلبەتىنىڭ بۇدان دا تۇرلەنە تۇسەتىنىن كورەمىز. ماسەلەن, قالانىڭ شىعىس اۋدانىن يندۋستريالىق ايماققا, وڭتۇستىگىن ءونەركاسىپتىك نەگىزدەگى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا ارنالعان كەشەندى جوسپارلار قولعا الىناتىن بولادى.
ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرمايدى. قوعامنىڭ ءوركەندەۋىمەن قاتار بارلىق سالانىڭ جەدەل قارقىنمەن داميتىنى اقيقات. جاڭا ءوندىرىس ورنى مەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جەتىلدىرۋ, كەڭەيتۋ جونىندە ونداعان جوبالار كەزەك كۇتىپ تۇر. مۇنى بىلاي قويعاندا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, كوممۋنالدىق, جالگەرلىك, نەسيەلىك ۇيلەر سالۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپپاقشى.
سوڭعى بەس جىلدا قاناتىن كەڭ جايعان قاراتال شاعىن اۋدانىنىڭ بولاشاعى تىپتەن دە زور. ويتكەنى, وسى اتاۋداعى وزەننىڭ وڭ جاعالاۋىندا تۇرعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, ەكونوميكا جانە بيزنەس كلاستى كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەن مادەني وشاقتارىنىڭ قاتارى كوبەيەدى. شاھاردا بىرنەشە فۋتبول جانە ۆولەيبول الاڭدارى, تەننيس كورتى ءتارىزدى نىسانداردىڭ قۇرىلىستارىن باستاپ, ونى حالىق يگىلىگىنە بەرۋ الداعى جوسپارلىق ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن دە ايتا كەتسەم ارتىق بولماس.
تالدىقورعاندىقتار ەل ومىرىندەگى ايتۋلى مەرەكەلەر مەن سالتاناتتاردان ەشقاشان شەت قالعان ەمەس. سوعان ساي كوشەلەردى كورنەكى بەزەندىرۋ, گۇلزارلار جاساۋ, ساياباقتاردى لايىقتى دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋ ماقساتىندا ىزدەنىسپەن ەڭبەك ەتۋ قاجەت. ارقا توسىندەگى ەلىمىزدىڭ جۇرەگى سانالاتىن اسەم استانانىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا جوعارىدا اتالعان كوشەلەردىڭ ءسان-سالتاناتىن ارتتىرىپ, كوركەمدەۋ, ساۋلەتتەندىرۋ قولعا الىنۋدا. شاعىن اۋدانداردا, مەكەمە, ۇجىمداردا, وقۋ ورىندارىندا «استانا – مەنىڭ ءومىرىمدە», «قازاقستاننىڭ باس قالاسى», «ءان مەن جىردىڭ ارقاۋى – استانا» ت.ب. تاقىرىپتار اياسىندا كەشتەر, دوڭگەلەك ۇستەل, جىر ءمۇشايرالارى وتكىزىلەتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن كۇمىسجان بايجان.
––––––––––––––
سۋرەتتە: قالا اكىمىنىڭ شاھاردىڭ باس جوسپارىمەن تانىسۋ ءساتى.
الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى تالدىقورعان شاھارىنىڭ بۇگىنگى ءوسىپ-وركەندەۋى جايلى جۇرتشىلىق ءاردايىم جاقسى پىكىر ءبىلدىرىپ, ىقىلاسپەن ايتادى. بۇل تەگىن ەمەس. جىلدىڭ قاي ماۋسىمىندا بولسىن قايناعان تىرلىك پەن كوز قىزىقتىرار ءسان-سالتاناتىمەن ەرەكشەلەنەتىن ونىڭ ورتالىق كوشەلەرى دە اسا كورىكتى. اتاۋلارى دا كوڭىلگە قونىمدى. قازاقستان, تاۋەلسىزدىك, جەلتوقسان, ابىلايحان, ءباھادۇر باتىر قابانباي, قابىليسا جىراۋ, اباي, ءىلياس جانسۇگىروۆ, اقىن سارا تاعى باسقا ۇلتتىق شىرايداعى ەسىمدەردى كورگەندە كوڭىل ريزاشىلىققا بولەنەدى. گۇلزار كومكەرگەن ءسان-سالتاناتى مەن تازالىعى دا كورگەن جاننىڭ مەيىرىن قاندىرادى. ارينە, ول ءۇشىن قىرۋار جۇمىس جاسالىپ, تىنىمسىز تىرلىكتىڭ تولاسسىز جالعاسىپ جاتقانى دا اقيقات. قالا تىزگىنىن قولىنا العانىنا از ۋاقىت وتكەن, ماماندىعى ينجەنەر قۇرىلىسشى, ءارى بىرەر اۋداندا باسشى قىزمەتتە بولعان ماحاببات بيگەلديەۆتەن بۇعان دەيىنگى اتقارىلعان جۇمىس پەن الداعى جوسپارلارى جايلى سۇراعان ەدىك.
– ماحاببات سادۋاقاس ۇلى, قىزمەتىڭىزگە ءاردايىم ساتتىلىك سەرىك بولسىن. گازەت وقىرماندارىنا قالانىڭ قازىرگى كەلبەتى جايلى اڭگىمەلەپ وتسەڭىز.
– راحمەت. جاڭا قىزمەتتەگى مىندەتىمدى بىردەن شاھارمەن جانە تۇرعىنداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋدان باستادىم. ەندى نەنى قولعا الۋ قاجەتتىگىن سارالادىم. كوپ جۇمىس جاسالعانىن ءوزىڭىز دە بىلەسىز. ايتارىم, بۇعان دەيىن قالا اكىمى بولعان ءساكەن جىلقايداروۆتىڭ ىسكەرلىگى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنە ەرەكشە ريزا بولدىم. جالپى, بىلىكتى كادرلار شوعىرلانعان قالا اكىمدىگىنىڭ ۇجىمىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى تاپسىرمالاردى, وبلىس اكىمىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا وسىلاي كىرىسىپ كەتتىك. شاھاردىڭ ءساۋلەتى جايلى ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. الداعى جوسپارلار مەن تياناعىن تەز ارادا كەلتىرەتىن ماسەلەلەر دە از ەمەس.
وسىدان 10 جىل بۇرىن وبلىس ورتالىعىنا اينالعان تالدىقورعان قالاسى قاي جاعىنان بولسىن تۇرلەنە تۇسكەن, زامانا تالابىنا ساي تۇلەگەن. مۇنىڭ ءبارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعان يگىلىكتەر ەكەنى داۋسىز. وتكەن جىلدار ىشىندە ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى جەدەل دامىپ, حالىق سانى وسكەن, جۇرتشىلىقتىڭ مادەني-تۇرمىستىق جاعدايى الدەقايدا جاقسارعان. بارلىق جاعىنان باسقا شاھارلارعا ۇقسامايتىن ەرەكشەلىگىمەن دە قالا ءوز قوناقتارىن تامساندىرىپ, قۋانىشقا كەنەلتىپ كەلەدى. ءزاۋلىم عيماراتتار مەن جاسىل جەلەككە ورانعان تالدىقورعاننىڭ كەسكىن-كەلبەتى, تىنىس-ءتىرشىلىگى جىل سايىن اجارلانا ءتۇسىپ, ءوسىپ-وركەندەگەنى وسىنىڭ ءدالەلى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني دامۋى دا كۇن وتكەن سايىن قارقىنداي تۇسۋدە. سوناۋ 2001 جىلى قالانى 115 مىڭ تۇرعىن مەكەندەسە, قازىر ولاردىڭ سانى 150 مىڭنىڭ ۇستىندە.
– بارلىق قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزى ەكونوميكاعا تاۋەلدى دەسەك, ونى وڭتايلى شەشۋ, ارينە, ينۆەستيتسيا تارتۋعا بايلانىستى. بۇل ماسەلە جايلى قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ەكونوميكانى كوتەرۋ ءۇشىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋ تاپسىرىلدى. دەمەك, سالانى جەدەل دامىتۋدىڭ نەگىزگى العى شارتى وندىرىستەگى ينۆەستيتسيا تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋمەن تىعىز بايلانىستى. جاڭا عاسىردىڭ العاشقى جىلى قالا بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا 1423,7 ملن. تەڭگە قارجى تارتىلسا, 2010 جىلى تەك جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا 20 ملرد. تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا باعىتتالىپتى. مۇنىڭ ءوزى جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلىپ, بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەردىڭ ەسەلەنۋىنە جول اشقان.
سونىمەن بىرگە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا دا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ بارىنشا ارتۋى شاھارداعى تىرلىككە وڭ اسەرىن تيگىزدى. اگروونەركاسىپتە ءتورت ت ۇلىك مال باسى كوبەيۋىمەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ ىسىندە دە ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتتى. قالادا 386 شارۋا قوجالىعى, 20 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك پەن ءوندىرىستىك كووپەراتيۆ, 5 مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنى بار. وتكەن جىلى ولار اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءونىم كولەمىن ەداۋىر ارتتىرىپ, ينتەنسيۆتى تەحنولوگيانى قولدانۋعا باسىمدىق بەرگەن. ناتيجەسىندە, 56 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىگە 16900,0 مىڭ تەڭگە, 4 شارۋا قوجالىعىنا باق ءوسىرۋ ءۇشىن 2,2 ملن.تەڭگە سۋبسيديا بەرىلىپتى. ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا, كوكونىس, جەمىس-جيدەك وندىرەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا دا مەملەكەتتىك ناقتى قولداۋ كورسەتىلگەن.
قالادا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن 77 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وسى سالانى دامىتۋ ءۇشىن قايتا ءوڭدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىنا كوشۋ مەن قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتۋ باستى مىندەت بولىپ سانالادى. نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان بۇل شارالار ناقتى ناتيجە بەرۋدە. تۇتىنۋشىلار «تالساي-ەت» كاسىپورنى مەن شاعىن ناۋبايحانالاردا ءوندىرىلگەن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ تۇراقتى بولۋى ءۇشىن ناقتى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا وندىرىلگەن ءونىم مەن كورسەتىلگەن قىزمەت ءوتكەن مەرزىمدە بەس ەسەگە ارتىپ, 13 ملرد. تەڭگەنى قۇراپتى. بىرەر جىلدىڭ بەدەرىندە بىرنەشە شاعىن كاسىپورىندار ءىسكە قوسىلعان. وسىلايشا اتالعان سالادان بيۋدجەتكە ءتۇسكەن تولەمدەر 1,5 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. بۇل سالادا 2001 جىلى 8 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتسە, ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتقانىن جانە قالالىقتاردىڭ تۇرمىسىنا كوپتەگەن يگىلىك اكەلگەنىن بايقاۋعا بولادى.
ەكونوميكانىڭ لوكوموتيۆى سانالاتىن ءونەركاسىپ سالاسىندا 21 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندار جۇمىس ىستەپ تۇر. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ولار 26 290 ملن. تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپتى. دەمەك, ونەركاسىپتە ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 5 ەسەدەن اسقان. بۇگىنگى تاڭدا ءوندىرىس وشاقتارى ءونىمنىڭ جاڭا, ەرەكشە سۇرانىسقا يە تۇرلەرىن وندىرۋگە باعىتتالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتپەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. قازىردىڭ وزىندە 66 كاسىپورىن يسو حالىقارالىق ساپا سەرتيفيكاتتارىنا يە بولعانىن ايتۋ كەرەك.
– قۇندى قۇجاتتا ونەركاسىپتى دامىتۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. وسى تاپسىرمانىڭ ءبۇگىنگى ورىندالۋى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– ەكونوميكانىڭ نەگىزى – ءوندىرىستى العا باستىرۋ ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا مەملەكەتتىڭ جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇمىسىن توقتاتقان كاسىپورىنداردى قايتادان ىسكە قوسۋ مەن جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ جۇمىستارى قاتار جالعاسۋدا. مۇنداي اۋقىمدى ىستەردى اتقارۋعا قىرۋار قارجى مەن ەڭبەك كۇشىن جۇمىلدىرۋ قاجەتتىگى باسى اشىق اڭگىمە. ماسەلەن, بۇعان دەيىن 89 جاڭا ءوندىرىس ورنى اشىلىپ, مۇنىڭ ءوزى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايىنا وڭ اسەر ەتكەنى بايقالادى. قازىرگى كەزدە وسى ءوندىرىس وشاقتارىندا ەكى مىڭنان استام ادام ەڭبەكپەن قامتىلعان. ءاسىرەسە, «قاينار اكب», «ينفراەنەرگو», «تەمىربەتون», «جەرسۋ پاۋەر», «الاكول پلانت», «اسپمك-519», «تەمىر-ەزكو», «گرانيتو پليۋس» سىندى ت.ب. ءىرى كاسىپورىنداردىڭ قالانىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىنا قوسقان ۇلەستەرى قوماقتى.
ەكونوميكالىق كۇش-قۋات ارتقان سايىن ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ كۇرمەۋى شەشىلەتىنى زاڭدىلىق. بيۋدجەتتىڭ باسىم بولىگى اتالمىش سالاعا باعىتتالعانىن قالالىقتار وڭ وزگەرىستەر ارقىلى كۇندەلىكتى ومىرلەرىنەن كورىپ وتىر. ءبىلىم مەن دەنساۋلىق سالاسى جايلى ايتسام, قالادا 29 مەكتەپ, 12 كوللەدج, 2 جوعارى وقۋ ورنى, سونداي-اق, 9 مەملەكەتتىك, 6 شاعىن ورتالىق جانە 8 جەكەمەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» شاكىرتتەردىڭ ۇشتۇعىرلى ءتىل ساياساتى مەن باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلگىسىمەن جۇمىس جۇرگىزەتىنىن اتاپ ايتقان ورىندى. قالالىقتارعا 34 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى قىزمەت كورسەتىپ, حالىقتىڭ ساپالى ەم الۋىنا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. وتكەن جىلى ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا 52,5 ملن. تەڭگەنىڭ ءدارى-دارمەگى تەگىن بەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى دەنساۋلىققا دەگەن قامقورلىقتىڭ ەداۋىر جاقسارعانىن كورسەتەدى.
تالدىقورعاندا ەل نازارىن اۋداراتىن ءجانە ءبىر جاقسى جاڭالىق – حالىقتىق سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ مايەگى سانالاتىن اق شاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ كوشەلەردە كوپتەپ ورنالاسۋى, دەرتكە داۋا سارى قىمىز بەن شۇبات ساپىرعان ورىندار قالالىقتاردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنىنا اينالعانى. قىمىزحانالاردىڭ ادام دەنساۋلىعى مەن سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن دالەلدەۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. سونداي-اق, جىل وتكەن سايىن مادەنيەت جانە سپورت وشاقتارىنىڭ جۇمىستارى دا جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ, زامان تالابىنا ساي جاڭارىپ كەلەدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جىگەرلى, شىمىر بولىپ وسۋىنە يگى اسەرىن تيگىزەتىن بۇل ورىندار دا ەل يگىلىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
– ءۇي بولماي, كۇي بولمايدى دەگەن. ونىڭ ۇستىنە ءسىز قۇرىلىس مامانىسىز, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى جايلى الداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– ەلباسىنىڭ العا قويعان باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋگە باعىتتالعانى بەلگىلى. وسى ءۇردىس جىلدارمەن جارىسىپ, تالدىقورعان قالاسىندا دا جاراسىم تاۋىپ كەلدى. وتكەن ون جىل ىشىندە 225 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلىپتى. بۇل جاقسى كورسەتكىش. ال, 2008 – 2010 جىلدارعى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىمەن 475 پاتەرلى 14 كوپ قاباتتى ءۇي حالىق يگىلىگىنە جاراتىلىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا كاسىپكەرلەر مەن جەكە تۇرعىندار دا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جانداندىرۋعا, شاھاردىڭ قاناتىن كەڭ جايۋىنا ىقپال ەتكەنىن كورەمىز. سونىمەن قاتار, بوي كوتەرگەن جاڭا شاعىن اۋداندارداعى تۇرعىندارعا قاجەتتى الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعداي جاساۋ ماقساتىمەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر تارتىلىپ, قاجەتتى شارالاردىڭ تولىق قامتىلۋى قاراستىرىلعان. جىل سايىن ءمادەني كوپشىلىك, ساۋلەتتى قۇرىلىس نىساندارى سالىنىپ, قالا بەينەسى بارىنشا اجارلانعان.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, سوڭعى جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلگەن ءتىل سارايى, دوستىق ءۇيى, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى «جاستار» سپورت سارايى, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار قالاعا ايرىقشا ءسان بەرىپ, بولاشاعىنىڭ زور ەكەنىن دالەلدەپ تۇر.
شاھاردا «ءۇش اتا» ەسكەرتكىشى سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوناۋ XVII-XVIII عاسىر ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن, جوڭعارلارعا قارسى كۇرەستە ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن تانىتقان ەسكەلدى بي, بالپىق بي جانە قابىليسا جىراۋداي تاريحي تۇلعالار تۇعىرتاستان لايىق ورنىن الدى. بۇل ەسكەرتكىش جاستاردى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتكە, ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە باۋليدى. تاۋەلسىزدىك كوشەسىندە ءباھادۇر باتىر قاراكەرەي قابانبايعا قويىلعان ەسكەرتكىش تە قالالىقتاردىڭ اسقاق رۋحىن كوتەرسە, كۇي پاديشاسى نۇرعيسا مەن جىر سۇلەيى ءسۇيىنباي, اقىن سارا ەسكەرتكىشتەرى دە تالدىقورعاندىقتاردىڭ مەرەيى دەۋگە بولادى.
– وبلىس اكىمى اڭسار مۇساحانوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن جۋىردا قالا مەن اۋىل بايلانىسىن نىعايتۋدىڭ تىڭ شارالارى قولعا الىنىپ, جىر الىبى جامبىل اۋدانىنىڭ جۇرتشىلىعى تالدىقورعانعا كەلىپ قايتقانىن ەستىدىك. ەندى وسى مادەني جۇزدەسۋدىڭ ءمان-ماعىناسىنا قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز قايتەدى.
– ءيا, اۋىل – ۇلتتىڭ التىن قۇرساعى, ءداستۇر-سالتىمىزدىڭ قاينار كوزى, دارىندى ازاماتتارىمىزدىڭ اسىل بەسىگى دەپ بىلەمىز. سوندىقتان قازاق بالاسى قانشا جەردەن قالالىق بولعانىمەن, اۋىل دەگەندە ەت جۇرەگىن ءۇزىپ بەرۋگە شاق تۇراتىنى تابيعي زاڭدىلىق. ءبىز دە جەتىسۋ ولكەسىنىڭ جاۋھار القاسىنداي اسەم تالدىقورعان قالاسىن اۋىل رۋحىمەن ۇنەمى جاڭعىرتىپ تۇرۋدى ماقسات سانايمىز. سوندىقتان بيىل ۇلى جامبىلدىڭ تۋعانىنا 165 جىل تولۋى مەرەكەسى مەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيىنە وراي باتىرلار مەن اقىندار مەكەنىندەگى شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ ءبىر توبىن, ونەر ۇجىمدارى مەن ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرلەرىن وبلىس ورتالىعىنداعى جاڭالىقتارمەن جاقىنىراق تانىسۋعا شاقىرعان بولاتىنبىز. الداعى ۋاقىتتا رۋحاني, مادەني جانە الەۋمەتتىك بايلانىستاردى ودان ءارى جالعاستىرا بەرەمىز.
جامبىلدىق قوناقتارىمىز قالانىڭ ەڭ كورىكتى ورىندارىن ارالاپ, م.تىنىشباەۆ اتىنداعى وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۇراجايىمەن, ءتىل سارايىندا تىلدەردى وقىتۋدىڭ جاعدايىمەن, دوستىق ۇيىندە باۋىرلاس ۇلتتاردىڭ مادەنيەتىمەن جان-جاقتى تانىستى. «قۇلانساز» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءان-بي ءانسامبلى تارتىمدى كونتسەرتىن قويدى. شىعارماشىلىق ونەر ادامدارى ءتۇرلى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وقىرماندارىمەن وي بولىسسە, قولونەر شەبەرلەرى ءوز كورمەلەرىن جايناتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكى جاق تا بۇل مادەني شارادان رۋحاني شۇعىلاعا بولەندى.
اۋىل تىنىسىن سەزىنىپ جىگەرلەنگەن تالدىقورعاندىقتار دا الداعى ۋاقىتتا جامبىل ەلىندە وسىنداي كەزدەسۋ ۇيىمداستىراتىن بولادى. قالا مادەنيەتىن ۋاقىت تالابىنا ساي دامىتۋ ءۇشىن بىزگە مۇنداي بايلانىستار اسا قاجەت. مۇمكىندىگىنشە وبلىس اۋماعىنداعى وزگە دە وڭىرلەرمەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى ىزدەنىسپەن جالعاستىرا بەرسەك دەيمىز.
– تالدىقورعان قالاسى اسەم ءان مەن جاۋھار جىردىڭ ارقاۋىنا اينالعان. بۇل تەگىن ەمەس. شاھاردىڭ الداعى دامۋ جوسپارىن كوزگە ەلەستەتىپ كورسەڭىز؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس, تالدىقورعان قالاسىنىڭ اۋماعىن 2015 جىلعا دەيىن دامىتۋ باعدارلاماسى دايىندالعان. باس جوسپاردىڭ نەگىزىندە الداعى جىلدارداعى شاھار كەلبەتىنىڭ بۇدان دا تۇرلەنە تۇسەتىنىن كورەمىز. ماسەلەن, قالانىڭ شىعىس اۋدانىن يندۋستريالىق ايماققا, وڭتۇستىگىن ءونەركاسىپتىك نەگىزدەگى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا ارنالعان كەشەندى جوسپارلار قولعا الىناتىن بولادى.
ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرمايدى. قوعامنىڭ ءوركەندەۋىمەن قاتار بارلىق سالانىڭ جەدەل قارقىنمەن داميتىنى اقيقات. جاڭا ءوندىرىس ورنى مەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جەتىلدىرۋ, كەڭەيتۋ جونىندە ونداعان جوبالار كەزەك كۇتىپ تۇر. مۇنى بىلاي قويعاندا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, كوممۋنالدىق, جالگەرلىك, نەسيەلىك ۇيلەر سالۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپپاقشى.
سوڭعى بەس جىلدا قاناتىن كەڭ جايعان قاراتال شاعىن اۋدانىنىڭ بولاشاعى تىپتەن دە زور. ويتكەنى, وسى اتاۋداعى وزەننىڭ وڭ جاعالاۋىندا تۇرعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, ەكونوميكا جانە بيزنەس كلاستى كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەن مادەني وشاقتارىنىڭ قاتارى كوبەيەدى. شاھاردا بىرنەشە فۋتبول جانە ۆولەيبول الاڭدارى, تەننيس كورتى ءتارىزدى نىسانداردىڭ قۇرىلىستارىن باستاپ, ونى حالىق يگىلىگىنە بەرۋ الداعى جوسپارلىق ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن دە ايتا كەتسەم ارتىق بولماس.
تالدىقورعاندىقتار ەل ومىرىندەگى ايتۋلى مەرەكەلەر مەن سالتاناتتاردان ەشقاشان شەت قالعان ەمەس. سوعان ساي كوشەلەردى كورنەكى بەزەندىرۋ, گۇلزارلار جاساۋ, ساياباقتاردى لايىقتى دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋ ماقساتىندا ىزدەنىسپەن ەڭبەك ەتۋ قاجەت. ارقا توسىندەگى ەلىمىزدىڭ جۇرەگى سانالاتىن اسەم استانانىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا جوعارىدا اتالعان كوشەلەردىڭ ءسان-سالتاناتىن ارتتىرىپ, كوركەمدەۋ, ساۋلەتتەندىرۋ قولعا الىنۋدا. شاعىن اۋدانداردا, مەكەمە, ۇجىمداردا, وقۋ ورىندارىندا «استانا – مەنىڭ ءومىرىمدە», «قازاقستاننىڭ باس قالاسى», «ءان مەن جىردىڭ ارقاۋى – استانا» ت.ب. تاقىرىپتار اياسىندا كەشتەر, دوڭگەلەك ۇستەل, جىر ءمۇشايرالارى وتكىزىلەتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن كۇمىسجان بايجان.
––––––––––––––
سۋرەتتە: قالا اكىمىنىڭ شاھاردىڭ باس جوسپارىمەن تانىسۋ ءساتى.
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى: بۋللينگ ءۇشىن ديرەكتوردى جۇمىستان بوساتۋ – ورىنسىز
ءبىلىم • بۇگىن, 13:45
ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونىنا 5 بولمەلى ءۇي سىيعا بەرىلدى
وقيعا • بۇگىن, 12:59
تارازدا ءبىر انا ەكى بالاسىن تەرەزەدەن لاقتىرىپ جىبەردى
توتەنشە جاعداي • بۇگىن, 12:50
ەندى رەسەيدە جۇمىس ىستەۋ قيىندايدى: وتانداستارىمىز ءۇشىن جاڭا تالاپتار كۇشىنە ەنبەك
وقيعا • بۇگىن, 12:44
رەسەيدەن قۋىلعان نۇرلان سابۋروۆ العاش رەت مالىمدەمە جاسادى
زاڭ مەن ءتارتىپ • بۇگىن, 12:35
پرەزيدەنت ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىن قابىلدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 12:30
ۆولونتەرلىك قاۋىمداستىق جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدايتىنىن مالىمدەدى
قوعام • بۇگىن, 12:25
600 ملن تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋ: ءوڭىر مەديتسيناسىنداعى بىلىقتىڭ بەتى اشىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 12:20
زەينەتاقى تولەمى كەشىكپەۋى ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟
قوعام • بۇگىن, 12:12
قازاقستاندا تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 10%-عا ازايعان
مەديتسينا • بۇگىن, 12:02
ورالداعى جاپوندىق «Hitachi» تۋربيناسىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى ءساتتى اياقتالدى
ايماقتار • بۇگىن, 11:58
قىزىلوردادا قاۋىپتى شارلاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا توسقاۋىل قويىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 11:50
استانا قالاسىنىڭ پروكۋرورى اۋىستى
تاعايىنداۋ • بۇگىن, 11:35