ينۆەستورلار ەل يگىلىگى ءۇشىن قاجەت

كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى باسقارۋشى­لا­ر كەڭەسىنىڭ جىل سايىنعى وتى­رى­سى اياسىندا قا­زاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق فورۋمى بولىپ ءوتتى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ين­دۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, ەقدب باسشىسى توماس ميروۆ, قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ جانە باسقالار قاتىستى. اسەت يسەكەشەۆ ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى باسقارۋشىلارى كە­ڭە­سىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا وراي پرەمەر-مي­نيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. قازاقستان ءوز الدىنا كەلەشەكتە جاڭا تەحنولوگيالىق بازاعا, يننوۆاتسياعا, ونىمدەرگە, تەحنو­لو­گياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ جەدەل ءارتاراپتاندىرىلۋى مەن ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ جولىنا كوشۋ سەكىلدى ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىر. مۇنداي ستراتەگيالىق تاڭداۋ ەكو­نوميكانى عانا ەمەس, قازاق­ستان­نىڭ تۇتاس بەينەسىن جاڭارتۋدى دا كوزدەيدى. دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا. مۇندا ەلىمىزدىڭ باسىم سا­لا­لارىن ينۆەستيتسيالايتىن نيەتى بار شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ارىپتەستىگىن تەرەڭىرەك قاراستىرۋ جانە كەڭەيتۋ ءۇشىن ۇلكەن الەۋەت اشىلادى دەپ ويلايمىن. مەن سىزدەرگە ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ بويىنشا جوسپارلارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋعا قوسىلىپ, ءارىپ­تەس­تىكتىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشۋدى ۇسىنامىن. بۇل ارادا مەن جاڭا وندىرىستەردى قۇرىپ, باسىم سالا­لاردى ينۆەستيتسيالاۋ بويىنشا شىنايى قادامدار جاساۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن قازاقستاندا ودان ءارى دامۋعا  قاجەتتى بازا ەنگىزىلگەن جانە «ۇسىنا الاتىنداي لايىقتى ىستەر بار». ەلىمىزدە زاماناۋي تەح­نولو­گيالارمەن جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا­لارعا قاجەتتى جاع­داي­لار جاسالعان. قا­زاقستان سا­لىق­تىق-ينۆەستيتسيالىق قو­­لاي­لى احۋالىمەن, تۇراقتى بانكتىك قار­جىلىق جۇيەسىمەن ەرەكشەلەنەدى. مەملەكەت باسىم باعىتتاردا ەڭ ال­دىمەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باي­لانىس­تى جەڭىل­دەتىلگەن كەدەندىك سالىقتار بەلگىلەيدى. پرەمەر-مينيستر قۇتتىقتاۋ حا­تىن­­دا رەسەي, بەلارۋس جانە قا­­زاق­ستان اراسىندا قۇرىلعان كە­دەن وداعى دا شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلار الدىندا جاقسى مۇمكىندىكتەر اشادى دەلىنگەن. مەنىڭشە, ەۋروپالىق كا­سىپ­كەرلەر بىزبەن بىرىگە وتىرىپ اۋماعىندا 170 ملن. ادام بار ءىرى رى­نوكتى يگەرە الار ەدى. قا­زاق­ستان ۇنەمى ءوزىنىڭ كولىك ينفرا­قۇ­رىلىمىن جاق­سارتۋ بويىنشا جۇ­مىس اتقارىپ كەلەدى. ءوز گەوگرا­فيا­لىق ور­نالاسۋىن جانە ترانزيتتىك الەۋەتتى ءتيىمدى قولدانۋ­دىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ءتيىستى كوم­مۋنيكاتسيالىق-كولىكتىك ينفر­اقۇرىلىم جۇيەسىن قالىپ­تاس­تىرۋ بولىپ تابى­لا­دى. سون­دىق­تان قازاقستان ءوز كولىك ين­فراقۇرى­لى­مى جۇيەسىن جاقسارتۋ­عا ۇنە­مى نازار اۋدارادى. اتاپ ايتقاندا, «با­تىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» مەملە­كەت­ارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ قۇ­رى­لىسى تۋرالى ينۆەستورلارعا اق­پارات بەردىك. ال ونىڭ 2 700 شاقىرىمى قازاقستان اۋما­عىنان وتەدى, بولجالدى جۇك تاسى­مالى­نىڭ كولەمى 2020 جىلعا قاراي جى­لىنا 300 ملن.توننانى كورسەتەدى. فورۋمدا سوڭ ءسوز العان  ەقدب باس­شىسى توماس ميروۆ قازاق­ستان­دى ءبۇ­كىل الەم ءۇشىن «ازىق-ت ۇلىكتىك نۇح كەمەسى» رولىندە كو­رە­تىندىگىن جەتكىزدى. ەقدب باس­شى­سى الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسى­نىڭ وسۋىنە, عاسىر سوڭىنا قا­راي ازىقپەن 9 ملرد. ادامدى قامتا­ما­سىز ەتۋ قاجەتتىگىن ەسەپكە العان جاعدايدا قازاقستاننىڭ اۋىلشا­رۋا­شىلىق سەكتورى ينۆەستورلار ءۇشىن تۇرەن سالىنباعان ناعىز باي­لىق كوزى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. رە­سەي جانە ۋكراينامەن بىرگە, بۇۇ-نىڭ الەمدىك ازىق-ت ۇلىك ۇيى­مى قازاق­ستاندى دۇنيە ءجۇ­زىن­دە ىسكە قوسىل­ماعان وتە ۇلكەن اۋىلشا­رۋاشى­لىق الەۋەتى بار ەلدەر قاتارىنا جاتقىزادى, دەدى ول. ءوز تاراپى­نان توماس ميروۆ ەقدب قازاق­ستان­نىڭ وسى الەۋەتىن ىسكە قوسۋعا ۇلەسىن اياماي­تىندىعىنا سەندىردى. ول قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعى سا­لاسىن ينۆەستي­تسيا­لاۋ­دى دامىتۋ بويىن­شا بايلانىس ور­ناتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىن شا­را­لار­دى قولدانۋعا شاقىر­دى. ءبىز قازاق­ستاننىڭ تابىستى دامۋىنا ۇنەمى قولداۋ كورسە­تەتىنىمىزگە سەن­دىرگىمىز كەلەدى, دەدى ەقدب باسشىسى. تۇستەن كەيىن ينۆەستيتسيالىق فورۋم پانەلدىك سەسسيالار بوي­ىن­شا ۇشكە ءبولىنىپ جۇمىس جاسا­دى. پرەم­­ەر-ءمينيستردىڭ ورىنبا­سارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ «ينۆەستيتسيالىق جو­بالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى – ءۇيدب» تاقىرىبىنا ار­نال­­عان پانەلدىك سەسسيادا ەل ۇكىمەتى ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاق­سارتۋ باعى­تىندا ۇلكەن جۇ­مىس اتقا­رىپ جاتقان­دىعىنا توق­تالدى. مەنىڭشە, ينۆەستورلار ور­تالىق ازيا ەلدەرى مەن تمد-داعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى سا­لىس­تىرا الادى. قازاقستان ينۆەس­تي­تسيالىق احۋال بويىنشا تمد-دا كوش­باسشى ورىندا دەپ ويلاي­مىز, دەدى ول. قالعان ەكى پانەلدىك سەسسيا قازاق­ستاننىڭ مۇناي سالاسىندا­عى ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلى­عى جانە جاڭا مۇمكىندىكتەرى, قا­زاقستاننىڭ ينستي­تۋت­­تىق ينۆەستورلار ءۇشىن ينۆەستي­تسيالىق تار­تىم­دىلىعى, كاپيتال رى­نوگىنىڭ دامۋى تاقىرىپتارىنا ارنالدى. بۇل كۇنى تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق حابار­لاندى. «قازمۇنايگاز» ۇلت­تىق كوم­پانيا­سىنىڭ باسشىسى قايىرگەلدى قابىلدين كاسپي ماڭى باسسەينىندە, اقتوبەنىڭ وڭ­تۇستىك-شىعىسىندا جاڭا مۇناي-گاز كەن ورنى ناقتىلانعانىن جەتكىزدى. ءبىز جىلدىڭ باسىندا جاڭا­جول, كەڭقياق كەن ورىندارى اي­ما­عىندا مۇناي مەن گاز كەنىن تاپقان بولاتىنبىز. جۋىردا سوندا سىناق وتكىزىپ, ءناتي­جەسىندە ەلىمىزدە جاڭا مۇناي جانە گاز كەن ورنى پايدا بولدى دەپ باتىل ايتا الامىز. تۇڭعىش رەت تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ءوز كۇشىمىز­بەن ءىرى مۇناي-گاز كەن ورنىن تاپ­تىق. ونىڭ قورى 200 ملن. تونناداي بولادى, دەدى ول. فورۋمعا 1500-دەن استام ادام قا­تىستى. ولاردىڭ قاتارىندا مەم­لە­كەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, عىلىمي قىزمەت­كەرلەر, سونداي-اق كاسىپكەرلەر ۇيىم­دارى, شەتەلدىك بيزنەس وكىلدەرى بار. ۆەنەرا تۇگەلباي.