19 ءساۋىر، 2017

ابىر-سابىر، سىبىر-كۇبىر

290 رەت كورسەتىلدى

كوكتەم كەلدى! قىس مەزگىلىمەن سالىس­تىرعاندا، تەاترعا كەلۋشىلەردىڭ قاراسى ادەتتەگىدەن كوبەيە تۇسەتىن شاق. سپەك­تاكلدەن كەيىنگى ءدالىزدى جاي­لاعان كو­تەرىڭكى كوڭىل، جارقىن-جار­قىن كۇلكى... كورىپ كوز قۋانادى. ايتسە دە، تەاترعا كەلەتىن سول كورەرمەن قويى­لىمعا كەلۋمەن قاتار، تەاتردا ءجۇرىپ-تۇرۋ مادەنيەتىن قاتار يگەرسە دەگەن ءبىر يگى تىلەك قىلتيادى كوڭىل تۇكپىرىندە...

مۇندايدا ك.ستانيسلاۆسكيدىڭ ايگىلى ءسوزى ورالادى ويىمىزعا. ءيا، قاي تۇرعىدان قاراساق تا، «تەاتر مادەنيەتى كيىم ىلگىشتەن باستالادى». ول مەيلى سىرتقى كوركەمدىك بولسىن، مەيلى رۋحاني ىشكى جان-دۇنيە سۇلۋلىعى بولسىن. راس، بىزدە رەسەي، بولماسا ەۋروپا تەاترلارىنداعىداي كورەرمەن اي بۇرىن بيلەت الىپ، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ارنايى دايىندالىپ كەلەتىن اسا ءبىر زيالى مادەني ورتا قالىپتاسا قويعان جوق. ونەر ورداسىنا باس سۇعاتىن زيالى قاۋىمنىڭ دا قاتارى سيرەك. تەاترعا كەلەتىن كورەرمەننىڭ ينتەللەكت دەڭگەيى ءار ءتۇرلى. سوندىقتان بولسا كەرەك، شىمىلدىق اشىلىپ، قويىلىم باستالىپ كەتكەننەن كەيىن دە، كورەرمەن زالىنىڭ ەسىگى سان رەت اشىلىپ، ءدال سونشا مارتە جابىلادى. ەسىكپەن بىرگە زالدا وتىرعان ءسىزدىڭ دە ويىڭىز سان تاراپقا شاشىراپ ۇلگەرەدى.  

جاقىندا يتاليانىڭ ريم وپەرا تەاترىنا جولىمىز ءتۇستى. ۆالتەر سكوتتىڭ ايگى­لى «لاممەرمۋرلىق قالىڭدىق» تۋىن­­دىسىنىڭ جەلىسى نەگىزىندە ساحنا­لانعان «ليۋچيا دە لاممەرمۋر» تراگەدياسىن تاماشالاۋعا جينالعانبىز.  سوندا ءبىزدى اكتەرلەردىڭ ونەر كورسەتۋ شەبەرلىكتەرىنەن بۇرىن، يتاليالىق كورەرمەننىڭ تەاترعا دەگەن قۇرمەتى ءھام مادەنيەتى تاڭعالدىردى. مۇندا كورەرمەن تەاترعا قويىلىم باستالاردان كەمىندە ساعات بۇرىن جينالادى ەكەن. تەاتر اكىمشىلىگىنىڭ كەلگەن كورەرمەندەر ءۇشىن ارنايى دايىنداپ قويعان ءمامپاسي تەكتەس تاتتىلەرىنەن ءدام تاتىپ، ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسە ءجۇرىپ، قاسىنداعى سەرىگىمەن بىرگە ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسكەن عيمارات ءىشىن اسىقپاي ارالاپ، كورەرمەن زالىنا وتەدى. كيىم كيىس، ءجۇرىس-تۇرىس، وزدەرىن تەاتر ىشىندە ۇستاۋ مادەنيەتى دە وزگەشە.  سپەكتاكل كورۋگە ەمەس، بەينەبىر تويعا، ماڭىزدى مادەني شاراعا كەلگەندەي، بار جاقسىسى مەن باعالىسىن تاعىنىپ، وسى ءبىر ساتكە ۇزاق دايىندالعانى بايقالادى.

حوش! سونىمەن، قويىلىم باستالا­­تىندىعى حابارلانىپ، بيلەتتە كور­سەتىلگەن ۋاقىتتا شىمىلدىق اشىلىپ، قويىلىم باس­­تالىپ كەتتى. ەسىك تارس بەكىتۋلى. انتراكتىگە دەيىن سىرتقا شىق­قان نەمەسە ىشكە ەنتىگە كىرگەن بىزدە­گىدەي تىنىمسىز كورەرمەندى مۇلدەم كور­مەيسىز. ۇيالى تەلە­فوننىڭ بەيۋا­قىتتا شىرىلداۋى دەگەن ۇعىم سىرت­قى كيىممەن بىرگە كيىم ىلگىشتىڭ قاسىندا قالعانداي...

تەاتر ءىشى كورەرمەنگە لىق تولى. بىراق، الىپ زالدا – قويىلىمدى  تەك جالعىز ءوزىڭىز تاماشالاپ وتىرعانداي عالامات ءبىر تىنىشتىق ورناعان. ءوز-وزىڭىزبەن ىشتەي سىرلاسۋعا تاپتىرماس مۇمكىندىكتى تەاتردان تاباسىز. مىنە، رۋحاني دەمالىس! جانىڭىز راحاتتانادى. سول ءۇشىن جاعداي جاسالعان مۇندا.  

وسى ءبىر كەرەمەت اسەردەن شىقپاعان قالپى، ويشا ءوز تەاترلارىڭىزدى كوز الدىڭىزدان وتكىزىپ ۇلگەرەسىز جانە ەكى ەل اراسىنداعى مىڭداعان شاقىرىم قا­شىقتىق سەكىلدى، تەاتر مادەنيەتى ارا­سىنداعى ۇشى كورىنبەس الشاقتىقتى بايقايسىز.

ماسەلەن، ءبىزدىڭ تەاترلارداعى ەڭ ۇل­كەن كەمشىلىك – تەاتردىڭ دارەجەسى مەن كورەر­مەننىڭ جاس ەرەكشەلىگى اراسىنداعى اراقاتىناستىڭ كوپ جاعدايدا ەسكەرىلە بەرمەيتىندىگى. الدىن الا بەكىتىلگەن جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن وي اۋقىمى كۇردەلى پسيحولوگيالىق درامالارعا  مەكتەپ وقۋشىلارىن زالعا قيناعانداي اكەلەدى دە، ونى تۇسىنۋگە جاس كورەرمەننىڭ تانىمى جەتپەي، سونىڭ سالدارىنان دا شىمىلدىق اشىلىپ، قويىلىم باستالىپ كەتسە دە، زالدا كۇبىر-سىبىر باسەڭدەمەي، كەرىسىنشە، ۇدەي تۇسەدى. ۇيالى تەلەفوندى سوندىرمەي زالعا كىرۋ – ءاۋ باستان قانىمىزعا سىڭگەن «قاسيەت»، قانشا مارتە ەسكەرتىلىپ جاتسا دا، شەشىلمەيتىن تۇيتكىل. ساحنادا «جاڭا كۇننىڭ جىل قۇسى» – ابىشىنەن ايىرىلىپ، اباي قايعى باسىپ، قان جۇتادى، بولماسا قاراگوز جىندانىپ، الاسۇرىپ جاتادى – ءبىزدىڭ كورەرمەن ءالى اڭگىمەسىن تىيمايدى. سەبەبى، ىشكى ويى سپەكتاكلدە ەمەس. سەنبەسەڭىز، ارنايى باقىلاۋ ءۇشىن ەڭ سوڭعى ورىندىقتىڭ بىرىنە وتىرىپ، سىرتتاي قويىلىم ۋاقىتىنداعى زالدىڭ اتموسفەراسىنا كوڭىل قويىپ كورىڭىزشى. كۇمان جوق، ءسوزىمىزدى راستايسىز. انە، سپەكتاكلدىڭ ءبىرىنشى اكتىسى اياقتالۋعا جاقىن قالدى، تاعى ءبىر كورەرمەن زالعا ەنتىگىپ كىرىپ، ءوزىنىڭ كەشىككەنىمەن قويماي، تۇتاس ءبىر قاتاردا وتىرعان قويىلىم قوناعىن تىك تۇرعىزىپ، بيلەتتە بەلگىلەنگەن ورنىن ىزدەيدى. زالدىڭ عانا تىنىشىن كەتىرسە جاراسى جەڭىل عوي، ساحناداعى اكتەر ويىنىنا ءوز زالالىن تيگىزىپ، كەيىپكەردىڭ دە كوڭىل كۇيىن كۇل-تالقان ەتەدى. ماسە­لەن، سپەكتاكل باستالاتىن ۋاقىتتان 5 مينۋت كەشىكتى مە، كورەرمەندى زالعا كىرگىزۋ توقتاتىلۋ كەرەك. ءبىر كەشىگەدى، ەكى كەشىگەدى، بىراق تۇبىندە ۋاقىتىمەن كەلۋگە ۇيرەنەدى. ويتكەنى، ول ءوزىنىڭ كەشىككەنىمەن قويماي، تەاترعا ۋاقىتىمەن كەلىپ، رۋحاني ازىق­تانۋدى كوزدەگەن كەلەسى ادامنىڭ تىنىشىن كەتىرىپ، ويىن بولەدى. وسىندايدا قويىلىمنان سوڭ ءار كورەرمەننىڭ قولىنا ك.ستانيسلاۆسكيدىڭ كىتابىن قولتىقتاتىپ جىبەرگىڭ كەلەدى...

بىراق كىتاپ نە وزگەرتەدى. ەڭ الدىمەن، ىشكى مادەنيەت كەرەك!

نازەركە جۇماباي،
ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 15:58

ۇقساس جاڭالىقتار