بالا قۇقىعى باستى نازاردا تۇرسا يگى

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭعا سايكەس, ەلىمىزدە بالانىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جۇزەگە اسىراتىن بىرقاتار ۇيىم, ونىڭ ىشىندە, كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋدىڭ 20 ورتالىعى (كبو), مiنەز-قۇلقى اۋىتقىمالى بالالارعا ارنالعان 7 ارناۋلى بiلiم بەرۋ ۇيىمى, 4 پانا ءۇيى (جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا جاتادى) جۇمىس ىستەيدى. اتالعان ۇيىمداردىڭ فۋنكتسيا­لارى, جوبالىق قۋاتى, شتاتتىق كەستەسى مەن ينفراقۇرىلىمى ولار قۇ­رى­لعان كەزدەگى تالاپتارعا سايكەس اي­قىندالدى. الايدا, قازىرگى ۋاقىتتىڭ بولمىسى اتالعان ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن, سونداي-اق, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسى ءۇشىن ەڭ وزەكتى مىندەتتەردى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, كبو-لار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ يۋريس­ديكتسياسىنا اۋىسقاننان كەيىن, كامەلەتكە تولماعاندارعا كورسە­تىلە­تىن قولداۋدىڭ نەگىزگى بولىگى – بالا­نىڭ اتا-اناسىن ىزدەستىرۋ, ونىڭ كبو-نى ءبىتىرۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. كبو-داعى بالالارعا پەداگوگي­كالىق جانە پسيحولوگيالىق قولداۋ دا كورسەتىلەدى, الايدا, ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن كەلىسىلگەن, بىرتەكتى, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر نىسا­نىندا ىسكە اسىرىلعان وڭالتۋ جانە تاربيە بەرۋ باعدارلامالارى ۇسىنىلمايدى. كامەلەتكە تولماعان­دار­دى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ, بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارىنا قارا­عاندا, سولاردىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان كبو-لار قىلمىس جاساعان جانە قوعامنان ۋاقىتشا وقشاۋلانۋى ءتيىس بالالاردى ۇستاۋدى جۇزەگە اسىر­مايدى. فۋنكتسيالارىن قىسقارتۋ جانە وزگە دە وبەكتيۆتى سەبەپتەر ناتيجەسىندە شتاتتىق كەستەسى ءجۇز بىرلىككە دەيىن جەتەتىن كوپتەگەن كبو-لاردا ءبىر مەزگىلدە ۇستالاتىن بالالاردىڭ سانى, كوبىنەسە, ولارعا قىزمەت كورسەتەتىن پەرسونالدان الدەقايدا از بولادى. كەيبىر وڭىرلەردە كبو-لارمەن قاتار, ولاردىڭ فۋنكتسيالارىن قايتالايتىن پانا ۇيلەرى جۇمىس ىستەيدى. مiنەز-قۇلقى اۋىتقىمالى بالالارعا ارنالعان ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ رەسۋرستارى بۇدان دا از دەڭگەيدە پايدالانىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك ەداۋىر اۋماقتا ورنالاسقان, بىرنەشە كورپۋستارى بار جانە ايتارلىق­تاي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستارعا يە. وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ جانە ونى جەرگىلىكتى مەكتەپتەر­دىڭ بازاسىندا جۇزەگە اسىرۋ قاجەت­تىلىگى بولىگىندە كامەلەتكە تولما­عان­داردى وقىتۋ پروتسەسىن ۇيىمداس­تىرۋ ماسەلەسى كوڭىل بولۋگە لايىق. ارناۋلى مەكتەپتەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى ءۇشىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا ءبىرىن­شى كاسىپتى الۋ ءۇشىن تولىققان­دى جاع­داي جاساۋ تالاپ ەتىلەدى, سەبەبى, وقىتۋ وڭىردە سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ەسكەرىلمەي, كورى­نەۋ ەسكىرگەن جابدىقتا جۇزەگە اسى­رىلادى, وسىعان بايلانىستى ولارعا فورمالدى سيپات ءتان. ەلىمىزدە تۇرمىسى قيىن جاع­دايداعى بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن كادرلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستاردىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى جوعارىدا اتالعان ۇيىم­داردىڭ جۇمىس ىستەۋىنىڭ, ونىڭ ءىشىن­دە سولاردى ۇستاۋعا باعىتتالاتىن قارا­جاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن ايرىقشا وزەكتى ەتىپ وتىر. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە كەلە, كبو-لاردىڭ فۋنك­تسيالارىن ناقتىلاۋ جانە ولاردىڭ بازاسىندا (نە سولاردىڭ جانىنان) تۇرمىسى قيىن جاعدايداعى, ونىڭ ىشىندە زاڭدى بۇزعان كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ ورىن­دى. مۇنداي ورتالىقتار كۇندىزگى ۋاقىتتا بالالارعا جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنا كەشەندى الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتەر ەدى. وسى ورتالىقتار مەكتەپكە بار­مايتىن بالالارمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىس­تا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ­تەرگە دە قولداۋ كورسەتە الادى. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وقيتىن ورنى بويىنشا تۇرۋ مۇمكىندىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, ارناۋلى مەكتەپتەردىڭ بوساتىلاتىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن وڭىرلەردە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باع­دار­لامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پاي­دا­لانۋعا بولادى. بۇل جۇمىسقا ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمداردى تارتا وتى­رىپ, مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا بالا­لارعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, وسى جەر­دىڭ حالقىنا دا قاجەتتى باسقا دا باعدار­لامالاردى دامىتۋ مۇمكىن بولار ەدى. وسى پروبلەمالار دەپۋتاتتار تاراپىنان ءتيىستى زاڭ جوباسىندا زاڭنامالىق دەڭگەيدە كورسەتىلگەن. سونى­مەن بىرگە, ولاردىڭ باسىم بولىگىنە, نەگىزىنەن, ۇيىم­داس­تىرۋ­شىلىق سيپات ءتان. ولاردى شەشۋ ءۇشىن قىمبات تۇراتىن جانە ۇزاق مەر­زىمدى باعدارلامالىق قۇجاتتار­دى قابىل­داۋ تالاپ ەتىلمەيدى. سون­دىقتان ۇكىمەت ولاردى شەشۋگە نازار اۋدارار دەگەن ۇمىتتەمىز. سۆەتلانا بىچكوۆا, ءماجىلىس دەپۋتاتى