بۇگىندە ارالاس نەكەمەن ەشكىمدى تاڭداندىرا المايسىڭ. وزگە جاقتى قايدام, تەرىسكەيدى قونىس ەتكەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن ەتنوستاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى دە, ءومىر سالتى دا قويىنداسىپ كەتكەنى سونشالىق, «قۇيرىق-باۋىر جەسىپ, ءتوس قاعىستىرۋ, مىڭ جىلدىق قۇدا بولۋ» تاڭسىق ەمەس. ءوز ۇلتىنان جار تاڭداپ, الايدا ءدام-تۇزدارى جاراسپاي جاتقاندار قانشاما. دەمەك, ءوزارا جاراسىمدىلىق, اق وتاۋ تۇندىگىنىڭ ايقارا اشىلۋى, شاڭىراق شاتتىعىنىڭ ۇزىلمەۋى تىلمەن, دىنمەن ولشەنبەسە كەرەك.
ءبىز ماقالاعا قازاققا كەلىن بولىپ تۇسكەن ورىس قىزىنىڭ وزگە ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ, وتباسىنىڭ بولىنبەس ءبىر بولشەگىنە قالاي اينالعانىن ارقاۋ ەتۋگە تىرىستىق.
الدىمەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى جاسۇلان قاسىموۆتىڭ پايىمىنا قۇلاق تۇرەلىك.
− وزگە ۇلتتىڭ قىزدارىن ومىرلىك جار ەتكەن قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ ءومىر جولىنا ءۇڭىلىپ كورەيىكشى: شەتىنەن زيالى, ءبىلىمدى, اقىلدى. ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, ءجۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, مۇستافا شوقاي, قانىش ساتباەۆ, ماعجان جۇماباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ سەكىلدى ۇلت ماقتانىشتارى وزدەرىنە قالىڭدىق رەتىندە ورىس, تاتار قىزدارىن تاڭداعان. كوپشىلىگىنىڭ سىڭارلارى يسلام ءدىنىن قابىلداعان, مۇسىلمانشا ات العان. ولار وتاناسى رەتىندە وتباسى بىرلىگىن, ىنتىماعىن سۇتتەي ۇيىتىپ, ساقتاي بىلگەن. ۇرپاق وربىتكەن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ماڭدايى جارقىراعان اسىل ازاماتتاردىڭ التى الاشقا تانىلۋىنا از ەڭبەك سىڭىرمەگەن.
بالكىم, ءسىزدىڭ كوكەيىڭىزدە جالعىز ۇلىڭىزعا ومىرلىك سەرىك بولاتىنداي ءبىر قازاق قىزىنىڭ تابىلماۋى قالاي دەگەن ساۋال تۇرعان شىعار؟ ونداي وي باستاپقىدا مەنى دە ءتۇپسىز تۇڭعيىققا باتىرىپ, تەمىر شىرماۋىقشا شىرماپ العان. ۋايىممەن تالاي تاڭدى ۇيقىسىز اتىرعانىمدى جاسىرمايمىن. ۋاقىت وتە كەلە «جۇرەككە ءامىر جۇرمەيتىنىنە» كوزىم انىق جەتتى. تەڭ-تەڭىمەن جۇپتاسىپ, ءومىر اتتى ۇلى ايدىنعا قوس اققۋداي بىرگە اتتانىپ جاتسا, نەسى ايىپ؟ − دەيدى ول.
ءبىر-بىرىمەن جۇرەك جاراستىرعان جاستاردىڭ قوسىلۋىنا باستاپقىدا قارسىلىق بىلدىرگەندەردىڭ ءبىرى – جاسۇلان. ءبىر كومپانيادا قىزمەت ەتكەن تالعات پەن ناتاليا ەكى جىل بۇرىن تانىسقان. ارا-تۇرا جينالىستاردا كەزدەستىرگەن سۇيكىمدى, تالدىرماش بويلى بويجەتكەن بوزبالانىڭ نازارىن بىردەن اۋدارعان. اراداعى «ءسىز-ءبىز» دەسكەن سىپايى قارىم-قاتىناس كەيىن وتتاي لاۋلاعان ساعىنىش سەزىمىنە اينالعانىن قوس عاشىق سەزبەي قالعان. تالعات ومىرلىك جار بولۋعا ۇسىنىس جاساعاندا ناتاليا بىردەن كەلىسىم بەرمەگەن, كوپ ويلانعان. كوز الدىنا قارايلاسار ەشقانداي تۋعان-تۋىسقانى جوقتىعى ەلەستەپ, كەۋدەسىن اششى وكسىك قىسقان. ەسىن بىلمەيتىن كەزدە اكەسى كوز جۇمعان. اناسى ءالى كۇنگە دەيىن ءۇشتى-كۇيلى حابارسىز كەتكەندەردىڭ ساناتىندا ءجۇر. جالعىز باۋىرىنىڭ قايدا ەكەنىن بىلمەيدى. 6 جاسىنان جەتىم بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, مەملەكەت قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ەش كەمدىك كورمەي ءوستى. بىلىمگە دەگەن ەرەن قۇشتارلىعىنىڭ ارقاسىندا م. جۇماباەۆ اتىنداعى گۋمانيتارلىق كوللەدجدى قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ماماندىعىن الىپ شىقتى. جۇمىسقا ورنالاستى. ءسويتىپ جۇرگەندە قازاقتىڭ جامپوز جىگىتى ءسوز سالىپ, ومىرلىك جار بولۋعا ۇسىنىس بىلدىرگەندە نە ايتارىن بىلمەي توسىلىپ قالعان. تۋعان-تۋىستارى مەنى قالاي قابىلدار ەكەن دەگەن اۋىر سۇراق كولبەڭدەگەن. قازاقتىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن, سالت-ءداستۇرىن قانشا مەڭگەرسە دە, تارتىنشاقتانا بەرگەن. تەك تالعاتتىڭ «قوبالجىما, ءبارى جاقسى بولادى» دەگەن دەمەۋ ءسوزى دەم بەرگەن. العاشقى تانىسۋعا بارعانى ءالى كۇنگىدەي كوز الدىندا.
− بارىنەن بۇرىن ءوزىمدى ەمەس, تالعاتتى ايادىم, قاتتى قينالىپ ءجۇردى. تاڭداۋىنا تۋعان-تۋىستارىنىڭ قارسىلىق تانىتقانىن ايتقاندا, سەنەسىز بە, مەنىڭ بويىمداعى قورقىنىشتار سەيىلىپ سالا بەردى. ءبارى دۇرىس شەشىلەتىندەي ەرەكشە سەنىم پايدا بولدى. بوتەن شاڭىراقتىڭ تابالدىرىعىن العاش اتتاسام دا, ءبىرىنشى جۇزدەسۋدەن-اق بۇرىننان بىلەتىن جاندارشا ەركىن ءسويلەسىپ, ءتىل تابىسىپ كەتتىك. مەنىڭ جان-دۇنيەمدى تۇسىنە بىلگەن اتا-ەنەم – الەمدەگى ەڭ جاقسى ادامدار, – دەيدى ولارعا التىن اسىقتاي نەمەرە سىيلاپ وتىرعان جاس كەلىنشەك وتكەن كەزەڭدى ەسكە ءتۇسىرىپ. ول «قازاقتىڭ كەلىنى بولۋ – كەرەمەت, ەڭ باستىسى, اعايىن-تۋىستىڭ كوپتىگى. وتباسىمىزبەن قازاق, ورىس مەيرامدارىن اتاپ وتەمىز. قازاق ءتىلىندە سويلەسەمىز. ۇلىمىزدىڭ ەسىمى – الان. ونىڭ اتىن اتا-ەنەم قويدى. مەن دوستارىما «جەتىمدىكتىڭ زارىن كوپ تارتىپ ەدىم. ەندى قازاققا كۇيەۋگە شىعىپ, جارتى قالا مەنىڭ تۋىسىم بولىپ شىقتى» دەپ قالجىڭدايمىن. ۇلگىلى, ونەگەلى شاڭىراقتىڭ بولىنبەس ءبىر بولشەگىنە اينالعانىمدى ماڭدايىما جازىلعان باعىم, باقىتىم سانايمىن», − دەيدى ناتاليا.
وتاعاسى جاسۇلان مەن وتاناسى كلارانىڭ «ارالاس نەكەنى سوگەتىندەرگە ايتارىمىز: كەسىر, قىڭىر ادامدار كەزدەسەدى, ال جامان ۇلت بولمايدى» دەگەن پىكىرلەرىنە الىپ-قوسارىمىز جوق. بۇل ەكەۋى دە توسىن جاعدايدا تانىسقان. جاسۇلان رەسەيدىڭ چەليابى قالاسىندا وقىپ جۇرگەندە ورالدىق كۋرستاسى ۇيلەنىپ, كلارانى سول تويدا جولىقتىرادى. «تاعدىردىڭ جازۋىنان ەشكىم قاشىپ قۇتىلمايدى. ايتپەسە, سىلقىلدىعان سۇلۋلار تەرىسكەيدەن دە كەزدەسەر ەدى. 1983 جىلى وتاۋ قۇرىپ, سودان بەرى ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى تىرلىك قۇرىپ كەلەمىز.
كەلىنىمىز ءتىلى مەن ءدىلى مۇلدەم بەيتانىس ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ كەتتى. ەلگەزەك, اقجارقىن, باۋىرمال. ءناديا دەگەن قازاقي ەسىمدى قۋانا قابىلدادى», دەيدى اتا-ەنەسى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
