قۇقىقتىق ستاتيستيكا – زاڭدىلىق كەپىلى

كەشە سەناتتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقتىق ستاتيستيكانى ەنگىزۋ جانە ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى» بوي­ىن­شا دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. وتىرىستى سەناتتىڭ زاڭناما جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى بەرىك يماشەۆ جۇرگىزىپ وتىردى. پالاتا ءتور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر سۋدين, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇ­قىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى اليك شپەكباەۆ  ءسوز ءسوي­لەدى. ال باس پروكۋروردىڭ ورىن­باسارى يوگان مەركەل بايانداما جاسادى. باس پروكۋراتۋرا جانىن­داعى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىندە 5 اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە 12 ار­نايى ەسەپكە الۋ تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرادى. وسى كوميتەتتىڭ ءتور­اعا­سى مارات احمەتجانوۆتىڭ اي­تۋىن­شا, ازاماتتار ءوز ارىزدارى بويىنشا نەندەي شەشىم قابىل­دانعانىن ون-لاين رەجىمىندە  نەمەسە سمس جولداۋ ارقىلى جاۋاپ الا الادى. كاسىپكەرلەردى زاڭسىز تەكسەرۋلەر بويىنشا اتالعان قۇزىرلى ورگان 1400 تەكسەرۋ تۋرالى ءوتى­نىشتى تىركەۋدى قاناعاتتاندىرماي تاستاعان ەكەن. وسى رەتتە كوميتەت توراعاسى, سەناتور بەرىك يماشەۆ جاپونيا­دا­ جىل سايىن قىل­مىس­تىڭ «اق كى­تابى» جارىققا شىعاتىنىن اتاپ ءوتتى. قۇقىقتىق ساۋ­اتىن اشۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كەڭ ەتەك جايۋى قاجەت­تىگىنە ەرەكشە توقتالدى. ال سەنات ءتور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر سۋدين قۇقىقتىق ستاتيستيكا قۇ­­قىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمى­سى­نىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ وزەگى بولۋى  قاجەت دەگەندى باسا ايتتى. قۇقىق­تىق جاع­داي­دىڭ وزگەرىسى, ونىڭ ۋا­قىت تالا­بىنا قاراي ويىسۋى زاڭ­نامالىق بازادا كورىنىس تاپقانى ۇتىم­دى بولماق. مۇنداي تالاپ قۇ­قىقتىق ستاتيستيكا دامۋىنىڭ 2009-2011 جىل­دارعا ارنالعان تۇ­جىرىم­دا­ما­سىن­دا دا كورىنىس تاپقان. ەلىمىزدە قازىرگى تاڭدا ارىزدار مەن مالىمەتتەردىڭ 90-95 پايىزى تىركەلەتىنىن العا تارتقان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اليك شپەكباەۆ جاسىرۋ نەمەسە مالىمەتتەردى بۇرمالاۋ فاكتىلەرى­نىڭ دە كوپتىگىن اتادى. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا وتكىزىلگەن ءبىر تەكسەرىستىڭ ناتيجەسىندە 1 مىڭعا تارتا قىلمىستىڭ جاسىرىلىپ, ەسەپكە الىنباعانى انىقتالعان. ال قۇقىقتىق ستاتيستيكا جۇرگىزۋ­شى قۇزىرلى ورگان استانا قالا­سىندا سوڭعى كۇندەردىڭ وزىندە 217 قىلمىستىڭ تىركەلمەگەندىگى فاكتىسىن اشىپ وتىر. جالپى ال­عاندا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 10 مىڭعا تارتا قىلمىس ەسەپكە الۋدان تىسقارى قالعان. ەلىمىزدە تىركەلگەن 800 مىڭعا تارتا ارىزدار بويىنشا قوزعال­عان قىلمىستىق ىستەر 15-18 پايىزىن قۇراسا, وركە­نيەتتى ەلدەردە ول 30 پايىزعا دەيىن بارادى ەكەن. ءتىپتى كورشى­لەس رەسەيدىڭ وزىندە ول 30-35 پايىز كورىنەدى. باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى يوگان مەركەل ازاماتتاردان ارىز الۋدىڭ ەلەك­ترون­دى كىتاپ­شاسى ەنگىزىلگەلى بەرى جاعدايدىڭ ءبىرشاما جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي ەلەكتروندى تىركەۋ ءنا­تيجەسىندە بىلتىر 3 مىڭعا تارتا زاڭسىز تەكسەرۋ وقيعالارى تىركەلگەن. بۇل  2009 جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 3 ەسەگە كوپ. سول سياق­تى اكىمشىلىك ايىپپۇل ءوندى­رىپ الۋ بارىسى دا تىركەۋگە الى­نىپ وتىر. 109 ميلليارد تەڭگە ايىپپۇل بيۋدجەتكە ءتۇسۋى كەرەك بولسا, سونىڭ تەك 29 ميللياردى عانا ءوندىرىلىپ الىنعان. بۇدان باسقا ەسەپكە جول-كولىك وقيعا­لارى تۋرالى م­الى­مەتتەر دە كىرەتىن بولادى. ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ جول پولي­تسياسى كوميتەتى جول-كولىك وقيعا­لارى سانىن 2009 جىلى 12 مىڭ 500 دەپ كورسەتسە, ارتىنان تەكسەرۋ جۇرگىزۋ كەزىندە ول 55 مىڭعا جەتكەنى انىقتالعان. وتىرىستا قۇقىقتىق ستاتيستيكا بويىنشا كوپتەگەن پىكىرلەر ورتاعا سالىنىپ, سوعان سايكەس ۇسىنىستار ەكشەلدى. ءتىپتى, بۇرىن جۇمىستان بوساتىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەر تۋرالى, اكە-شەشە­سىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار جونىندەگى دە اقپاراتتار دا تىركەۋگە الىناتىن بولدى. ءسوي­تىپ, اتالعان ماسەلە بويىنشا زاڭدىق قۇجاتتىڭ قابىلدانۋىنا ەرەكشە دەن قويىلدى. اسقار تۇراپباي ۇلى.