جۇمىس ىستەپ, ءونىم بەرگەن زاۋىتتار نەگە توقتاپ تۇر؟

بۇعان كىم كىنالى؟ وتكەن كۇندە بەلگى جوق. كورگەن بەينەت, توككەن تەر تاريحقا ەنگەننەن كەيىن ۇمىتىلا باستايدى. ويتكەنى, بەينەتتەن كەيىن – زەينەت, ادامنىڭ جاقسىلىققا تەز ۇيرەنىپ, تەز باۋىر باساتىنى بەلگىلى. الايدا, زەر سالىپ قارايتىن بولساق, بۇگىنگى قول جەتكەن تا­بىس­تاردىڭ وزىنەن ءوزى كەلمەگەنىنە, ول ءۇشىن قىرۋار ەڭبەك, ءجى­گەر-قايرات, تىنىمسىز ىزدەنىس, نار تاۋەكەل قاجەت بولعانىنا كوز جەتكىزەر ەدىك. توقىراۋ زامانى بiتتi دەپ ءجۇر­مiز. جا­ڭاشا ويلانۋ, جاڭاشا تول­عانۋ زاما­نىن­­داعى كوزجۇم­باي­لىقتى كiمگە جابامىز؟ وتپەلi كەزەڭنiڭ قيىندىقتارى القىمنان العان تۇستا ءوندىرىستىڭ بارلىعى توقىراۋعا ۇشىراپ, جا­بىلىپ قالدى. بۇگiندە قايتا قال­پىنا كەلiپ, جۇمىس iستەپ تۇرعان ءوندىرىس ورىندارى ساۋساقپەن سا­نار­لىق. سول جىلدارى بىرنەشە ايلاپ, جىلداپ ەڭبەكاقى الماعان جۇمىسشى, قىزمەتكەرلەردى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان, ولاردىڭ نەگىزگى بولىگىن بوساتىپ, جۇمىسسىزدار سانىن ارتتىردىق. ءبىز ءالى كۇنگە كورسەك تە, كور­مەگەن بولاتىن تۇيتكىلدى ماسە­لەلەر جەتكىلىكتى. سونىڭ ءبىرى – توقىراۋعا تاپ بولعان كاسىپ­ورىن­دار. راس, ولار كەزىندە تابىستى كا­سىپورىندار بولاتىن. ءوزىم جام­بىل وڭىرىندە قىزمەت ىستەگەندىكتەن, سول كەزدەگى ءبىراز جايدان حا­بارىم بار. مىسالى, جامبىل بىل­عارى اياق كيىم زاۋىتى, «ەل ىرىسى» ەلەۆاتورى, «بم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى ءتاپ-ءتاۋىر جۇمىس اتقارىپ جات­تى. بۇل كاسىپورىن سپيرت, اراق-شاراپ ونىمدەرى, الكوگولسىز سۋ­سىندار, ۇن, بيداي كلەيكوۆينا, قۇر­عاق مال ازىعى, كونسەرۆى قاق­پاق­تارى, شامپۋن, سۇيىق سابىن, پوليەتيلەن تاۋار­لارىن ءوندى­رە­تىن. وسى كاسىپورىندار ارقاي­سى­سى 3-4 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىم­دەرىن ءوندىرىپ, سالىققا ميللياردتاعان قاراجات ءتۇسىرىپ وتىراتىن. قازىر بۇلار توقتاپ تۇر. جۇمىس ىستەپ, ءونىم بەرىپ جات­قان زاۋىتتار نەگە توقتاپ تۇر؟ بۇ­عان كىم كىنالى؟ «بم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى, سپيرت زاۋىتى مەن «التىن ءدان» ەلەۆا­تورلارىن ءبىر عانا ادام باسقارىپ وتىردى. كەيىن ول جاساعان قىل­مىسى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلىپ, سوت­تالدى. دۇرىس, جاساعان قىل­مى­سى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلسىن. ال ەندى ول ءۇشىن جۇمىس ىستەپ تۇر­عان زاۋىتتار قۇلاۋى كەرەك پە؟ بۇل زاۋىتتاردىڭ ىستەمەي تۇرعا­نى­نا 3 جىلدان اسىپ بارادى. قانشا ادام جۇمىسسىز قالدى؟ قان­شاما اقشا بيۋدجەتكە ءتۇس­پە­دى؟ سونى كىم ويلايدى؟ قاي مي­نيستردىڭ قابىر­عاسى قايىسىپ ءجۇر؟! ەلبا­سى جىل سا­يىن ەلىمىزگە قانشا ينۆەستيتسيا تار­تىپ, جا­ڭا جوبا­لار­دى ىسكە قوسىپ جا­تىر. جۇ­مىس ور­نىن تاۋ­ىپ بەرىپ وتىر. ال ءبىز, كەرىسىنشە, ىستەپ تۇرعان زاۋىت­تاردى توق­تاتىپ, مىڭداپ جۇ­مىس ور­نىن جوعال­تىپ جاتىر­مىز. زاۋىتتاردى سوت شەشىمىمەن يەلىگىنە وتكەن بانك بولسىن, كورپوراتسيا بولسىن نەمەسە حولدينگ پا, سول ىستەپ تۇرعان زاۋىتتى ءجۇر­گىزۋى كەرەك ەدى. قازىر وبلىستا قى­زىلشا ونىمدەرىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا ەگىس كو­لەمى ۇلعايتىلدى. شيكىزات قو­رى بار. سول شيكىزاتتان (پاتىكا) ارزان سپيرت ءون­دىرىلەدى. ال رەس­پۋب­لي­كا­مىز­دىڭ ەكو­نوميكاسى ءۇشىن جانى اشىپ جاتقان ۇكىمەت تە, مينيستر دە, ءىرى كا­سىپورىن دا جوق. زاۋىت تۇرسا تۇرا بەرسىن, جۇمىسشىلار ورىن­دارى جوعالا بەرسىن دەگەننىڭ كەرى. سوندا باسشى كەتسە, جۇمىس جا­ساپ تۇرعان كاسىپورىن دا قۇ­رىپ كەتۋى كەرەك پە؟ سونىڭ ار­تىنان ورىنداۋشى ديرەكتور قوي­ىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرگە جۇمىس جاساۋعا بولار ەدى عوي. قويعان قاراۋىلدارىنا قارا­ماي, قىمبات ەلەك­تروندى جاب­دىق­تار تالان-تاراجعا ءتۇسىپ جاتىر. ەندى ول زاۋىتتى كىم السا دا, ول 3-4 جىل تاعى دا جۇمىس ىستەمەيدى. مىنە, ءبىزدىڭ جاۋاپ­سىز­دى­عى­مىز. رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكو­نو­ميكا­سىن ءبىر جاعىنان كوتەرۋ, ءبىر جاعىنان قۇرتۋ. ەكىنشى زاۋىت – «ەل ىرىسى». وعان ديرەكتورىن وتىرعىزدى, زاۋىت سوتتىڭ شەشىمىمەن استىق كور­پوراتسياسىنا بەرىلدى. ەندى ولار دا الماي وتىر. زاۋىتتى جۇرگىزگەن جوق. ولار الما­عان­دىق­تان, زاۋىت تالان-تاراجعا ءتۇستى. مىنە, ءبىزدىڭ ىستەپ تۇرعان ءوندى­رىسكە تەرىس قاراۋ. جۇمىسشى جۇ­مىس­سىز قالدى, بيۋدجەتكە قوماق­تى قارجى تۇسپەيدى. ءسويتىپ, مە­نىڭ تۇسىنبەيتىنىم, باستىعى سوت­تالدى دەپ زاۋىتتى قۇرتۋ كەرەك پە؟ ونى بۇگىن «قازاگرو» ۇلت­تىق حولدينگى» اكتسيونەرلىك قو­عامى قايتا جۇمىس ىستەتۋى كەرەك. ولاي ەتپەسەك, بيداي ساقتايتىن ەلەۆاتور سالۋ قاجەت بولادى. وبلىستا وسىنداي جاعدايدا تۇرعان زاۋىتتار بارشىلىق. جامبىل بىل­عارى اياق كيىم زاۋىتىندا قوي­ىلعان يتا­ليا­لىق جاڭا جابدىقتار قازىر جوق. زاۋ­ىت قاڭىراپ بوس تۇر. قوس­القى ءبول­شەك­تەر زاۋىتى دا وسىنداي جاعدايدا. وسى ءوندىرىس­تەردى ءجۇر­گىزىپ, توقتاتپاۋ كەرەكتىگىن بىلە تۇرا, نەگە ءبىزدىڭ ۇكىمەت, مينيسترلەر, جەرگىلىكتى باس­قارۋ ورگان­دارى ارنايى قاۋلى قابىل­داماي­دى. قانشاما ميلليارد­تا­عان شى­عىن, قانشا قاراجات ءون­دى­رىپ الا الماي وتىرمىز؟ وسىعان كىم جاۋاپ بەرەدى؟ زاۋىتتىڭ باستىعى قۇرىدى دەپ ىستەپ تۇرعان زاۋىتتى جويۋدى قويۋ كەرەك. ۋاقىتىندا زاۋىتتى جۇرگىزبەي, قابىلداپ العان بانك مەكەمەسى, ۇلتتىق حولدينگتەر, فيرمالار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى ءتيىس. قازاقتا «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. ءبىزدىڭ ۇكىمەت وسى ءسوزدى قاپەرىنەن شى­عا­رىپ الىپ وتىر. ونىمەن قوسا, ايماقتارداعى اكىمدەر دە, مينيسترلەر دە جوعارى جاققا تەك جا­عىمدى اقپارات بەرىپ, جاعىمسىز جاعدايلاردى جاسىرىپ قالۋعا تىرىسىپ باعادى. ال كۇنى ەرتەڭ جالعان اقپار بەرۋشىلىك جارعا جىقپاسىنا كىم كەپىل؟! ياعني, «بار­لىعى جاقسى» دەپ ەلدى دە, ەلباسىن دا الداعاننان ەشتەڭە ۇتپاسىمىز ايدان انىق. «وتىرىك­تىڭ قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام» دەگەن قاعيدانى ەسكەرەتىن بولساق, ءبۇ­گىنگى وتىرىگىمىزگە ەرتەڭ بارماق شايناماس ءۇشىن ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. ياعني, توقىراعان ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ تامىرىنا قان ءجۇ­گىرتۋ قاجەت. ويتكەنى, ولاردىڭ ءار­قاي­سىسىنىڭ ارتىندا جۇمىسسىز قالعان قاراپايىم ادامداردىڭ تاعدىرى تۇر. ۇكىمەت تەك شەتەلدىكتەرگە جالپاقشە­شەيلىك تانى­تا بەرمەي, ەكونومي­كاداعى «اۋرۋ­لار­عا» دا كوزىن اشىپ قاراعانى ابزال. امانكەلدى مومىشەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.