21 ءساۋىر, 2017

فرانتسيا سايلاۋ قارساڭىندا

640 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

الەمدەگى ەڭ ىقپالدى مەم­لە­كەت­تەردىڭ ءبىرى, ەۋروپالىق وداقتىڭ بەل­دى ءمۇ­شەسى فرانتسيادا الداعى 23 ساۋىردە پرە­زيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ەلدەگى بۇل سايا­سي ناۋقان ءوز مارەسىنە جاقىنداعان ساي­ىن ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى ءبا­سە­كە دە قىزا ءتۇستى. ازىرگە, پرە­زي­دەنت­تىكتەن ۇمىتكەرلەر – مارين لە پەن مەن ەممانۋەل ماكروننىڭ ءوز­گە ارىپتەستەرىنە قاراعاندا ءباسى جو­عا­رىراق بولىپ تۇر.

فرانتسيا سايلاۋ قارساڭىندا

الداعى ۋاقىتتا فرانتسيانىڭ ءتىز­گى­نىن كىم ۇستاۋى مۇمكىن؟ بۇل ماسەلە قا­زاق­ستاندىقتاردى دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قىز­ىقتىراتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى, فرانتسيا − قازاقستاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى. ەكى ەل ارا­سىنداعى ءتۇرلى سالالار بويىنشا ىن­تىماقتاستىق ءوز دەڭگەيىندە جولعا قوي­ىلعان. اسىرەسە, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكو­نو­مي­كالىق بايلانىستاردىڭ ءجونى بولەك. ناق­تىلاي ايتساق, فرانتسيا قازاقستاننىڭ ساۋدا ارىپتەستەرى اراسىنداعى العاشقى بەس­تىكتىڭ ىشىندە. مىنە, بۇل جايت فرانتسيانى الداعى بەس جىلدا كىم باسقاراتىنى ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.

باستاپقىدا فرانتسيادا پرە­زي­دەنت­تىكتەن ۇمىتكەر رەتىندە 50-گە جۋ­ىق تۇلعا ءتىر­كەلگەن بولاتىن. بۇگىندە ولاردىڭ ارا­سى­نان اتتوبەلىندەي از عانا توپ سۋىرىلىپ شىعىپ, ءوزارا باقتالاسىپ, ساياسي ناۋقاندى قىزدىرىپ وتىر. ولار: «ۇلتتىق مايدان» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى مارين لە پەن, بۇرىنعى ەكونوميكا ءمينيسترى ەممانۋەل ماكرون, ەكس-پرەمەر-مينيستر, رەسپۋبليكاشىل فرانسۋا فيون, سوتسياليستىك پارتيا وكىلى بەنۋا امون جانە «باس يمەيتىن فرانتسيا» قوزعالىسىنىڭ باسشىسى جان-ليۋك مەلانشون.

العاشقىدا ساراپشىلاردىڭ باسىم بولىگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ ەكىن­شى تۋرىنا فرانسۋا فيون مەن ما­رين لە پەن وتەدى, ناتيجەسىندە 70 پاي­ىز­عا جۋ­ىق كورسەتكىشپەن فرانسۋا في­ون جە­ڭىسكە جەتەدى دەگەن بولجام ايت­قان. ءبى­راق, ناۋقان بارىسىندا فرا­نسۋا في­يونعا قاراعاندا ەممانۋەل ماك­رون­نىڭ سالماعى ارتا ءتۇسىپ, الگى بولجام ءوزىنىڭ ماڭىزىن جوعالتىپ العانداي.

ساياسي ناۋقان بارىسىندا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك سۇراۋ سالۋ ناتيجەلەرى باستى تارتىس ەممانۋەل ماكرون مەن مارين لە پەن اراسىندا وتەتىنىن مەڭزەيتىندەي. ءويت­كەنى, ناۋرىز ايىنىڭ سوڭعى اپتاسى مەن بۇگىنگە دەيىنگى ارالىقتاعى الەۋمەتتىك ساۋالدامالار ناتيجەلەرى اتالعان ەكەۋدىڭ كوش باستاپ كەلە جاتقانىن كورسەتىپ تۇر. ماسەلەن, بيىلعى 25 ناۋرىزداعى ساۋالداما بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا ەممانۋەل ماكرون (26%), ەكىنشى ورىنعا مارين لە پەن (25%), ءۇشىنشى ورىنعا فرانسۋا فيون (17%), ءتورتىنشى ورىنعا جان-ليۋك مەلانشون (14%), بەسىنشى ورىنعا بەنۋا امون (11,5%) جايعاسقان بولاتىن. بۇل جەردە كوڭىل اۋدارار جايت, ءدال وسى كورسەتكىش بۇگىنگە دەيىن بالەندەي وزگەرە قويعان جوق – ەممانۋەل ماكرون (24%), مارين لە پەن (23%), فرانسۋا فيون (19,5%), جان-ليۋك مەلانشون (18%) جانە بەنۋا امون (8%) بۇعان دەيىنگى ورىندارىن ساقتاپ تۇر. دەمەك, بۇل كورسەتكىشتەر باستى ساياسي سايىس كىمدەردىڭ اراسىندا وتەتىنىن ايعاقتايتىنداي.

سوڭعى كۇندەرى فرانتسيا مازاسىز كۇندەردى باسىنان كەشىرۋدە. دالىرەگى, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر تۇلعالارعا قارسى شەرۋلەر ۇيىمداستىرىلۋدا. مۇنداي جا­عىمسىز كورىنىستەردىڭ ورىن الۋىنا پرە­ز­يدەنتكە كانديداتتاردىڭ اشىق ءارى با­تىل جەتكىزگەن كەيبىر مالىمدەمەلەرى سە­­بەپ بول­دى. اسىرەسە, «ۇلتتىق مايدان» پار­تياسىنىڭ جەتەكشىسى مارين لە پەن­نىڭ سوزدەرى تالايلاردى ءارى-ءسارى كۇي­گە ءتۇسىردى.

تاراتا ايتار بولساق, جاقىندا پا­ريج­دە جۇرتشىلىق الدىندا ءسوز ءسوي­لە­گەن مارين لە پەن ەلدىڭ شەكاراسىن شە­گەندەۋگە ۋادە بەردى. ال فرانتسيا شە­كا­راسىنىڭ شەگەندەلۋى ەلدى بۇگىنگى با­عىتىنان باس تارتۋعا يتەرمەلەيتىنى ءسوز­سىز. ەلگە اعىلعان بوسقىندار ءنوپىرىن ازاي­تىپ, ەۋروينتەگراتسياعا قارسى سايا­سات ۇستاناتىن «ۇلتتىق مايدان» پارتيا­سى­نىڭ جەتەكشىسى بيلىككە كەلسە, جەرگىلىكتى تۇر­عىندار مەن بوسقىنداردىڭ قۇقىعى شەك­تەلۋى مۇمكىن, دەپ دابىل قاعىپ جات­قان­د­اردىڭ قاتارى قالىڭ. سوڭعى كۇندەرى پا­ريجدە ورىن العان شەرۋدى تاپ وسى توپ­تاعىلار ۇيىمداستىردى. ەرەۋىل ءا دەگەندە بەيبىت تۇردە باستالعان ەدى. ءبى­راق, جيىلعان جۇرتشىلىق ءتارتىپ ساق­شى­­لارىنا پيروتەحنيكالىق زاتتار مەن وت تۇتاناتىن بوتەلكەلەر لاقتىرعان, سو­نىڭ سالدارىنان پوليتسەيلەر لاجسىزدان كوزدەن جاس اعىزاتىن گاز قولدانعان.

جالپى, فرانتسيا بيلىگى مارين لە پەننىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋىن قۇپتاپ وتىرعان جوق. ويتكەنى, ونىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى بۇگىنگى فرانتسيانىڭ دامۋ باعىتىنا كەرەعار كەلەدى. مارين لە پەن فرانتسياعا ەۋرو­وداق­تان شىعۋ قاجەتتىگىن, ەلدىڭ ءوز ۆاليۋتاسى بولعانى ءجون ەكەنىن ايتۋدا. سون­داي-اق, ول رەسەيمەن وڭتايلى قا­رىم-قاتىناس ور­ناتۋدى جاقتايدى. ال بۇل پىكىرلەردىڭ فرانتسيا بيلىگىنە ۇناي قوي­ماسى انىق.

قازىرگى تاڭدا ۇلتشىلدار ليدەرىنىڭ رەيتينگى جوعارى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ولار سوڭعى 30 جىلدان بەرى مۇنداي جەتىستىككە ماڭايلاي الماعان. دەمەك, بۇل جاعداي فرانتسۋز ۇل­تىنا تىكەلەي قاتىستى ماسەلەلەردىڭ قور­دا­لانىپ قالعانىن, ولاردىڭ وڭتايلى شە­شىلۋىن قالايتىندار قاتارىنىڭ مول ەكە­نىن بىلدىرەدى.

سونىمەن, 23 ءساۋىر كۇنى فرانتسيادا پرە­ز­يدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ەگەر سول كۇنى كان­ديداتتاردىڭ ەشقايسىسى 50 پايىزدان ارتىق داۋىس جيناي الماسا, 7 مامىرعا سايلاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى جوسپارلانعان.


سوڭعى جاڭالىقتار