ءسوزى راس. بالا كۇندە سۇرىمسايدىڭ جاعاسىندا تۋىپ, كەلەستىڭ لاي سۋىنا شومىلىپ ءوسىپ-اق الىستاعى ارمانداي الماتىدا اۋىلىمىزدىڭ اتىن شىعارىپ تۇرعان اعالارىمىزدى ويلاپ-ويلاپ قوياتىنبىز. وسى اۋىلدا ءجۇرىپ-اق, وسى جاتاعان مەكتەپتە وقىپ-اق بولاتىن بالانىڭ بولا الاتىنىنا سەنىمىمىزدى ورنىقتىرعان, بىلىمگە قۇلشىندىرعان, ارمانىمىزعا قانات ءبىتىرىپ, العا ۇمتىلدىرعان ادامداردىڭ ءبىرى نەمات كەلىمبەتوۆ ەدى.
سول نەمات اعامىز ءتىرى ءجۇرسە ءدال بۇگىن سەكسەن جاستىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلەر ەكەن. ءبىر كەزدەگى «كوممۋنادان» ەكەنىمىزدى ايتتىق قوي. «كوممۋنا» فرانتسۋزدىڭ «بىرلەستىك, قاۋىمداستىق» دەگەن ءسوزى. سوندىقتان «كوممۋنارلاردىڭ» ءبىرى رەتىندە وسى تۇستا اعا جايىندا از-كەم ءاڭگىمە قوزعاۋدى پارىز كورىپ وتىرعان جايىمىز بار.
نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايىندا ءسوز قوزعالعاندا الدىمەن اۋىزعا الىناتىنى – ونىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» دەپ اتالاتىن حيكايات-مونولوگى. ول كىتاپتىڭ قانداي سەبەپپەن, قانداي جاعدايدا جازىلعانى بارشاعا بەلگىلى. تانىمال تەلەحاباردىڭ ارقاسىندا «ايتۋعا وڭاي» دەگەن ءسوز بۇگىندە قاناتتى تىركەسكە اينالىپ بارادى. ۇكىمەتتە لاۋازىمدى قىزمەتتە ءجۇرگەن, عىلىمي اتاعىن جاڭا عانا الىپ, جۇمىس دەسە جۇلقىنىپ تۇرعان ءجىگىتتىڭ ج ۇلىنعا جاسالعان اسا اۋىر نەيروحيرۋرگيالىق وپەراتسيادان وردا بۇزار وتىزىنىڭ ءدال ورتاسىندا, وقىستان وماقاسا قۇلاۋى, نە اياق, نە قول قوزعالماي, تابانداتقان ون جىل بويى توسەكتە سال بولىپ جاتۋى, ءسويتىپ جاتىپ سول سۇمدىق سىناقتىڭ جاي-جاپسارىن جىكتەپ-جىلىكتەپ, سونشالىقتى سەزىمتالدىقپەن, سونشالىقتى سۋرەتكەرلىكپەن ايقارا كورسەتۋى, اۋزىن ارانداي اشقان اجالمەن بەتپە-بەت كەلگەن جىلداردا جانىن الىپ قالعان, سەنىمىن وياتقان, سەزىمىن بايىتقان كىرشىكسىز ماحابباتتىڭ, اسىل ادامگەرشىلىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن ءجۇرەك شىمىرلاتىپ, جانارىڭا جاس ءۇيىرتىپ جەتكىزۋى, سونى وقىعانداردىڭ بويىندا ومىرگە قۇشتارلىقتى ارتتىرۋى, سەنىمدى كۇشەيتۋى, ءۇمىتتى لاۋلاتۋى ايتۋدىڭ وزىنە وڭاي ەمەس.
«ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدىدەگى»: «كوزىمدى اشسام, ءوز پالاتامدا جاتىر ەكەم. «ءتىرىمىن, ولمەي, وپەراتسيادان ءتىرى شىعىپپىن عوي». ەڭ الدىمەن ويلاعانىم وسى بولدى. ايتەۋىر ءتىرىلەردىڭ قاتارىندامىن. باسقا جاعىن ويلانىپ-تولعانۋعا قازىر مەندە مۇرشام دا جوق. ويلاعىم دا كەلمەيدى. ەڭ باستىسى, ءتىرىمىن, گاۋھار. بار سەزگەنىم تىنىسىم تارىلىپ, بىرەۋ القىمىمنان قىلعىندىرىپ تۇرعانداي-اق اۋا جەتپەي, دەمىككەن ۇستىنە دەمىگە ءتۇستىم. قانىم كەۋىپ, اۋزىمنان دەمىم وت بوپ شىعادى. ەرىندەرىم كەبەرسىپ, ءبىر-بىرىنە جەلىمدەي جابىسىپ قاپتى. ءتىلىم اۋزىما سىيماي, تاڭدايىم قاقىراپ, شولدەپ بارام. ەسىمدى جيعان العاشقى سەكۋندتا-اق وزىمە دە بەيمالىم ءبىر دۇلەي كۇش مەنى جان القىمعا تاقاپ, قاس-قاعىمدا اڭكى-تاڭكىمدى شىعارىپ جىبەرگەندەي ەدى. بىرەسە شالا-شارپى ەسىمنەن تانىپ, بىرەسە وزىمە-ءوزىم كەلىپ, جانىم جارعا تايانىپ, بارىپ-كەلىپ جاتتىم», دەگەن جولداردى وقىعاندا ادامنىڭ ءومىر ءۇشىن ارپالىسىن تەك سونى ءوز باسىنان وتكەرگەن ادام عانا وسىلاي ايتا الاتىن بولسا كەرەك دەپ ويلايسىڭ. بۇل كىتاپ جايىنداعى ءسوزدى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ مىنا پىكىرىمەن تۇيىندەۋ ورىندى: «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» كىتابى ادامنىڭ, ناعىز ادامنىڭ ومىرگە دەگەن عاشىقتىعىنىڭ, ومىرگە دەگەن شەت-شەگى جوق قۇشتارلىعىنىڭ, قايتپاس-قاجىماس قايسارلىعى مەن كىرشىكسىز ادامگەرشىلىگىنىڭ, جان جارى مەن بالا-شاعاسىنا دەگەن ولشەۋسىز ءمولدىر ماحابباتىنىڭ ەڭ بيىك ۇلگىسى دەر ەدىم». ابەڭنىڭ ءسوزىن بىلەتىن, ءوزىن بىلەتىن, مىنەزىن بىلەتىن ءار ادامنىڭ ول كىسىگە «جانارىما جاس ءۇيىرىلدى. سوعىس كورگەن, قان كەشكەن اداممىن عوي, مەنىڭ كوڭىلىمدى بوساتۋ دا وڭاي ەمەس» دەگىزۋدىڭ قاندايلىق ەكەنىن ءتۇسىنەتىنى تالاسسىز. مۇنى تەك قايسارلىق اتتى قۇدىرەت قانا جاساي الادى.
بۇل حيكايا توسەككە تاڭىلعان, اياق-قولى سەمۋلى قالامگەردىڭ اۋىزشا ايتىپ جاتۋىمەن, جەڭگەيدىڭ جازىپ وتىرۋىمەن قاعازعا تۇسكەن. سول جىلدارداعى جانكەشتى جۇمىس ءجونىندە اعانىڭ اسىل جارى قۋانىش جەڭەشەمىزدىڭ (كىتاپتاعى اتى – گاۋھار) بىلاي دەپ ايتقانى بار: «اعاڭدى كەيدە قامشىلاپ, كەيدە قايراپ ءجۇرىپ ءبىر ءساتى تۇسكەن كۇنى «بيسميللا» دەپ باستاپ كەتتىك. اعاڭ اۋىزشا ايتا باستايدى, مەن ايتقانىن ايتقانىنشا اق قاعازعا جازا بەرەمىن. ءبىر ساتتە اعاڭ ايتىپ جاتقان ءسوزىن كىلت تىيىپ, «ال وقىشى, نە بولدى ەكەن» دەيدى. مەن مانەرلەپ وقي جونەلەمىن. اعاڭ اقىرىنا دەيىن توزىممەن تىڭداپ جاتادى دا, «قوي, مىناۋ شىقپاپتى, جازعانىڭدى جىرت, قايتا جازامىز» دەيدى. الدەنەشە رەت جىرتىپ, ءالدەنەشە رەت قايتا جازعان كەزىمىز بولدى. «سونشا قينالىپ ەڭبەك ەتتىم, سەن نەمەنەگە جىرتىپ تاستا دەي بەرەسىڭ» دەۋگە مەنىڭ ءداتىم بارمايدى. ولاي دەپ قالاي ايتاسىڭ, ءوزى «شىقپا, جانىم, شىقپا» دەپ, اۋپىرىممەن جاتقان ادامنىڭ ساعىن سىندىرعىم كەلمەيدى. العاشقى كىتاپتى وسىلاي, اسا قينالىسپەن اۋدارىپ شىقتىق»... بۇل سوزگە تۇسىنىك بەرۋ ارتىق بولار.
«ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» ءبىزدە ءبىرنەشە رەت باسىلىپ شىقتى, ورىس, ءتۇرىك, قىتاي, فرانتسۋز, نەمىس, اراب, ۋكراين ءتىلدەرىنە اۋدارىلدى. ءتۇركيادا ن.كەلىمبەتوۆ شىعارمالارىنىڭ ءتورت تومدىعى جارىق كوردى. مۇنىڭ سىرتىندا ن.كەلىمبەتوۆتىڭ ادام بويىنداعى قيلى-قيلى قۇبىلىستاردىڭ سىرىنا اقساقالدىڭ كوزىمەن, اقىلماننىڭ تۇرعىسىنان قاراي العان «قاريالار», «كۇنشىلدىك» اتتى كۇردەلى ويلى كىتاپتارى, ءشادى تورە جاڭگىر ۇلى تۋرالى مونوگرافياسى, وزبەك, ارميان, ۋكراين جازۋشىلارىنان اۋدارعان كەرە قارىس روماندارى, كوپتەگەن سۇحباتتارى, «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» اتتى پەساسى, « ۇلىما حات» ەسسەسى سياقتى تالاي ەلەۋلى ەڭبەكتەرى بار. ءدال قازىر ولاردى اتاپ قانا وتە شىققاننان باسقا امال بولماي تۇر.
دەگەنمەن, ءبىر ەڭبەكتى ءبولە اتاۋعا تۋرا كەلەدى. ول – نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ 7 تومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ ءتورتىنشى تومىندا جاريالانعان «تۇركى حالىقتارىنىڭ ەجەلگى ادەبي جادىگەرلىكتەرى» اتتى مونوگرافيا. عالىمنىڭ «ەجەلگى ءتۇركى پوەزياسى جانە قازاق ادەبيەتىندەگى ءداستۇر جالعاستىعى», «قازاق ادەبيەتىنىڭ باستاۋلارى», «كوركەمدىك ءداستۇر جالعاستىعى» اتتى ەڭبەكتەرىنە سۇيەنىپ دايىندالعان بۇل كىتاپ 1986 جىلى جارىق كورگەن «قازاق ادەبيەتىنىڭ ەجەلگى ءداۋىرى» اتتى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان وقۋلىعىن نەگىزگە العان. ديقان قامزابەك ۇلى «نامىس پەن ءبىلىمنىڭ جوعارى مەكتەبى» اتتى ماقالاسىندا: «مۇنىڭ ءوزى سول كەزەڭ ءۇشىن ازاماتتىق ەرلىككە تەڭ بولاتىن. سول ءۇشىن نەمات اعاي كەزىندە سىنعا ۇشىراپ, باقىلاۋعا الىنعان» دەپ جازعان. نەگە؟ سەبەبى, ءدال سول تۇستا قازاق ادەبيەتىنىڭ ەجەلگى باستاۋ-بۇلاقتارى تۋرالى تالايدان كەلە جاتقان تالاستىڭ ءتۇيىنى تابىلىپ قانا قويعان جوق. ادەبيەت تاريحىن بۇقار جىراۋدان ءارى اسىرا الماي جۇرگەن تۇستا (ال ونىڭ ايتىلمايتىن سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, ءبىزدىڭشە, ۇلت ادەبيەتىنىڭ تاريحىن العاشقى بەلگىلى شىعارماسى «يگور جاساعى جايىنداعى جىر» حII عاسىرعا تەلىنەتىن ورىس ادەبيەتىنىڭ تاريحىنان گورى تەرەڭدەتىپ جىبەرۋدەن جاسقانۋدا جاتقان سياقتى) 1967 جىلى بەيسەنباي كەنجەباەۆتىڭ باسقارۋىمەن قۇراستىرىلعان «ەرتەدەگى ادەبيەت نۇسقالارى» اتتى جۇيەلەنگەن حرەستوماتيانىڭ, اسىرەسە سول كەزدەگى جاس تا جالىندى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ «كۇلتەگىن» جانە «تونىكوك» ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋ, ءماتىندەرىن اۋدارۋ ارقىلى ولاردىڭ تەك تاريحي دەرەككوزى ەمەس, سونىمەن بىرگە پوەزياعا تۇنىپ تۇرعان كوركەم جىرلار ەكەنىن, ەڭ باستىسى «كۇلتەگىندەگى» «كورۇر كوزىم كورماس تاع, ءبىلىر بىلىگىم ءبىلماس تاع ءبولتۇ» دەگەن سياقتى جولداردىڭ قازىرگى قازاق تىلىندەگى «كورەر كوزىم كورمەستەي, بىلگىر اقىلىم بىلمەستەي بولدى» دەگەن سوزدەردەن ايىرماسى جوققا جۋىقتىعىن قولمەن قويعانداي دالەلدەپ شىعۋى كوپ جايدىڭ باسىن اشىپ سالعان ەدى.
نەمات كەلىمبەتوۆ ودان دا ءارىگە تارتتى. بۇل ىستە وعان قايران بەيسەكەڭنىڭ – بەيسەنباي كەنجەباەۆتىڭ «قاي حالىقتىڭ بولسىن ەرتە زاماندارداعى العاشقى ادەبيەتى, جازبا ادەبيەت نۇسقالارى سول حالىقتىڭ بۇگىنگى تىلىندە بولۋى شارت ەمەس. كەيبىر حالىقتاردىڭ ونداي ادەبيەتىنىڭ باسقا تىلدە, سول حالىققا وسى كۇندە تۇسىنىكسىز تىلدە بولۋى, بىراق سول حالىق جەرىندە, سول حالىق وكىلدەرى تاراپىنان جاسالعان, سول حالىقتىڭ ءبىر كەزدەگى ءومىرىن كورسەتەتىن ادەبيەت نۇسقالارى بولۋى ىقتيمال» دەگەن تاماشا, تەرەڭ تۇجىرىمداماسى كومەككە كەلدى. «بۇل ءسوزىمىزگە ورىس, بەلارۋس, ۋكراين حالىقتارىنىڭ جازبا ادەبيەتىنىڭ ەرتەدەگى ءتىلى تولىق دالەل.ولاردىڭ ەجەلگى داۋىردەگى ادەبي شىعارمالارى قازىرگى ورىس, بەلارۋس, ۋكراين حالىقتارىنا تۇسىنىكسىز بۋلگار تىلىنەن تاراعان ءشىركەۋ-سلاۆيان تىلىندە جازىلعان. ال ورتا عاسىرداعى فرانتسۋز ادەبيەتىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قازىرگى فرانتسۋزعا تۇسىنىكسىز لاتىن تىلىندە جازىلىپ كەلگەنى ءمالىم», دەيدى ن.كەلىمبەتوۆ. وزىمىزگە جاقىنداۋ مىسال الساق, «يگور جاساعى جايىنداعى جىردىڭ» ءتۇپماتىنىن ءبۇگىنگى ورىس وقىرماندارىنىڭ ءتۇسىنبەيتىنىن, ولاردىڭ جىردى تەك كەيىنگى زاماندارداعى اۋدارمالار ارقىلى عانا وقيتىندىعىن ەسكە سالۋعا بولادى. ايتقانداي, سول اۋدارما نۇسقالارىنىڭ ءبىرىن وسى سەنبىدە دۇنيەدەن وتكەن ەۆگەني ەۆتۋشەنكو جاساعان ەدى.
قوش, سونىمەن, بەلگىلى ءبىر حالىققا تيەسىلى دەپ ساناۋ ءۇشىن ول شىعارمانىڭ ءتىلى سول حالىقتىڭ قازىرگى ۇرپاعىنا تولىق تۇسىنىكتى بولۋى شارت ەمەس, ەڭ باستىسى, سول حالىقتىڭ جەرىندە, سول حالىق وكىلدەرى تاراپىنان جاسالۋى ءارى سول حالىقتىڭ ءبىر كەزدەگى ءومىرىن كورسەتۋى شارت ەكەن دەيىك. وندا نەمات كەلىمبەتوۆ تۇركى حالىقتارىنىڭ ەجەلگى ادەبي ءجادىگەرلىكتەرى دەپ تانىپ وتىرعان شىعارمالاردىڭ ءتىلى ارقىلى ولاردىڭ جاسالۋىنا تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاقتىعىن جانە سول ۇدەرىسكە ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ارعى اتا-بابالارىنىڭ قاتىستىلىعىن دالەلدەي الامىز با دەگەن سۇراق وزىنەن ءوزى تۋىندايدى. «ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ەجەلگى تۇركى ادەبي جادىگەرلىكتەرىنىڭ كەيبىرەۋىنىڭ ءتىلى قازىرگى قازاق تىلىنە, ال ەكىنشىسى – ازەربايجان تىلىنە, ءۇشىنشىسى – وزبەك تىلىنە نەمەسە باسقا دا تۇركى تىلدەرىنىڭ بىرىنە جاقىنىراق بولىپ كەلەدى. الايدا, وسى تىلدىك بەلگىسىنە قاراپ, مۇنداي ادەبي مۇرالاردى بەلگىلى ءبىر حالىقتىڭ ەنشىسىنە تەلىپ قويۋدىڭ ءوزى عىلىمي تۇرعىدان قاراعاندا ۇلكەن قاتەلىك دەپ بىلەمىز. سول سەبەپتى ەجەلگى تۇركى داۋىرىندە ومىرگە كەلگەن كونە تۇركى ادەبي جادىگەرلىكتەرىن بۇگىنگى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ بارىنە بىردەي ورتاق مۇرا دەپ قاراعانىمىز تاريحي شىندىق پەن ادىلەتتىلىككە سايكەس كەلەدى» – ن.كەلىمبەتوۆتىڭ بۇل سوزدەرىن وسى سۇراقتىڭ جاۋابى رەتىندە قاراۋعا بولادى.
ن.كەلىمبەتوۆ ءوز كىتابىندا, اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «قازاق ادەبيەتىنىڭ ەرتە زاماننان بەرگى تاريحىن جۇيەلەپ, ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ, كوركەم ويدىڭ دامۋ جالعاستىعىن كورسەتكەن». وسى ارقىلى عالىم قازاق ادەبيەتىن داۋىرلەۋ ءماسەلەسىنە دە ۇلكەن ۇلەس قوستى. كەلىمبەتوۆ ەڭبەكتەرى ارقىلى «ءتاڭىرلىك ءداۋىر ادەبيەتى», «يسلام ءداۋىرى ادەبيەتى», «التىن وردا ءداۋىرى ادەبيەتى» ۇعىمدارى بەرىك ورنىعا ءتۇستى. ساقتاردىڭ قاھارماندىق داستاندارى – «الىپ ەر توڭعا» مەن «شۋ» داستاندارىنىڭ, عۇنداردىڭ باتىرلىق جىرلارى – «وعىز-قاعان», «اتتيلا», «كوك ءبورى», «ەرگەنەكون» داستاندارىنىڭ ۇزىندىلەرىن كەلتىرە وتىرىپ, عالىم ولاردىڭ «يسلامعا دەيىنگى داۋىردە, ياعني اراب, پارسى پوەزياسىنا ءتان تەرمين سوزدەر ءالى تۇركى پوەزياسىنا اسەر ەتە قويماعان كەزەڭدە ومىرگە كەلگەنىن» دالەلدەيدى. تۇركى تايپالارىنىڭ بايىرعى پوەتيكالىق كوگ ولشەمىندە تۋعان ول داستانداردىڭ «كۇلتەگىن», «تونىكوك» جىرلارىنىڭ ءىزاشارى ەكەنى كورسەتىلەدى. ەڭ باستى ءتۇيىن رەتىندە تاڭىرلىك ءداۋىر ادەبيەتىنىڭ, عۇنداردىڭ باتىرلىق جىرلارىنىڭ قازاق ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ گەنەزيسى بولىپ تابىلاتىنىن ءتۇپكىلىكتى تانىتقانىن ايتۋعا بولادى.
عالىم ەڭبەكتەرىنە زەر سالىپ قاراعان ادام سول ەستە جوق ەسكى زامان جىرلارىنىڭ وزىندە قازىرگى قازاق ءتۇسىنبەيتىندەي ءسوز ازدىعىنا قايران قالادى. «الىپ ەر توڭعانى جوقتاۋداعى» «وتكەلەك ءوشىن الدى ما؟» دەگەن جولعا قالاي ءتانتى بولماسسىز؟! زاماندى ادامنىڭ باسىنان وتەر وتكەلەك دەپ تۇر عوي. سول وتكەلەك ءولىم ارقىلى ادامنان ءوشىن الادى ەكەن. نە دەگەن كەرەمەت ءسوز. كەشەگى وتكەن فاريزا وڭعارسىنوۆا وسى جوقتاۋدى اۋدارعاندا «شەڭگەلىن اجال سالدى ما, ەر توڭعانى الدى ما, سۇم دۇنيە ارتتا قالدى ما, قايعىلى ءجۇرەك جىرتىلدى-اۋ» دەپ كونە دۇنيە سارىنىن ءساتتى ساقتاعانى ەسىمىزدە.
نەمات كەلىمبەتوۆ يسلام ءداۋىرى ادەبيەتىندەگى, التىن وردا ءداۋىرى ادەبيەتىندەگى شىعارمالاردى تەرەڭ تالداي كەلىپ, ولار «بەرتىن كەلە قازاقتىڭ قاھارماندىق داستاندارى مەن جىراۋلار پوەزياسىنان ءوزىنىڭ كوركەمدىك جالعاستىعىن تاپتى» دەگەن تۇيىنگە توقتايدى, ءسويتىپ «قازاقتىڭ ءوزىندىك ءتول ادەبيەتى ەجەلگى تۇركى پوەزياسىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحي دامۋ ۇدەرىسىنەن تۋىنداعان لوگيكالىق جالعاسى ەكەنىن» ءدالەلدەپ شىعادى.
كەلىمبەتوۆ كىتاپتارىنا تۇركى ءتىلدەس دۇنيەدە قىزىعۋشىلىق تانىتىلىپ وتىرۋىنىڭ, ونىڭ «Turk halklarinin ortak edebi eserleri» («ءتۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق ادەبي مۇرالارى») كىتابىنىڭ ءتۇرىك تىلىندە باسىلىپ, اعا-
يىنداس حالىقتاردىڭ ادەبيەتتانۋىندا عىلىمي اينالىمعا قوسىلۋىنىڭ قاعيداتتى ءمانى بار. 2010 جىلى ىستانبۇلدا نەمات كەلىمبەتوۆ كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلگەندە ءبىز كەزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ اراسىندا بولعان اڭگىمەنى جينالعاندارعا ايتىپ بەرگەن ەدىك. ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭسارى شاعىندا-اق جالپى تۇركى الەمىنىڭ ورتاق اكادەمياسىن قۇرۋ يدەياسىن ورتاعا سالعان. سوندا سۇلەيمەن دەميرەل ۇسىنىستى ءبىردەن قولداپ, «دۇرىس, ال ەندى ول اكادەميا قايدا بولۋى كەرەك؟» دەگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «حالىق جاعىنان قاراساق سىزدە بولۋى كەرەك, تاريح جاعىنان قاراساق بىزدە بولۋى كەرەك» دەگەن. بولاشاق اكادەميانىڭ ءبىر كەزدە قازاق ەلىندە ورنالاساتىندىعى سولاي شەشىلگەن. «كوپ تۇرىك ەنشى الىسىپ تاراسقاندا, قازاقتا قارا شاڭىراق قالعان جوق پا؟» دەگەن ماعجان ءسوزىنىڭ ءمانى تەرەڭدە. سوندىقتان دا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا – استانادا ورنالاستى. ن.كەلىمبەتوۆتىڭ تۇرىك ءتىلىندە شىققان كىتابى تۇركى اكادەمياسى قۇرىلعالى بەرگى قولعا الىنعان جۇمىستىڭ العاشقى ناقتى ناتيجەسى رەتىندە دە بولەكشە باعالى بولاتىن. بۇكىل تۇركى جۇرتىنا ورتاق ادەبي مۇرالاردى سارالاعان ن.كەلىمبەتوۆ ەڭبەگىنىڭ ىستانبۇلدا جارىق كورۋى ارقىلى ءبىز قازاق ادەبيەتتانۋى, قازاق فولكلوريستيكاسى تۇركولوگيادا دا قاراشاڭىراقتىق سيپاتىن ساقتاپ وتىرعانىن كەلىستى كورسەتىپ بەردىك. دەمەك, نەمات كەلىمبەتوۆ بۇل تۇرعىدان دا حالىق ابىرويىن اسىرا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزگەن تۇلعا. جاھاندانۋ جەلى جالعىز جالاۋى جالتىلداپ, جەكە-جەكە جۇزەتىندەردى جىعىپ كەتە بەرەتىنىن كورىپ كەلەمىز. تۇركىتىلدەستىڭ تۇگەل بولۋىنىڭ باستى شارتى ءتىلدىڭ ءبىر بولۋى ەمەس, ءدىلدىڭ ءبىر بولۋى. ال ءدىلدى جاسايتىن الدىمەن ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ بۇرىنعى, ءبۇگىنگى جانە بولاشاقتاعى ءسوز ونەرىمىز. كورنەكتى عالىمنىڭ قازاق ادەبيەتتانۋىنىڭ اۋماعىنان اسىپ, جالپى تۇركىلىك وركەنيەتكە قوسىلعان, بۇگىنگى تاڭدا تۇركى دۇنيەسىنىڭ تۇتاستىعىنا ناقتى قىزمەت ەتىپ تۇرعان عىلىمي مۇراسى ءدال قازىر قاي كەزدەگىدەن دە ماڭىزدى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ
