16 ءساۋىر، 2011

جەتىمدەرى مەن جەسىرلەرىن جىلاتپاعان ەل ەمەس پە ەدىك؟

277 رەت كورسەتىلدى
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 46 مىڭنان استام بالا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن اتا-انانىڭ قامقورلى­عىن­سىز قالىپ وتىر. سوڭعى ون جىل­دان بەرى جەتىم بالالار شەتەلدىكتەرگە اسىراپ الۋعا بەرىلىپ جاتىر. رەسمي مالىمەتتەرگە قاراعاندا، التى مىڭنان استام بالا شەت ەل اسقان، ونىڭ 5308-ءى اقش ازامات­تارىنىڭ ۇلەسىنە ءتيىپتى. ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ بۇگىنگى تاعدىرى نە بولىپ جاتقانى بەلگىسىز. وكىنىشكە قاراي، قاتىگەز، قا­نىپەزەر اتا-اناسىماقتار كوبەيۋ­دە. ايتپەسە ەڭ قىمباتتىسى، كوزى­نىڭ قاراسى، ءومىرىنىڭ جالعاسى، باۋىر ەتى – بالاسىن پەرزەنت­حاناعا نەمەسە قوقىس جاشىگىنە تىرىدەي قالدىرۋعا قالاي جۇرەگى داۋالايدى؟! تورعاي ەكەش تورعاي دا بالاپانىن قورعايدى. سوندا كىم بولعانىمىز؟! تاريحتا تالاي تاۋقىمەتتى ءوت­كەر­گەن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ با­سىن­دا مۇنداي سۇمدىق بۇرىن-سوڭ­دى بولىپ كورمەگەن. ەگەر قا­يىق­تاعى ەكەۋدىڭ بىرەۋى ءولۋ كەرەك بولسا، ءسوز جوق، كارى كەتىپ، جاس قال­عان. شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «تەڭىز جاعالاي جۇگىرگەن تارعىل توبەت» اتتى حيكاياتىندا ءبىر ءۇيلى جان ءوزىن-ءوزى تەڭىزگە لاقتىرىپ، قايىق­تا قارشاداي عانا بالا قالىپ، سول بالا ءبۇتىن ءبىر ۇرپاقتىڭ جالعاسى بولىپ ەدى عوي. الايدا، بۇگىنگى تاڭدا كەرىسىنشە، تاستاندى سابيلەر، شەت ەلدەرگە ساتىلعان بالالار سانىنىڭ كۇن­نەن كۇنگە ارتا ءتۇسۋى، قىز­دارى­مىزدىڭ جەڭىل جولعا سالىنۋى، «كوكەك اكەلەردىڭ» كوبەيۋى بارلى­عىمىزدى دا تولعاندىراتىن وزەك­تى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. بولا­شاق ۇرپاقتى وسىناۋ قاسىرەتتى ىندەتتەن قالاي ساقتاپ قالامىز؟ قازاقستان شەت ەلگە بالا بەرۋ جاعىنان الەمدە ءۇشىنشى ورىن الا­دى ەكەن. بۇل تونالعاندىق ەمەي نەمەنە؟ وسى رەتتە ءاليحان بوكەي­حاننىڭ: « ۇلىم دەپ وي­لاي­تىن ەل بولماسا، ەلىم دەپ ەڭى­رەي­تىن ۇل قايدان بولادى؟»، دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. ەجەلدەن جەتىمىن جىلاتپاعان ەل ەمەس پە ەدىك؟ ەندەشە، بۇگىنگى تاڭدا جەتىمدەرگە سۇ­راۋى جوقتاي، قاتىگەز قاباق تانى­تۋى­مىزدىڭ سىرى نەدە؟ قازاقستانداعى بايلىقتىڭ كوپ­تىگى سونشا، مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبارى بار ەكەنىن الەمگە پاش ەتىپ جاتىرمىز. ارينە، بۇل – بارىمىزگە ماقتانىش. سولاي بولا تۇرا، جەتىمدەرگە كەلگەندە قاراجات جەتپەيدى دەپ اۋزى­مىزدى قۋ ءشوپ­پەن سۇرتەمىز. وسى تۇستا ماحامبەتتىڭ: «جەتىمدەرگە جەم بەردىم، جەسىرلەرگە جەر بەردىم»، دەپ قايىرىم­دى­لىق­قا، مەيىرىمدىلىككە شاقىرعانىن ەستەن شىعارمايىق. ەكىنشىدەن، ۇكى­مەت قامقورلىققا ءزارۋ بالالار مەن شەتەلدىكتەر اسىراپ العان سابيلەردىڭ جاعدايىن رەتتەيتىن، جەتىم بالالاردى تۇرعىن ۇيمەن، جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىراتىن زاڭ جوباسىن دا­يىن­داسا، ساۋاپتى ءبىر ءىس اتقارعانى بولىپ شىعار ەدى. روزاقۇل حالمۇرادوۆ، ءماجىلىس دەپۋتاتى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلت ۇستازى ۇلىقتالدى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

الماتىنىڭ اۋاسى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار