وداق الدىندا ورتاق مىندەتتەر تۇر

قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى باقىتجان ساعىنتاەۆ بىشكەكتە ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا قاتىسىپ ءسوز سويلەدى, دەپ حابارلادى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ەاەو ەكى جىلدان استام ۋاقىتتا ءتيىمدى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىك رەتىندە قالىپتاستى. دەگەنمەن, بۇل جىلدار ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. سىرتقى قوزعاۋشى كۇشتەردىڭ ىقپالى, جاھاندىق قارجىلىق جانە تاۋار نارىقتارىنىڭ تۇراقسىزدىعى بايقالدى. وسىعان وراي, وداقتىڭ ءىجو كولەمى 0,7%-عا, ءوزارا ساۋدا اينالىمى 11%-عا تومەندەدى, دەپ اتاپ ءوتتى ب.ساعىنتاەۆ. وسىنداي كەزەڭدە ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ, ەلدەر اراسىنداعى ساۋدانى دا­مى­تۋ­دىڭ جاڭا ءتيىمدى قۇرالدارىن قا­لىپ­­تاس­تىرۋ بويىنشا ورتاق كۇش-جىگەردى شوعىر­لاندىرۋ ماڭىزدى. وسى قىزمەتتەگى ماڭىزدى باعىت كەدەر­گىلەر مەن شەكتەۋلەردى جويۋ بولىپ تابىلا­دى. بۇل جۇمىستى جۇيەلى ءارى كەزەڭ-كەزەڭى­مەن جۇرگىزگەن ءجون. اتالعان باعىتتا مەم­لەكەتتەردىڭ ساراپشىلارى مەن كوميسسيا ەداۋىر جۇمىستار اتقاردى. 60-تان استام كەدەر­گىلەر مەن شەكتەۋلەردىڭ ءتىزىلىمى ۇيلەس­تىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا ولاردى جويۋعا بايلانىستى جول كارتالارى ازىرلەنەتىن بولادى. بۇل ءبىزدىڭ كاسىپورىندارىمىزعا ورتاق نارىقتارعا شىعۋ جولىن جەڭىلدەتىپ, سونىمەن قاتار, ولاردىڭ دامۋىنا قوسىمشا جاعدايلار جاسايدى. وداقتا ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋدىڭ تاعى ءبىر ەلەمەنتى مەملەكەتتەردىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى مەن بيزنەسى ءۇشىن ەڭ قولايلى جاعدايلاردى جاساۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۋرالى قىرعىزستان پرەزيدەنتى ا.اتامباەۆ مەملەكەت باسشىلارىنا ۇندەۋىندە ءمالىم­دەدى, دەپ جالعادى ءسوزىن ب.ساعىنتاەۆ. ەاەو كاسىپكەرلەرى ىقپالداسۋدان, ورتاق نارىقتار قۇرۋدان ەلەۋلى, جاقسى ناتيجە كۇتەدى. سول سەبەپتى دە ءبىز «ويىننىڭ ورتاق ەرەجەلەرى» دەپ اتالاتىن بىرىڭعاي رەتتەۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ءوزىمىز كەلىسكەن سالالاردا بيزنەسكە قاجەتتى ساپالى, ءتيىمدى ءارى اۋىرتپالىق تۇسىرمەيتىن رەتتەۋ تاجىريبەسىنە قول جەتكىزۋىمىز قاجەت. وسى ورايدا, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ بيزنەسىنە كەدەندىك رەسىمدەردى جەڭىلدەتۋ, پوستكەدەندىك باقىلاۋعا ەكپىن تۇسىرىلگەن ەلەكتروندى ماعلۇمداۋدى جەڭىلدەتۋ ەرەجەلەرىنەن تۇراتىن كەدەن كودەكسىنىڭ جىلدامىراق قابىلدانعانى كەرەك. ءبىز جاقىن ارادا بارلىق ەل كودەكسكە قول قويىپ, جىل سوڭىنا دەيىن ول كۇشىنە ەنەدى دەگەن سەنىمدەمىز. سونىمەن قوسا, ءبىز كەدەندىك تازارتۋ سالاسىندا تۋىندايتىن ماسەلەلەر كەشەنىن بىرلەسىپ شەشۋگە نيەتتىمىز. كەدەندىك قىزمەتتەردىڭ باعالاۋى بو­يىنشا, قىتاي تاۋارلارىنىڭ ترانزيتپەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا ءوتۋى كەزىندە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ دەڭگەيى جەتكىلىكسىز بولۋىنا قاتىستى ماسەلە ورىن الۋى مۇمكىن. بۇعان قىتايدان اۆتوكولىكپەن 2016 جىلى ترانزيتتىك تاسى­مالداردىڭ 9,5 ەسەگە ارتۋى دالەل. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەاەو-نىڭ تسيفرلىق ماسەلەلەر ءتىزىمىن دامىتۋ بويىنشا باس­تامالاردى قاراستىرۋ كەزىندە دە جۇيەلىك ءتاسىل ورنىعۋى كەرەك. ءبىزدىڭ جۇيەلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن تۇيىندەسۋگە مۇمكىندىكتەرى بولۋى كەرەك ەكەنى ءسوزسىز. بۇل اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا, جاڭا ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن بوسالقى دايىنداما قۇرۋدا تەتىكتەردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, تسيفرلىق ماسەلەلەر ءتىزىمىن مۇقيات قاراستىرعان ءجون. وسى سالاداعى ۇلتتىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارىن وقشاۋلاۋعا جول بەرمەۋ كەرەك. جاڭا جوبالاردى ىسكە قوسۋ سىرتقى نارىقتارعا قولجەتىمدىلىكتىڭ قولاي­لى جاعدايلارىن جاساۋ جۇمىستارىمەن ءتيىم­دى قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت. وسىعان وراي, ەاەو-نىڭ حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. قازىرگى تاڭدا بىرقاتار مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق كەلىسىمدەرگە قول قويۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. قحر, ءۇندىستان, يران, سەربيا, يزرايل, موڭ­عوليا, سينگاپۋر سەكىلدى ەلدەرمەن ءتۇرلى دايىن­دىق دەڭگەيىندە ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى شەشىلۋدە. كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدىڭ قارقىن­ىنا قاراماستان, ءبىزدىڭ سالالار مەن كاسىپ­­ورىنداردىڭ سۇرانىستارى قاناعات­تان­دىرىلۋى كەرەك. بۇل ەاەو ەلدەرىنىڭ ەكو­نوميكالارىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋ مەن ەكسپورتتىق الەۋەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزى بولماق. ءبىز ينتەگراتسيالىق بىرلەستىگىمىزدىڭ تابىستى بولۋى ءۇشىن ءار ەل شيراق ءارى قارىشتى دامۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. سول سەبەپتى ءبىز قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەاەو جاعدايلارىنا بەيىمدەلۋىنە قولداۋ كورسەتۋ قاجەتتىگىن قۇپتايمىز. ءبىز جەلتوقسان­دا قىرعىز ەلىنە ءتيىستى كومەكتى كورسەتۋگە قاتىس­تى كەلىسىم مەن حاتتاماعا قول قويدىق. بۇدان وزگە, قازاقستان ارقىلى ترانزيتپەن جۇك تاسىمالداۋ كەزىندە ءساي­كەستەندىرىلگەن تەمىر جول ءتاريفىن مەر­زىمىنەن بۇرىن ۇسىنۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدىق. ول بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كۇشىنە ەندى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, كەلىسىم نورمالارىن مەرزىمىنەن بۇرىن قابىلداۋ قىرعىز جۇك جىبەرۋشىلەرىنە شامامەن 60 ملن دوللاردى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, قازاق­ستان اۋماعى بويىنشا قىرعىزستاننان رەسەي­گە وتكىزۋگە رۇقسات ەتىلگەن تاۋارلار ءتىزىمى 86 قوسىمشا تاۋارلار توبىنا ۇلعايتىلدى. بۇدان وزگە, بيىلعى اقپان ايىنان باستاپ قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماعىنا ۆەتەرينارلىق باقىلاۋعا ءتيىستى 46 تاۋار توبىن تاسۋعا رۇقسات بەرىلدى جانە قازاقستاننىڭ 5 وبلىسىنىڭ اۋماعىنا تاسۋعا رۇقسات بەرىلگەن تاۋارلار ءتىزىمى 39 توپقا دەيىن ۇلعايتىلدى. وسىلايشا, قازاقستانعا كىرگىزۋگە رۇقسات بەرىلگەن ەاەو كاسىپورىندارىنىڭ تىزىلىمىنە ساي قىرعىزستان كاسىپورىندارىندا شىعا­رىل­عان ونىمدەر ءتىزىمى 85 تاۋار توبىنا دەيىن ۇلعايتىلدى. ءبىز, سونداي-اق, قازاقستانعا ءوز ءونىم­دەرىن جەتكىزۋگە ىقىلاستى قىرعىزستان كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ ءتىزىمىن بەلگىلەنگەن تارتىپتە ۇلعايتۋعا دايىنبىز. ءوزارا قولداۋ كورسەتۋ, ىمىراعا كەلۋ, ءتيىمدى شەشىمدەردى تابۋ قاعيدالارىنا سۇيەنگەن ءبىزدىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى­مىز وداقتى نىعايتۋعا, ونىڭ الەمدىك قوعام­داس­تىقتاعى تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مىقتى سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى. ەۇاك وتىرىسى بارىسىندا ەاەو-داعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. ەاەو-عا مۇشە مەم­لەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكو­نو­ميكا­لىق ىنتىماقتاستىققا جانە ءوزارا ساۋ­دانى كەڭەيتۋگە, اوك-ءتى دامىتۋعا جانە اۋىلشارۋاشىلىق ماشيناسىن قۇراس­تىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ءوزارا ساۋدا ماسەلەلەرىنە, ينتەگراتسيالىق الەۋەتكە يە ەكونوميكا سالالارىنا, ساۋدا كەلىسسوزدەرى ناتيجەلەرىنە جانە باس­قا­لارى­نا قاتىستى بىرقاتار بىرلەسكەن قۇ­جات­تارعا قول قويىلدى.