مارتەبەلى ۇيىمعا توراعالىق ەتەتىن كەز الداعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كەلەدى

كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكونىڭ باسشىلىعىمەن وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا ەلىمىزدىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە اتقاراتىن قىزمەتى, باسىمدىق بەرىلەتىن باعىتتار تۋرالى ءسوز بولدى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ وسى تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. مينيستر القالى جيىندا قازاق­ستاننىڭ 2018 جىلعى قاڭتار ايىن­دا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءتورا­عاسى مىندەتىن اتقاراتىنى تۋرالى مالىمدەدى. – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ءبىزدىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشە رەتىندەگى كۋل­مي­ناتسيالىق ءساتىمىز اي سايىن اۋىسىپ وتىراتىن توراعالىق كەزىندە بولادى. ياعني, قازاقستان اتالعان ورگانعا 2018 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا توراعالىق ەتەدى, – دەدى قايرات ءابدىراحمانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, توراعالىق جاسايتىن مەرزىمگە دەيىن كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەرمەن ارادا قازاقستاننىڭ مۇددەسىنە قاتىستى ءما­­سەلەلەردى قاراستىرۋ جانە كەلى­سىمگە قول جەتكىزۋ جۇمىستارى جۇرگى­زىلەتىن بولادى. – ءبىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىق پەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ نازارىن ورتالىق ازيا بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان سىن-قاتەرلەرگە اۋدارۋعا باعىتتالعان بارلىق قادامدارىمىز وسى ايماقتاعى ارىپتەستەرىمىزبەن تى­عىز-قارىم قاتىناستا ءجۇر­گىزى­لەدى, – دەدى سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆو­سى­نىڭ باسشىسى. 2015 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ەلىمىزدە «بىتىمگەرلىك ءىس-قيمىلدار تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان بولاتىن. بۇل قۇجات ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە ۇمىتكەرلىككە ۇسىنىلعان ۋاقىتپەن تۇسپا-تۇس قابىلدانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. جالپى, بۇۇ ميسسيالارىنا قازاقستاندىق بايقاۋشىلاردى باعىتتاۋ تاجىريبەسى 2014 جىلدان باستالادى. سودان بەرگى ارالىقتا باتىس ساحاراداعى رەفەرەندۋم بارىسىن باقىلاۋ بويىنشا بۇۇ ميسسياسىنا, كوت-د`يۆۋارداعى ءىس-قيمىلدار سىندى شارالارعا 11 قازاقستاندىق قاتىسىپتى. باتىس ساحارادا 4 وتان­داسىمىز قازىر دە بايقاۋشىلىق قىزمەتىن جالعاستىرۋدا ەكەن. ۇكىمەت ساعاتىندا مينيستر قا­زاق­ستاندىق جاۋىنگەرلەردى جىبەرۋ بارىسىندا بۇۇ-نىڭ ەڭ قاۋىپ­سىز دەگەن ميسسيالارى تاڭدالاتى­نىن ايتتى. «بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ كەزىندە ءبىزدىڭ جاۋىن­گەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى سىندى ماڭىز­دى فاكتورلار مىندەتتى تۇردە ەس­كەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ءاري­نە, زاڭناماعا سايكەس, بارلىق جۇ­مىس پار­لا­مەنتپەن ءوزارا تىعىز ءىس-قي­­مىلدا ءجۇ­زەگە اسىرىلادى», – دەدى ول. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ايتىپ وتكەندەي, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كۇن ءتارتىبىنىڭ باسىم بولىگى افريكا مەملەكەتتەرىندەگى قاقتىعىستار مەن تاياۋ شىعىستاعى احۋالعا قا­تىس­تى 53 بەلسەندى جانە 15 «قالعى­عان» ماسەلەلەردەن تۇرادى. سونى­مەن قاتار, كۇن تارتىبىندە جاپپاي قى­رىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ, تەررو­ريزمگە قارسى كۇرەس سىندى ماسەلەلەر دە بار. – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 30 كومەكشى ورگانى بار, اتالعان ۇيىم­دارعا باسشىلىق جاساۋ مۇشە ەلدەرگە بولىنگەن. قازاقستاننىڭ بەدەلى مەن سالماقتى تاجىريبەسى نازارعا الىنىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اۋعانستانداعى قاۋىپ­سىزدىك, «تاليبان», «دايش», (قا­زاق­ستاندا تىيىم سالىنعان) «ءال-كاي­داعا» قاتىستى ماسەلەلەر بويىن­شا, سومالي, ەريترەياداعى احۋال­دارعا قاتىستى كوميتەتىنە ءتورا­عالىق جاساۋ مىندەتى جۇكتەلدى, – دەدى ق.ءابدىراحمانوۆ. الەم ەلدەرى بەيبىتشىلىك پەن ءبى­تىم­گەرلىك ورناتۋ جولىندا تىزە قو­سىپ ارەكەت ەتىپ جاتقان تۇستا, كەيبىر مەملەكەتتەر قورعانىس سالاسى­نىڭ بيۋدجەتىن ازايتۋدى قولدا­ماي وتىر. ۇكىمەت وتىرىسىندا دەپۋتات­تار­دىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى وسى ماسەلەگە دە توقتالىپ ءوتتى. – حالىقارالىق بەيبىتشىلىك بيۋروسى اتتى قۇرىلىم بار, سونداي-اق, شۆەتسيادا ورنالاسقان ستوكگولم بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ينستيتۋتى اتتى بەدەلدى قۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى. وسى ينستيتۋت ءبىزدىڭ تاپسىرىسىمىز بويىنشا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر قورعانىس بيۋدجەتىنىڭ 1 پايىزىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا اۋدارۋ ءجونىن­دەگى باستاماسىن جۇزەگە اسى­رۋدىڭ بولاشاعى تۋرالى بايانداما ازىرلەدى. بۇل بايانداما مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىنا ۇسىنىلدى. وكىنىشكە قاراي, كەيبىر ەلدەر اسكەري شىعىنداردى كوبەيتىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-سەسسياسىندا كوتەرگەن باستاماسى ۇزاق مەرزىمدى قامتيدى. بيۋدجەتى 800 ميلليارد, 150 ميلليارد, 50-30 ميلليارد كو­لە­مىندەگى ەلدەر ءۇشىن ورنىقتى دامۋ­عا قاراجاتتىڭ 1 پايىزىن ءبولۋ ۇلكەن ماسەلە, – دەدى بۇل تۋرالى ق.ءابدى­راح­مانوۆ. ۆ.بوجكو وسى جيىندا شەت مەملەكەتتەرگە قازاقستان تاراپىنان كورسەتىلگەن گۋمانيتارلىق كومەكتەر تۋرالى بىرقاتار دەرەكتەردى ورتاعا سالدى. ۆيتسە-سپيكەر ايتقانداي, 1990 جىلدان بەرگى ارالىقتا ءماجىلىس 1237 حالىقارالىق شارت پەن كەلىسىمدى ما­قۇلداپ, راتيفيكاتسيالاعان ەكەن. بۇل قۇجاتتاردىڭ ىشىندە ۇيىمداسقان قىلمىسقا جانە زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى كۇرەس جونىندەگى بۇۇ كونۆەنتسيالارىنا قوسىلۋ تۋرالى جانە باسقا دا قۇجاتتار بار. – قازاقستاننىڭ بىتىمگەرلىك قىز­مەتى مەن دامۋعا رەسمي كومەك تۋرا­لى زاڭدارىنىڭ ورنى ءبىر بولەك. سوڭ­عى جىلدارى ەلىمىز شەت مەملەكەت­تەر­گە كورسەتكەن گۋمانيتارلىق كو­مەك­­تىڭ جالپى سوماسى 10 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ تۇسەدى, – دەدى ۆ.بوج­­كو. ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى ماۋلەن ءاشىم­باەۆ بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايماق­تاعى مەملەكەتتەردىڭ ءبىر وداققا ءبىرى­­گۋى كەرەكتىگىن ايتقان يدەياسىن جاڭ­­عىر­تىپ, ورتالىق ازيادا جاڭا بىرلەستىك قۇ­رۋ كەرەكتىگىن كولدەنەڭ تارتتى. – ورتالىق ازيادا جاڭا وڭىرلىك ينتەگراتسيا ماسەلەسىن قاراۋ كەرەك. قازاقستان بۇل قۇرىلىمدا جەتەكشى ورىنعا يە بولىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە رەسمي گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتەر ەدى. ويتكەنى, وڭىردەگى تەرىس ىقپالداردىڭ ايماقتاعى ەلدەرگە, سونىڭ ىشىندەگى قازاقستانعا دا كەسىرىن تيگىزۋى مۇمكىن, – دەگەن دەپۋتات وڭىردە ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ رەسۋرستارىن پايدالانۋ مەن وزگە دە ماسەلەلەر بويىنشا بىرقاتار پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن ايتتى. – سول سەبەپتى قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ويلاۋ ماڭىزدى. وڭىردەگى كوپتەگەن پروب­لەمالار ءوزارا تۇسىنىستىك ارقىلى شەشىلۋى كەرەك. ولار ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ رەسۋرسىن پايدالانۋ, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ, ءوڭىردىڭ ترانزيتتىك-بايلانىس الەۋەتىن ارتتىرۋ, تەرروريزم جانە ەكسترە­ميزمگە قارسى كۇرەس سەكىلدى ماسە­لەلەر. سول سەبەپتى وڭىردەگى ىقپال­داستىقتى ارتتىرىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ كەرەك, – دەدى م.ءاشىم­باەۆ. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قازاق­ستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىندەگى تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى اياسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ وزگە ەلدەرگە رەسمي دامۋ جانە گۋمانيتارلىق كومە­گىن ۇسىنۋدىڭ بىرىڭعاي سترا­تەگيا­سىن ازىرلەگەن ءجون. گۋمانيتارلىق كومەك تۋرالى ايتقان دا م.اشىمباەۆ قازاق­ستاننىڭ بۇل ارەكەتتەرىنىڭ ۇلكەن قايىرىمدىلىق شاراسى ەكەنىن, وسى قادامداردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەدەلىنىڭ نىعايا تۇسەتىنىن العا تارتتى. وسى ورايدا, دەپۋتات ەدىۇ ەلدەرىنىڭ وزگە ەلدەرگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدە ناق­تى باعىتى مەن ماقساتىنىڭ بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, قازاقستان دا سىرت­قا كومەك بەرگەندە وزىندىك ساياسي باعىت-باعدارلارىن ناقتىلاپ جۇ­مىس ىستەۋى كەرەكتىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا م.اشىمباەۆ ايماققا تونگەن تەررورلىق, زاڭسىز كوشى-قون سەكىلدى ماسەلەلەردەن ءبىز­دىڭ ەلدىڭ دە ساقتانۋى كەرەكتىگىن ايتتى. ۇكىمەت ساعاتى بارىسىندا ءوز­بەك­ستان پرەزيدەنتى شاۆكات مير­زيەەۆتىڭ 22-23 ناۋرىز كۇندەرى اس­تا­ناعا كەلەتىنى تۋرالى ايتىلدى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ ايتىپ وتكەندەي, ودان كەيىنگى ارالىقتا ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە ساپارى جوسپارلانعان. مينيستر ايتىپ وتكەندەي, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن اراداعى ەكىجاقتى جانە جان-جاقتى بايلانىستارى ورتاق كوزقاراس, سىندارلى قادام جانە ءداستۇرلى دوستىق, باۋىرلاستىق نەگىزىندە شەشىمىن تابادى. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»