ەركىندىك تاڭىنىڭ ەرى

مادەنيەت مينيسترلىگى 2009 جىلى «ۇزدىك درامالىق شىعارمالارعا» بايگە جاريالاپ, وندا وزا شاۋىپ جۇلدە العان د.يسابەكوۆتىڭ «شىڭ باسىنداعى شىن­دىق» اتتى ەكى اكتىلى دراماسىن كوپتەن بەرى كۇتىپ جۇرگەن بولاتىنبىز. قازاق كەڭەس ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى س.مۇ­قا­نوۆ­تىڭ كەزىندە قالىڭ وقىرمانعا كەڭىنەن تانىمال بولعان «بالۋان شولاق» پوۆەسى نەگىزىندە جازىلعان بۇل پەسانى ەندى, مىنە, م.اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتر ءوز ساح­ناسىنا قويىپ وتىر. وقيعاسى تارتىمدى كوركەم تىلمەن جازىلعان كولەمدى پروزالىق شىعارمانى ساحنا زاڭدىلىقتارىنا ساي وڭدەپ, ەكى جارىم ساعاتتىق ىقشام پەساعا اي­نال­دىرۋ دراماتۋرگتەن جوعارى شەبەرلىكتى تالاپ ەتەرى بەلگىلى دەسەك, جاڭا ساحنالىق تۋىندى مەن تۇپنۇسقا ارا­سىن­داعى ايىرما­شى­لىق­تار مەن ال­شاق­تىقتار دا سپەكتا­كل­دى كور­گەن­نەن كەيىن اي­قىن­دالا تۇسە­دى. «نۇرماعامبەت باي­مىرزا ۇلى, مەنىڭ اتىم, بار ەلگە ماعلۇم بولعان اسىل زاتىم» نەمەسە: «بالاسى بايمىرزانىڭ بالۋان شولاق, وڭ قولىم وتقا كۇيىپ بولدىم مولاق»,  دەپ ءوزى انگە قوسقان, تاريحي تۇلعانىڭ كەلبەتىن ساحنادان كورۋمەن بىرگە, جۇلدە العان شىعارمانىڭ ساحنالىق نۇسقاسى قاي دەڭگەيدە شىققانىنا نازار اۋدارۋ بولاتىن. دراماتۋرگ پەسا جەلىسىنە س.مۇقانوۆ پوۆەسىنىڭ شۇرايلى بەتتەرى «بالۋان شولاق», «ادام بارىمتاسى», «كوكشەنىڭ كەۋدەسىندە», «سىناسۋ» سەكىلدى ت.ب. تاراۋ­لاردى تاڭداپ العان ەكەن. وقيعا دا قىزىلجار جارمەڭكەسىنە كەلگەن بارشا جۇرتتىڭ اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتاتىن تۇيە بالۋان قوردابايدىڭ جاۋىرىنىن جەر يىسكەتكەن جاس باعلان نۇرماعامبەتتىڭ جۇلدىزدى شاعى, ءوزى اتتاس پاڭ نۇرماعامبەتتەن باتا الۋى, وزبىر دولگونوسوۆتىڭ قىزى تاتيانانى الىپ قاشىپ بارىپ, شىڭ باسىندا وتكىزگەن ءۇش كۇندىك عۇمىرى سۋرەتتەلەدى. پەساداعى وقيعا جەلىسىن ساحنا زاڭ­دىلىعىنا ىڭعايلاپ شيراتا تۇسكەن دراماتۋرگ ءوز تاراپىنان ساحناعا تولىق­تى­رۋلار ەنگىزگەن. جاريالانعان بايگە تا­قىرىبىنا («تاۋەلسىزدىك تولعاۋى») ساي, حالقىمىزدىڭ اسقاق ارمان-تىلەكتەرى, ەركىندىك سۇيگىش دالا پەرزەنتىنىڭ ەرلىگى ساحنالىق شىعارمادا ءبىر ارناعا ءتۇسى­رىلىپ, كۇرەسكەر, ءھام كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ تۇلعا ەتىپ كورسەتىلگەن. پەساداعى وقيعا بالۋان مەن ول ىڭكار بولعان ايەلدەر (جارى بالقاش, عاشىعى عاليا, تۇتقىن قىز تاتيانا), بالۋاننىڭ ازاتتىق ءۇشىن كۇرەس جولى (جەر ءۇشىن, حالقىنىڭ تىنىشتىعى, ار-نامىس تازالىعى) سەكىلدى بىرنەشە جەلىلەر بويىنشا ءورىلىپ, جيىنتىقتالا كەلىپ, ساحناعا ارنالعان شىعارمانىڭ نەگىزگى باعىتى مەن وي-يدەياسىن ايقىنداعان. سپەكتاكلدى ساحنالاعان – تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى جانە كوركەمدىك جەتەكشىسى ە.وباەۆ. قىزۋ وقيعا جەلىسىنە قۇرىلعان شىعارمانى ساحنالاۋ بارىسىندا رەجيسسەر اۆتوردىڭ نەگىزگى وي-يدەياسىن اشۋعا, باستى كەيىپكەر ءومىرىنىڭ جاۋاپتى ءبىر كە­زەڭىن, حالقىنىڭ بولاشاعىن ءوز تاعدى­رىمەن تىعىز بايلانىستىرعان كەزدەگى جاۋاپتى ءساتىن اشىپ بەرۋگە كۇش سالعان. ساح­نا الاڭىن ۇيىمداستىرۋدا رەجيس­سەر­دىڭ قويۋشى-سۋرەتشى ە.تۇياقوۆپەن بىرلەسىپ, جەمىستى جۇمىس ىستەگەنى بايقالادى. ورتاداعى اينالمالى دوڭگەلەكتىڭ ورنى­مەن ىسكە قوسىلۋى سونىڭ ءبىر جارقىن ايعاعى ىسپەتتى. وقيعا وتەتىن قىزىلجار جارمەڭكەسىن, وياز ءۇيىنىڭ ىشكى جانە سىرت­قى جاساۋى, شىڭ باسىنداعى الاڭقاي مەن تابيعاتتىڭ كورىكتى كەلبەتىن سۋرەتشى نانىمدى بەرە بىلگەن. كەيىپكەرلەردىڭ كيىم ۇلگىسىندە ءحىح عاسىر اياعىنداعى قازاقستانداعى قازاق, ورىس, تاتار, ت.ب. سەكىلدى ۇلت وكىلدەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامنىڭ ەتنوگرافيالىق كەلبەتىن اشاتىن ىزدەنىس ىزدەرى اڭعارىلادى. وسى ورتادان پاڭ نۇرماعانبەت, تسيرك ديرەك­تورى, ويازدار مەن ولاردىڭ ايەلدەرى, قاراپايىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قاي توپقا جاتاتىن بەلگىلەرى انىق كورىنىس بەرگەن. جازۋشى س.مۇقانوۆتىڭ سيپاتتا­ماسى بويىنشا تىگىلگەن كيىم ۇلگىسى بال­ۋان شولاقتىڭ سىرت كەلبەتىنە جاراسىپ-اق تۇر. بىراق, ەكىنشى بولىمدە بالۋاننىڭ وياز ۇيىنە كەلگەندەگى كيگەن كيىمى مۇنداي اسەر بەرە قويمايدى. رەجيسسەر جەكەلەگەن ساحنالىق سۋرەتتەر اراسىنداعى وقيعا وتەتىن ورىندار­دىڭ الماسۋىن وڭدى ۇيلەستىرىپ, دراماتۋ­گيالىق ارەكەت اراسىن ۇزبەي جالعاستى­رىپ بەرە العان. ءبىرىنشى سۋرەتتەگى ءجار­مەڭكە وتەتىن الاڭقايداعى ساحنالىق جالپى كوڭىل-كۇيدىڭ كىلتى, بالۋاننىڭ ايەلى بالقاش پەن ءبىر كورگەننەن عاشىق بولعان عالياسىمەن ارا-قاتىناسىن, ءۇشىنشى سۋرەتتە وياز باستىعى دولگونوسوۆ­تىڭ ۇيىندەگى, جوعارى مارتەبەلى قوناقتار اراسىنداعى اڭگىمە-دۇكەن, دەمالىس ساتتەرىن, تاتيانانى الىپ قاشۋ مەن شىڭ توبەسىنە شىعىپ كەتكەن كەزدەرىن ورنىق­تى تۇردە بايلانىستىرعان. پەسادا شۇبالاڭقى تۇستار دا بار­شى­لىق ەدى. مۇنداي جەرلەردى رەجيسسەر ساحنادا ميزانستسەنالىق قۇرىلىمدارمەن ورىندى اۋىستىرا بىلگەن. ال رەجيسسەرلىك تۇرعىدا تولىق ءيى قانباعان تۇستار قايتالاۋلارعا نەمەسە ساحنالىق ماعى­ناسىزدىققا الىپ كەلگەن. سپەكتاكل با­سىندا جارشىنىڭ نۇرماعامبەت بايمىر­زا ۇلى جەڭىسكە جەتتى دەپ حابارلاپ بول­عاننان كەيىن پاڭ نۇرماعامبەتتىڭ قايتا­لاپ سۇراپ جاتۋى ما دەپ قالاسىڭ. رەجيسسەر پەسانىڭ كەيبىر تۇستارىن قىس­قار­تىپ, كەي تۇستارىنا بۇگىنگى كۇننىڭ زاماناۋي ءۇنىن بەرەرلىك (كونيۋكتۋرا) قو­سىم­شالار ەنگىزگەن. بۇل قىسقارتۋلار كەي تۇستا ساحنالىق ارەكەتكە شيراقتىق اكەل­سە, كەي تۇستا «بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇر­عان­داي» ساحنالىق وقيعانىڭ جۇيەلى دا­مۋى­نا كەدەرگى كەلتىرگەن. ول شى­عار­مادا دا, پەسادا دا باسىنان اياعىنا دەيىن اي­تىلاتىن تاتيانا اتىنىڭ «ءتا­نەيجان» بو­لىپ وزگەرتىلۋىنە بايلانىستى ديالوگ­تار­دىڭ سپەكتاكلدە بولماۋى. وسىدان كە­لىپ كورەرمەن قويىلىمنىڭ باسىنداعى تاتيانانىڭ اتىن ەكىنشى اكتىدە بالۋان­نىڭ «تانەيجان» دەپ ەركەلەتە اتاۋىنىڭ سە­بەبىن ءتۇ­سىن­بەي قالادى. پەساعا مۇنداي قىس­قارتۋلار جا­سا­عان رەجيسسەر سول كەسىلگەن جەرلەردىن قيۋىن كەلىستىرىپ جىبەرىپ وتىرۋعا ءتيىس. نەمەسە ءبىرىنشى اكتىنىڭ اياعىندا قاشقىندار تاۋدا ءجۇر­گەندە اقىلباي اتىپ تۇسىرگەن قىر­عاۋىل­دىڭ ەتىن وتقا قاقتاپ جەيتىن جەرى بار. مىنە, وسى كورىنىستەن كەيىن تاتيانا بالۋانعا «...مەن سەنى مەرگەن دەپ اتاعىم كەلەدى. كەشە توبەمىزدەن ۇشىپ بارا جاتقان قىرعاۋىلدى قاراماي-اق اتىپ ءتۇسىردىڭ عوي», دەيدى دە سپەكتاكلدىڭ سوڭىنا دەيىن باس قاھارماندى مەرگەن دەپ اتايدى. سپەكتاكلدىڭ ءبىرىنشى ءبو­لىمى­نىڭ اياعىندا بالۋاننىڭ ەمەس, اقىل­باي­دىڭ مەرگەندىگىن ساحنادان انىق با­قىلاعان كورەرمەن تاتيانانىڭ بۇل ءسوزى­نىڭ جالعاندىعىنا مۇلدەم سەنىمسىزدىكپەن قاراپ, جان-تانىمەن قارسىلىق بىلدىرەدى. مۇنداي اۆتور ماتىنىنە باتىل رە­داك­تسيالىق قىسقار­تۋ-قايشىلاۋلار ساح­نا­داعى قويىلىم رە­جيسسۋراسىنان تىڭ­عى­لىقتى جۇمىس جا­ساۋ­دى, ءاربىر فاكتىنى سالماقتاپ, سارالاپ بارىپ كورەرمەنگە ۇسىنۋدى تالاپ ەتەدى. سپەكتاكلدى مۋزىكامەن كوركەمدەۋدەگى كاسىبي بىلىكتىلىك قويىلىمنىڭ ءساتتى شىعۋىن قامتاماسىز ەتەتىن سەبەپتىڭ ءبىرى. بۇل مىندەتتى ورىنداۋعا جاس تالانتتى كومپوزيتور ە.ەلگەزەكوۆ تارتىلعان. سازگەر قويىلىمنىڭ مۋزىكالىق پارتيتۋرا­سىندا جوعارى بيۋدجەتتى گولليۆۋد كينو­فيلمدەرىنىڭ ساۋند ترەكتەرىنە ءتان اۋقىم­دى دىبىستاردان تۇراتىن مۋزى­كانى مولىنان قولدانا وتىرىپ, سپەك­تاكل­دىڭ ءۇنىن بارىنشا قاتتى شىعارۋعا تىرىسقاندىعىن كوردىك. وقيعانىڭ دى­بىستىق سۇيەمەلدەۋلەرى ءساتتى دەسەك تە, تەاتر زالى دىبىستىق دولبي قۇرىلعىلار جۇيەسى بار كينو زالى ەمەس قوي... وياز ۇيىنە بارعاندا دومبىراسىن اپا­رىپ ءان سالماي-اق قويسىن, بىراق تاۋداعى وتەتىن ساحنالاردا بالۋاننىڭ شىنايى شىعارماشىلىق كەلبەتىن كورسەتۋگە ابدەن بولار ەدى دەگەن ويدامىز. ب.ەرزاكوۆيچ, ز.قوسپاقوۆ سەكىلدى مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرى كەنەننەن, ت.ب. جازىپ الىپ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ كەتكەن بالۋان شولاق­تىڭ 25 ءتول ءانى بار. ءومىرىن سىرشىل انىمەن ارلەگەن جاننىڭ تۋىندىلارى جايىنا قالىپ, بالۋان شولاققا ارنال­عان سپەكتاكلدە ءبىرجان مەن اقاننىڭ اندەرى ءجيى قولدانىلۋىن تۇسىنە المادىق. سپەكتاكل باسىندا ءبىرجان سالدىڭ «ايتباي» ءانى شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ءماتىن­دىك مازمۇنى جاعىنان جارمەڭكەنى اشىپ-جاباتىنداي نەمەسە ويازدىڭ ۇيىنە بارىپ رويالگە قوسىلىپ ايتاتىنداي نەندەي سىرى بار؟ كومپوزيتور م.تولەباەۆ كەزىندە بۇل ءاندى ءوزىنىڭ «ءبىرجان-سارا» وپەرا­سىندا قوياندى جارمەڭكەسىندە ءبىر­جاننىڭ ءوزىن ساحناعا شىققانداعى تانىس­تىرۋ ارياسى رەتىندە قولدانعان بولاتىن. رەجيسسەر بۇل سپەكتاكلدە دە بالۋاندى اتالمىش وپەرا­داعى ءاندى (اريانى), سول وپەراداعى ماتىنىمەن دايىن كۇيىندە شى­عارا سالعان. كالاي بولعاندا دا ءبىز با­لۋاندى تالانتتى كومپوزيتور ءارى تاماشا داۋىسى بار ءانشى رەتىندە كورگىمىز كەلگەنى انىق. سپەكتاكلدەگى باستى كەيىپكەر – بال­ۋان ورىنداعان اندەردىڭ باسىم بولىگى فونوگرامماعا جازىلعان اندەر. تاۋ بوك­تەرىندە كەڭ تىنىسپەن جاڭعىرىپ ءان ايتۋ شىنىندا دا كوڭىل سارايىن ايقارا اشا­تىن تاماشا ءسات ەمەس پە؟! تەاتردا «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتىندەي تاماشا اكتەرلەر قۇرامى بولا تۇرىپ, ولاردىڭ قو­لىنان ءان ايتۋ ونەرى كەلەتىنىنە ەشقانداي كۇمان جوق كەزدە رەجيسسەردىڭ مۇنداي شە­شىمگە بارۋىن, ارينە, ءبىز تۇسىنە المادىق. سپەكتاكلدىڭ ەستە قالار تۇسىنىڭ بىرىنە بالۋان شولاقتىڭ ويازدىڭ ۇيىنە بار­عان كورىنىسىن جاتقىزامىز. رەجيسسەر­دىڭ بۇل كورىنىستە دە ءبىزدىڭ ويىمىزشا «وتە باتىل» شەشىمگە بارۋى كوڭىلگە ونشا قونا بەرمەيدى. ايتايىن دەگەنىمىز, تاريحي شىندىقتىڭ كور­كەمدىك شىندىقپەن اراجىگىندەگى بالۋاننىڭ شى­نايى كەلبەتىنە باسى ار­تىق دۇنيەنى جاپسىرا بەرۋ­دىڭ دە رەتى جوق سەكىلدى. بىرىنشىدەن, وزدە­رىن اسقان مادەنيەتتى, ال قازاقتاردى جابايى ساناپ وتىرعان ويازدار ۇستىنە سموكينگ كيىپ, ولار­دىڭ ءوز­دەرىن وقىتار­لىق­تاي ساۋ­ات­تى, مادەنيەتتى, جو­عا­رى ءبىلىمدى, ەۋروپاشا مۋزىكالىق ساۋاتى بار, ەشبىر ءمىنى جوق بالۋان شولاقتىڭ كەلگەنى بارشاعا ەرەكشە اسەر ەتتى. ءبىز بالۋان شولاقپەن ەمەس, س.مۇقانوۆتىڭ «اققان جۇلدىزى­نان» ۋنيۆەرسيتەتتى التىن مەدالمەن ءتا­مام­داپ كەلگەن قۇددى شوقان ءۋاليحا­نوۆ­تىڭ وزىمەن جۇزدەسكەندەي بو­لامىز. ءيا, ساحنادا بار ءبىتىم-بولمىسى, ءىس-ارەكەتى شوقان دەرسىڭ. رەجيسسەر «ءاڭ­گىمەمدى باس­تاعان ەكەنمىن, اياعىنا دەيىن جەتكىزەيىن» دەگەن سياقتى. وسى ساحنادا بالۋان قاق­پاعى اشىق تۇرعان رويالگە كەلىپ وتىرا قالىپ, قۇددى وپەرا انشىلەرى سەكىلدى كۇشتى باريتون داۋىسىمەن (فونوگرامما) ءوزىن-ءوزى سۇيەمەلدەپ اندەتە ءجو­نەلگەندە تاڭدانىسىمىزدا تاعى دا شەك بولمادى. ال پەساداعى بالۋاننىڭ بەينەسى, ونىڭ ويازبەن اراداعى اڭگىمەسىنەن بالۋان شولاقتىڭ قاراپايىمدىلىعىن, ءالى دە بولسا ۇلكەن ساياساتتىڭ ويىنشىسى بول­ماعان ساتىندەگى ءسوز ساپتاۋلارىن كورەمىز. اشۋ-ىزامەن اشىنا ايتقان ءاربىر سوزىنەن حالقىنا, ەلىنە كومەكتەسسەم دەگەن شى­نايى نيەتىن كورەمىز. رەجيسسەر بۇل ساحنالاردا ماحامبەتتىڭ «حان ەمەسسىڭ, قاسقىرسىڭ...» دەپ بايماعامبەت سۇلتانعا ايتقانىنداي, بالۋانعا دا شىندىقتى ويازدىڭ بەتىنە اشۋ-ىزامەن وسقىلاپ تۇرىپ ايتقىزادى. بالۋاننىڭ پەسادا­عى: «...مىنا ءبىر ويما تاز كىم ءوزى, ءسوزدى قايتا-قايتا بولە بەرەدى عوي» نەمەسە (دولگونوسوۆقا) «قايتامىن دەسە جىبەرە سالىڭىزشى, سىزبەن وڭاشا سويلەسىپ الاي­ىن», بولماسا «...ءا-ءا, سولاي ما؟ اق­مولا ۋەزىنىڭ ويازى ما؟ وندا كەشىرىڭىز! قۇدا قالاسا, اۋىلىڭىزعا قوناق بولىپ بارىپ قالارمىز», دەگەن سوزدەرىنەن ءبىز اڭعالدىعى باسىم, «باتىر اڭقاۋ, ەر كو­دەك» تۇلعانىڭ ءىس-ارەكەتىن انىق كورەمىز. ال قويىلىمدا بالۋان بۇل ساحنادا وياز ءۇيىنىڭ الدىنا مىڭ سان قولىمەن ءوزى باس بولىپ كەلىپ, اسكەرىن ءيىرىپ قويىپ, جاۋىن جەرگە تىعىپ جىبەرەردەي باتىرىپ تۇرىپ باتىل سويلەيتىن قولباسى بولىپ كورىنەدى. باس كەيىپكەردىڭ بەينەسىن يدەاليزاتسيالاۋ, بولماعان ەرلىكتەرىن قوسا كورسەتۋ بار ەكەندىگىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سپەكتاكل جاس ۇرپاق ساناسىنا زور ماقتانىش سەزىمىن وياتۋمەن بىرگە, تاريحي تۇلعانىڭ كەلبەتىن تانىپ-بىلۋدە, وزگە دە پىكىر قالىپتاستىرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. بالۋان شولاق رولىنە ە.ءبىلالوۆ,    ب.ايت­­جانوۆ جانە ە.دايىروۆ تاعايىن­دال­عان ەكەن. العاشقى ەكى كەشتە وسى كەزەكپەن ونەر كورسەتكەن ورىنداۋشىلار قۇرامىندا ە.ءبىلالوۆتىڭ بالۋانى وزىندىك قىرلارىمەن ەرەكشەلەنىپ كورى­نە الدى. اكتەردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىنە ساحنادا الىنباس قامال جوقتاي. ول «اتاڭنىڭ ەمەس, ادامنىڭ بالاسى بول» دەگەن قاعيداتتى ۇستانعان, ەلى مەن جەرىنىڭ شىنايى جاناشىرى, كۇرەسكەر, ماحاببات ءۇشىن جانىن پيدا ەتەتىن دالا ۇلىنىڭ تولىمدى بەينەسىن سومدادى. حال­قى­نىڭ «ناعىز قازاق جىگىتى وسىن­داي!» دەپ ماقتانا الارلىقتاي سەگىز قىرلى ۇلىنىڭ كەلبەتى تاتيانامەن وتە­تىن تاۋداعى ساحنالاردا ءار قىرىنان كو­رىندى. ول قۋانا دا, مۇڭايا دا بىلەدى جانە وسى كوڭىل-كۇي سەزىمىنە پسيحولوگيالىق تۇرعىدا تەز اۋىسادى. اكتەردىڭ بالۋا­نىن عالياعا دەگەن اسىل دا اسقاق سەزىمىن جوعارى ۇستاپ وتكەن جان رەتىندە تا­نى­دىق. راس, بالۋاننىڭ باتىرلىق, كۇرەس­كەر­لىك كەلبەتىن كورسەتەر, ءتىپتى كەيبىر ءوزدى-ءوزدى بولىپ وڭاشا قالاتىن ساح­نالارىندا دا ورىنداۋشىنىڭ داۋىسى ىلعي قاتتى ديناميكالىق كۇشپەن ەستىلۋى ادامدى جالىقتىرىپ جىبەرەتىندەي. بۇل كەمشىلىك سپەكتاكلدەگى باسقا اكتەر­لەردىڭ دە سويلەۋ مانەرىنە ءتان. سون­دىقتان, تابيعاتىندا ءجاي, وتە ءجاي, ءتىپتى سىبىرلاپ سويلەۋ دە اكتەردىڭ ساحناداعى بەينەلەۋ قۇرالىنىڭ وتە ماڭىزدى كومپونەنتتەرى ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعان ءجون. وسى ءرولدى ەكىنشى كەشتە سومداعان ب.ايتجانوۆ بويىنان دا دالانىڭ بىلەكتى دە جۇرەكتى نار جىگىتىنە ءتان باتىرلىق, بيىكتىك, سوزىنە بەرىك مارتتىكتى كورە ال­دىق. سالماقتىلىقپەن, سابىرلى دا قىزۋ­قاندىلىقپەن ورىندالار بەينەدەن ەلى­نىڭ اماندىعىن, شا­ڭىراعىنىڭ باقى­تىن ارمانداعان ەل ەركەسىن كوردىك. اكتەردىڭ سىرت كەلبەتى, داۋىس ديا­پازونىنىڭ مول مۇمكىندىگى بار, ءالى دە بولسا تولىق اشىلاتىن قىر­لارى كوپ ەكەندىگىنە سەندىك. دەگەنمەن, ءبىز تاماشالاعان اكتەر­لەردىڭ ورىنداۋشىلىق ءمۇم­كىن­دىك­تەرىن ءالى دە تولىق پاي­دا­لانۋعا بولار ەدى دەگەن ويدامىز. تاتيانانىڭ ءرولىن ەكى كەشتە دە ورىنداعان جاس اكتريسا س.باكاەۆا ساحنادا پاك سەزىمدى, مەيىرىمدى جان­نىڭ بەينەسىن جاسادى. جاس اكتريسا ءوزى قۇ­رال­پى جاس قىزدىڭ اكە-شەشەلەرى «جابايى» دەپ تانىعان بالۋانمەن ءار ءتۇرلى سيتۋاتسيالار ارقىلى ءتىل تابىسىپ, قيماس دوسقا اينالۋىن نانىمدى بەرە ءبىلدى. اق پاتشانىڭ قازاق جەرىندەگى كوزى مەن قۇلاعى بولعان ويازدار: دولگونوسوۆتى – اكتەرلەر ا.بورانباي مەن ا.سۇراپباەۆ, ترويتسكيدى د.اقمولدا سومدادى. ا.بورانبايدىڭ ورىنداۋىندا كوك­شە­تاۋ ويازى ەڭسەلى, تىك مىنەزىنە قوسا وقيعاعا ويلانا قارايتىن, ءبىر ساۋساعىن ىشىنە بۇككەن, ءوز ەسەبى بار جان بولىپ شىققان. الايدا اكتەردىڭ تەنور داۋىسى مەن ويىن جاڭىلتپاشتاي تەز ايتۋى كورەرمەننىڭ قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىردى. سىرت كەلبەتى كەلىستى, داۋىسىنىڭ دا سالماعى بار اكتەر ا.سۇراپباەۆتىڭ وسى رولدەگى دولگونوسوۆى دا نانىمدى ورىندالعان. اكتەر د.اقمولدانىڭ وياز ترويتسكيى ءاربىر قادامىن اڭداپ باساتىن, وتە اككى ساياساتكەر جانە قازاق حالقىنا وتارشىل پيعىلمەن قارايتىن جان بولىپ شىققان. باس كوتەرەر تۇلعا كورىنسە, بىردەن باس سالىپ كوزىن قۇرتۋعا بەيىم, يتجەككەنگە ايداۋدى كەڭىنەن قولداناتىن قاتال, سونىمەن بىرگە ءوزىنىڭ دارەجەسىنىڭ ءوسۋىن قاداعالايتىن كارەريست جان. ورىس حالقىنىڭ وكىلدەرى نەگىزىنەن وكتەم, بۇيىرا سويلەپ قالعان جاندار. قازاق اتىنا ايتىلاتىن نامىسقا تيەر سوزدەر ولاردىڭ اۋزىنان شىعىپ جات­قانى­مەن, وعان قارسى بەرىلەتىن بالۋان شولاق تاراپىنان جاۋاپتىڭ ءوز دەڭ­گەيىندە بولۋى كورەرمەندەردىڭ ريزاشى­لىعىن تۋعىزسا, سول ورتادان دا تاتيانا, ميحايل سەكىلدى بالۋاننىڭ جاقتاستارى مەن جاناشىرلارىنىڭ تابىلۋى حالىق­تار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىن­تىماققا جەتەلەر ويلارىمەن ەستە قالادى. ەليزاۆەتانى د.ءجۇسىپ پەن ەكاتەري­نانى ن.قارابالينا وينادى. ەكى ءتۇرلى قاراما-قايشى مىنەز-ق ۇلىقتارىمەن ساحنادان كورىنگەن بۇل بەينەلەر ارقىلى ءبىز كورىكتى, زامانىنا ساي ارەكەت ەتكەن, قازاق دالاسىنداعى كۇيەۋلەرى ۇستانعان ساياسات­تىڭ جەلىسىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن تولىقتىرا تۇسكەن وتارشىل ەلدىڭ وكىلدەرىن كوردىك. ن.قارابالينا ويناعان ەكاتەرينا ءوز كۇيەۋىنىڭ دارەجەسىن, سالماعىن جاقسى سەزىنگەن, ونىڭ جاساعان قادامدارىنا سىن كوزبەن قارايتىن, ءجونى كەلگەندە اقىل قوسىپ وتىراتىن, قاجەت بولسا مەملەكەتتىك ىستەرگە دە ارالاسىپ كەتەتىن, كۇيەۋىنە ءسوزى وتەتىن ايەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە كورىن­گەن. ياعني, اكتريسا اق پاتشانىڭ دەكابريستەرگە, ولاردىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن بالالارىنا جاساعان قۋعىن-سۇرگىنىنەن ءتا­لىم الىپ وسكەن, كوپ تىڭداپ, از ءسوي­لەيتىن, تەرەڭنەن ويلاپ, سالماقپەن باي­ىپ­تايتىن اقىلدىلىعىمەن بىرگە جۇيەلى ەسەپكە جۇگىنگەن جاندى سومدايدى. قويىلىمدا بالۋاننىڭ سەرىگى اقىل­بايدى (ا.سەيتمەتوۆ), بالحاشتى –    (ك.شاياح­مەتوۆا), وياز شابارمانى سۇتەم­گەندى (ت.ساعىنتاەۆ), پاڭ نۇرماعامبەتتى (ا.بەكتەمىر), ءميحايلدى (ق.مامىت­قا­ليەۆ), تسيرك ديرەكتورى, ت.ب. رولدەردى ورىن­داۋشىلار قۇرامى ساحنادا وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرىمەن دارالانىپ كورىنە الدى. ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, بۇل قىزىق­تى شىعارما رەسپۋبليكاداعى باسقا دا رەجيسسەرلەر تراكتوۆكالارىندا سان قىرىنان ءالى دە تالاي رەت ساحناعا قويى­لارى انىق. وعان شىعارمامەن تانىسۋ بارىسىندا انىق كوزىمىز جەتتى. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىمەن ءۇن­دە­سە­تىن بۇل قويىلىمنىڭ تاقىرىبى, ايت­پاق وي-يدەياسى كەزىندە ۇلت تاعدىرى­نا, ەل مەن جەرىنە بايلانىستى ايتا الماي تۇن­شىققان نەبىر قىمبات ويلارى­مىزدى ەركىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قويىلىم سول ءبىر كەزەڭدە كەتكەن ەسەمىزدى قايتارۋعا, ءالى دە بولسا بەلگىسىز سە­بەپتەرمەن تولىق اشىلا قويماعان وتكەن تاريحىمىز بەن ءور كەۋدەلى تۇلعا­لارى­مىز كەلبەتىن تانۋداعى كەزەكتى قا­دام­نىڭ ءبىرى. بۇگىنگى زامان جاستارىنىڭ ساناسىن ءبىر سەرپىلتىپ وتە­تىن, وسىناۋ جاڭا قويىلىم كورەرمەننىڭ كوزايى­مىنا اينالاتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى. امانگەلدى مۇقان, م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر ونەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ونەرتانۋ كانديداتى.