بۇل بىزدە عانا ەمەس, الەمدەگى بارلىق ەلدەردە بار قۇبىلىس. بىراق, بىرەۋلەر ەرتە قامدانىپ الدىن الادى, بىرەۋلەر بولعانىن كورگەندە بارىپ بارماعىن شاينايدى. ء بىز ۇزاق جىلدار بويى بالالار پسيحولوگياسى جونىندە اسا تانىمال كەڭەسشى بولعان, سول بارىستىڭ بارلىعىن ەكشەي وتىرىپ مىڭداعان ماقالالار جازعان قىتاي جازۋشىسى لۋ چيننىڭ ۇبت تاقىرىبى توڭىرەگىندە بايانداعان كەيبىر وقيعالارىن وقىپ وتىرىپ بۇل جاعدايدىڭ قىتاي ەلىندە دە وتكىر ماسەلە ەكەنىن بايقادىق.
«تالاپكەرلەردىڭ وقۋعا قابىلدانعان ءتىزىمى جاريالانىپ جاتقان كۇندەردىڭ بىرىندە ءبىر ايەل تەلەفون جالعادى», -دەپ باستايدى جازۋشى ماقالاسىن. حابارلاسقان انانىڭ قىزى بەيجىڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسۋگە ەكى-ءۇش باللى جەتپەي قالىپ, شانحايداعى وزگە ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلدانعان. سوعان ءوزىن ابدەن كىنالاپ, قاتتى قينالىپ, ۋلى ءدارى ءىشىپ اۋرۋحاناعا ءتۇسىپتى.
جازۋشى وسى جاعدايدى ايتا وتىرىپ, وسىدان ەكى كۇن بۇرىن عانا ارمانداعان ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسە الماعان ەكى وقۋشى عيماراتتان قۇلاپ مەرت بولعانىن ەسكە الادى. ال, اۋرۋحاناعا تۇسكەن ستۋدەنتتىڭ انا-اناسىمەن سويلەسكەندە ولار مەجەنى قالايدا بەيجىڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇسۋ كەرەك دەپ قويعانىن ايتىپتى.
«بىرنەشە كۇننەن كەيىن قىزدىڭ اكە-شەشەسى كەڭسەمە كەلىپ:
- قىزىمىز ەسىن جيدى, بىراق ءبىزدى كورە سالا: «مەنى نەگە قۇتاراسىڭدار, ءبارىبىر ءولىپ تىنام» دەدى. جۇرەگىمىز قان جىلاپ وتىر. ءبىزدىڭ جانىمىز قىزىمىزدىڭ ۇستىندە, ونىڭ جانى بەيجىڭ ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ تۇر... – دەپ كوز جاستارىن كولدەتتى. مەن ماسەلەنىڭ ءتۇپ تامىرىن بىلە قويدىم دا ولارعا:
- سىزدەردىڭ دە, بالالارىڭىزدىڭ دا جاندارىڭىزدى شۇبەرەككە تۇيۋلەرىڭىز قاتە. ءوز قىزمەتتەرىڭىز, تۇرمىستارىڭىز, جاۋاپكەرشىلىكتەرىڭىز بار عوي, قالايشا بۇكىل نازارلارىڭىزدى قىزدارىڭىزعا اۋداراسىزدار؟ ال قىزدارىڭىزدىڭ بىردەنبىر ارمانى بەيجىڭ ۋنۆەرسيتەتى عانا ما؟ بۇل تىم وعاش, قاتە پىكىر. كەرەك دەسەڭىز, ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ بەلگىلى ءبىر بارىس عانا, سوڭعى تياناق ول ەمەس, اقىرى اينالىپ قوعامدىق ورتاعا شىعادى. ءبىر ىزبەن, تەك ويلاعانىمەن جۇرەمىن دەۋ ءوزىن تۇيىققا تىرەگەندىك بولماي ما؟ – دەدىم» دەيدى پسيحولوگيالىق كەڭەسشى.
جىلاپ-ەڭىرەپ كەلگەن اتا-اناعا ءوز بالاسىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە ەمتيحان بەرەر كەزىندە, مەملەكەتتىك ايگىلى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءمالىم ءبىر پروفەسسەرىنەن ۇلىنا قاي ۋنيۆەرسيتەتكە قۇجات تاپسىرتۋ جونىندە كەڭەس العان اڭگىمەسىن ايتىپ بەرەدى.
قارت پروفەسسەر بالاعا تىم ارتىق تالاپ قويماۋ كەرەكتىگىن, تالاپ تىم جوعارى بولسا, بالانى ۇمىتسىزدەندىرەتىنىن ايتىپتى. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا, قيىر شەتتەگى ءمالىم ءبىر وبلىستا فيزيكا, ماتەماتيكا, حيميا ساباقتارىنا وتە مىقتى ءبىر وقۋشى قىز بولىپتى, ۇبت تاپسىراتىن كەزدە اتا-اناسى ونى مەملەكەت بويىنشا اسا ۇزدىك سانالاتىن ءبىر ۋنۆەرسيتەتكە تاپسىرۋدى ۇگىتتەپتى. بالالارى ونى قۇپتاي قويماپتى. بىراق اتا-اناسى وسى ارقىلى بىزگە, مەكتەپكە ابىروي اپەرەسىڭ دەپ سول ۋنيۆەرسيتەتكە تاپسىرۋعا ماجبۇرلەپتى. ول اقىرى ءوزى قالاماعان الگى ۋنۆەرسيتەتكە قابىلدانادى. الايدا ول قۋانعاننىڭ ورنىنا سالى سۋعا كەتىپ, سۇلكىنى ءتۇسىپ ءجۇرىپتى. اناسى ۋنيۆەرسيتەتكە ورنالاستىرىپ, ءبىراز ۋاقىت قاسىندا بولىپ اۋىلىنا قايتادى. اناسى كەتكەننەن كەيىن سەسسيا باستالادى. الگى قىزدىڭ ناتيجەسى تومەن بولىپ شىعادى. بۇرىن ءوز سىنىبىندا الدىنا ادام سالماي جاقسى وقىعان بالاعا بۇل اۋىر سوققى بولادى. ۋنيۆەرستەتتە 3 ايداي وقىعان ول عيماراتتان سەكىرىپ مەرت بولادى. اناسى ۋنيۆەرسيتەتكە كەلىپ ءمايتىن اكەتەردە «قىزىم-اۋ, سەنىڭ تۇبىڭە جەتكەن مەنمىن, نەگە سونشا قاتتى قينادىم ەكەن؟..» دەپ زار ەڭىرەپتى.
پروفەسسەر وسى سوزدەردى اتقاندا قينالا ءتۇسىپ: ء«بىز چينحۋا, بەيجىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىتامىز دەپ قانشاما بالانى قۇرباندىققا شالدىق؟ بالالارىنا تىم جوعارى ءۇمىت ارتاتىن اتا-انالارعا ايتا ءجۇر, پسيحولوگيالىق قۋاتى تومەن بولسا, ەڭ ابزالى بالانى جوعارى دارەجەلى ۋنيۆەرسيتەتتەردەن وقىتپاي-اق قويسىن» دەگەن ەكەن.
«بۇعان تالاي ۋاقىت ويلانىپ قالعان ەدىم. ۇزاق ءومىر ساپارىندا ادامنىڭ ويىنداعىسىنىڭ ءبارى ورىندالا بەرمەيدى عوي. پسيحيكالىق ساپاسى جاقسى بالا اشىق-جارقىن ءجۇرىپ, جاعدايعا تەز سايكەسىپ, جولىن تاۋىپ كەتەدى. ال كەيبىرەۋى كەرىسىنشە. وزات وقۋشىدان جاي وقۋشى قاتارىنا, الدا جۇرۋدەن ەسكەرۋسىز, ەلەۋسىز قالۋعا وتەدى. ىشتەي قۇلازيدى.
2004 جىلى ءبىر پروفەسسەرگە امانداسا بارعان ەدىم, ول ماعان ءوزى ساباق بەرىپ جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىر ستۋدەنتتىڭ وزىنە قول سالعانىن ايتتى. مەكتەپتە الدىنا ادام سالماي ۇزدىك وقىعان بالا ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەندە ورتاشا بولىپ قالىپتى. ويتكەنى, ۋنيۆەرسيتەتكە جان-جاقتان مىقتى وقۋشالار كەلەدى ەمەس پە, ىلعي ماقتاۋ ەستىپ الدا جۇرگەن بالاعا بۇل اۋىر سوققان سەكىلدى...
وسى اڭگىمەلەردى الگى ەرلى-زايىپتىلارعا ايتىپ بەرگەنىمدە, كوز جاستارىن تيا المادى. بالالارىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تەك قانا بەيجىڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسۋگە دايىنداعاندارىنا وكىندى. وزگە شىعار جول قالدىرماعاندارىنا قاپالاندى», دەي كەلە, ولارعا: «ەندى بالانى جازعىرىپ تا, جۇباتىپ تا كەتپەڭىزدەر. ادەتتەگىدەي مامىلە جاساپ, كوڭىل-كۇيىن ءتۇسىنىپ, ايتقاندارىن دەن قويا تىڭداڭىزدار. ەل الدىندا كوزگە كورىنەرلىكتەي ۇلكەن تابىستارى بولماسا دا, باقىتتى, ادامگەرشىلىكتى ءومىر سۇرگەن ادامدار تۋرالى دا ايتىڭىزدار. ءتىپتى ۋنيۆەرسيتەت وقىماي-اق نەمەسە قاتارداعى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ-اق الەمگە ايگىلى بولعان تۇلعالار تۋرالى ايتىڭىزدار, وسى قازىر عانا ەمەس, جالپى ۋاقىتتا قىزدارىڭىزعا ادامنىڭ تاعدىرى, ءومىرى بارىنەن قۇندى بولاتىنىن, اقشا, اتاق, مانساپ, قىزمەت دەگەندەردىڭ تۇككە تۇرمايتىنىن, بۇلاردىڭ ءبىرى بولماسا دا ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن, ال ءومىر بولماسا بۇلاردىڭ ءبىرىنىڭ دە قاجەتى بولمايتىنىن, ياعني ءبارى نولگە تەڭ ەكەنىن ۇعىندىرىڭىزدار» دەگەن كەڭەس بەرگەنىن, نەگىزى بۇل اڭگىمەلەر ءدال قازىر ەمەس, بۇدان ەرتەرەك وتباسىنداعى ءشايۇستى اڭگىمەلەرىندە ايتىلۋى كەرەك ەدى دەيدى.
«ولار كەڭسەمنەن اتتاناردا ىمىرت ۇيىرىلگەن ەدى. ارتتارىنان تەسىلە قاراپ تۇرىپ ءدال وسىنداي نالا مەن مۇڭدا قالعان مىڭداعان اتا-انا مەن بالالار بارى ويىما ءتۇسىپ, كوكىرەگىمدى اۋىرلاتىپ جىبەردى. ەرىكسىز كۇرسىندىم. سونداي بالالاردىڭ اتا-انالارىنا بىلاي دەگىم كەلدى:
سىزدەر تەگى نەنى ويلايسىزدار؟ سىزدەرگەن بالانىڭ وقۋ ناتيجەسى قىمبات پا, سانالى ەسەيىپ-ەرجەتكەنى كەرەك پە؟ سىزدەر تەك ۋنيۆەرسيتەتتى ويلايسىزدار, بالا ۋنيەرسيتەتكە قابىلدانسا, قاناعات ەتەدى ەكەنسىزدەر. بىراق, سىزدەر سالعان جان جاراقاتى ولاردىڭ اقاۋسىز جەتىلۋىنە كەسىرىن تيگىزەرىن ويلاپ كوردىڭىزدەر مە؟ سىزدەر بالانى مىڭ ءبىر قيىنشىلىقتا باعىپ, كۇنى-ءتۇنى ونىڭ قامىن جەگەندە, ءسىرا نەنى كوزدەيسىزدەر؟ ء«بىز سەن دەپ قىزمەت ەتىپ, نانىڭدى تاۋىپ, قامىڭدى جەپ ءجۇرمىز عوي» دەگەندى سىلتاۋ ەتىپ, بالانى ماجبۇرلەي بەرگەننەن وڭدى ناتيجە شىعا قويمايدى. «پالەنبايدىڭ بالاسى جوعارى بالل جيناپتى...» دەگەندى ەستىپ ماقتانىپ, ءوز ناپسىلەرىڭىزدى قاناعاتتاندىرعىلارىڭىز كەلە مە؟ ارينە, بالاڭ جاقسى وقىسا جاقسى, اتا-انانىڭ مەرەيى. بىراق بالاپاندى قىساپ قىران شىعارا المايسىڭ, مايسانى سوزىپ وسىرەم دەسەڭ ج ۇلىنادى. بالانىڭ تابيعاتىن ەسكەرىڭىزدەر. بۇعان دەيىنگى وقۋ ناتيجەسىن ەسكەرىڭىزدەر. جانالقىمعا كەلگەندە جانتالاسقاننان ەشتەڭە شىقپايدى. فرانتسيانىڭ اقىنى گەينەنىڭ: «توتىقۇستىڭ جۇمىرتقاسىنان كەيدە شىمشىق تورعاي شىعۋى مۇمكىن» دەگەنىن دە مويىنداعان ءجون. ول شىنايى ءومىردىڭ زاڭدىلىعى ەمەس پە؟!
وسىنىڭ ءبارى كىشكەنتاي كەزىنەن بالانىڭ كۇندەلىگىن كۇندە تەكسەرىپ, جوعارى باعا السا عانا ماقتاپ, ونداي باعا الماعان كۇنى قاباقتارىڭىزدان قار جاۋدىرىپ جۇرەتىندەرىڭىزدىڭ كەسىرىنەن! تەكسەرىڭىزدەر, بىراق بالاعا باعاسىنا بايلانىستى كوزقاراسپەن قاراماڭىزدارشى, ونىڭ تابيعاتىن, مۇمكىندىگىن, قالاۋىن ەسكەرىپ, تۇسىنۋگە تىرىسساڭىزدار ەكەن...» دەيدى ايگىلى پسيحولوگيالىق مامان ءھام ءومىر تاجىريبەسىن وزگەلەرمەن بولىسۋدەن ەش جالىقپاعان جازۋشى.
بىزگە دە وي سالسا كەرەك-ءتى!
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
«ەگەمەن قازاقستان»
