2017 جىلى قازاقستان ۇلتتىق بانكى ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا ىقپالىن كۇشەيتۋ ساياساتىن جالعاستىرادى, سونداي-اق, ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ قاعيداتتارىن ساقتايدى. بۇل تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى دانيار اقىشەۆ
ايتىپ بەردى.
– دانيار تالعات ۇلى, اعىمداعى جىلعا ارنالعان جوسپارلارىڭىز تۋرالى ايتپاس بۇرىن 2016 جىلدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن قانداي جىل بولعانىن ايتىپ بەرسەڭىز جانە ۇلتتىق بانك قانداي سىن-قاتەرلەرگە ۇشىرادى؟
– وتكەن جىل اۋىر بولدى. ول قارجى نارىعىنداعى جوعارى تۋربۋلەنتتىكتەن كەيىنگى العاشقى جىل بولدى. سوندىقتان دا, ۇلتتىق بانكتىڭ الدىندا قىسقا كەزەڭدە شەشىلۋگە ءتيىستى بىرقاتار كۇردەلى مىندەتتەر تۇردى. بىرىنشىدەن, ينفلياتسيانى ءتومەندەتۋ. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, تومەن ينفلياتسيا – ماڭىزدى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىش دەگەن تەورياعا ءمان بەرۋ عانا ەمەس. شىن مانىندە, بۇل – ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءوزىن-ءوزى سەزىنۋىنىڭ باس ينديكاتورى, ول ۇلتتىق بانكتىڭ ءتيىمدى قىزمەتىنىڭ جانە ونىڭ اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزىندە جاتىر. 2015 جىلعى تامىزدان باستاپ 2016 جىلعى قاڭتار ارالىعىندا ايىرباستاۋ باعامىنىڭ ەكى رەت وزگەرگەنىنە قاراماستان, ينفلياتسيا 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 13,6%-دى قۇرادى. ۇلتتىق بانك سول كەزدىڭ وزىندە ينفلياتسيانىڭ ەڭ جوعارى شەگىنەن ءالى وتپەگەنىن بەلگىلەگەن بولاتىن. وعان جىلدىق ينفلياتسيا 17,7%-دى قۇراعان 2016 جىلعى شىلدەدە جەتتى. ۇلتتىق بانكتىڭ مۇنداي جاعدايدى بولجاعانى كوپشىلىكتىڭ ەسىندە. سونىمەن بىرگە ينفلياتسيانىڭ 6-8%-دىق نىسانالى دالىزگە 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەمەسە ودان كەيىنىرەك قايتا ورالاتىنىنا باسا نازار اۋداردى. بۇعان كوپشىلىك سەنگەن جوق. 2016 جىلدىڭ ورتاسىندا وسى بولجام تۋرالى ايتىلعان كەزدە ساراپشىلار قوعامداستىعىنىڭ جانە باق-تىڭ كەيبىر وكىلدەرىنىڭ بۇعان سەنىمسىزدىكپەن قاراعانى ەسىمدە. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا 8,5%-دى قۇرادى, ال 2017 جىلعى قاڭتارداعى قورىتىندى بويىنشا ول 7,9%-عا دەيىن تومەندەدى. ينفلياتسيا بەلگىلەنگەن دالىزگە قايتا ورالدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى نارسە – ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى تۇراقتاندىرۋ. مامانداندىرىلعان كومپانيالار ءجۇرگىزەتىن پىكىرتەرىمدەر باعانىڭ جوعارى وسەتىنىن كۇتەتىندەر ۇلەسىنىڭ ايتارلىقتاي ءتومەندەگەنىن كورسەتىپ وتىر. ايىرباستاۋ باعامىنىڭ وزگەرۋىن ىشكى باعالارعا اۋىستىرۋ اسەرى ەڭسەرىلدى. ەندى ءبىز اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ستاندارتتى قۇرالدارىنىڭ شەڭبەرىندە ودان ءارى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك.
ۆاليۋتا نارىعىن تۇراقتاندىرۋ قاجەتتىلىگى 2016 جىلى باسقا ءبىر ماڭىزدى مىندەت بولدى. 2016 جىلدىڭ باسىنان بەرى ۇلتتىق بانك ءوزىنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنا ىقپالىن جوسپارلى تۇردە قىسقارتتى. مۇناي باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن 27 دوللار بولىپ, ايىرباستاۋ باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن 383 تەڭگەگە جەتكەن, اسىرەسە 2016 جىلدىڭ باسىندا جوعارى بولعان اۋىتقۋ تەربەلىسى بارشانىڭ ەسىندە. باعامنىڭ 400 تەڭگەگە نەمەسە ءتىپتى 500 تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن دەگەن باعالاۋلار بولدى. ەگەر مۇناي باعاسى ءوزىنىڭ قۇلدىراۋىن جالعاستىرا بەرسە, تەڭگە باعامى دا ودان ءارى قۇنسىزدانۋى مۇمكىن ەدى. بىراق ىرگەلى فاكتورلار مەن سۇرانىس پەن ۇسىنىس ولشەمدەرى تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ تىم شارىقتاپ, سول ەكپىنمەن نەگىزدەلگەن دەڭگەيدەن اسىپ كەتكەنىن كورسەتتى. ءتىپتى, وسىنداي ساتتەردىڭ وزىندە ءبىز ارالاسپاۋعا تىرىستىق. باعام ءوزىنىڭ تەڭگەرىمىن وزدىگىنشە تابۋعا ءتيىس. ءبىر دوللار ءۇشىن 383 تەڭگەگە جەتىپ, ايىرباستاۋ باعامى سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلاردىڭ اسەرىنەن جىلدام نىعايدى.
ەركىن وزگەرمەلى باعامعا ءوتۋ اسىرەسە قوعام بەلگىلەنگەن ايىرباستاۋ باعامى جاعدايىندا ءومىر سۇرۋگە ۇيرەنگەن كەزدە اۋىر جۇرەتىن پروتسەسس. ءبىز وتكەن جىلداردىڭ پراكتيكاسىنان سانالى تۇردە باس تارتتىق. بۇرىن ايىرباستاۋ باعامى وزگەرمەگەن كەزدە ەكونوميكادا بىرتىندەپ تەڭگەرىمسىزدىكتەر پايدا بولاتىن. ولار سىرتقى ساۋداداعى اۋىتقۋشىلىقتاردان جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ناشارلاۋىنان بىلىنەتىن. ءبىر كەزدە باعام شىنايى جاعدايدى كورسەتۋىن قويىپ, ۇلتتىق بانكتىڭ جاساندى باعدارلارىنا عانا سايكەس كەلدى. ايىرباستاۋ باعامىنىڭ تولەم بالانسىنىڭ ىرگەلى فاكتورلارىنا ناقتى ءسايكەس كەلمەۋىنە قاراماستان, ءوزىمىز ۇيرەنگەن ولشەمدەرگە قولداۋ كورسەتۋگە التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى جۇمسالدى. رەزەرۆتەردىڭ شەكتەۋلى جانە ەكونوميكانىڭ اشىق بولۋى جاعدايىندا مۇنداي پراكتيكا ءساتتى بولعان جوق. سوندىقتان دا جاعدايلاردىڭ اسەرىمەن, بەلگىلەنىمگە جانە بايقالىپ وتىرعان تۇراقتىلىققا قاراماستان, حالىقتى دا, ەكونوميكانى دا كۇيزەلىسكە يتەرە وتىرىپ, باعامدى كۇرت وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى.
ەركىن وزگەرمەلى جاعدايدا باعام كۇن سايىن وزگەرۋى مۇمكىن. بىراق بۇل رەتتە ول سىرتقى نارىقتارداعى وزگەرىستەردىڭ سوڭىنا ىلەسەدى, ءاربىر ۋاقىت كەزىندە ۇلتتىق بانكتىڭ ارالاسۋىنسىز قانداي دا ءبىر ءىرگەلى فاكتورلاردىڭ ىقپالىن كورسەتەدى. قوعامنىڭ بۇعان ۇيرەنىسۋى ءۇشىن ۋاقىت قاجەت ەكەندىگى انىق. 2016 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تۇراقتانۋى بايقالدى. ارينە, بازالىق مولشەرلەمە كوپ اسەر ەتەدى, ونىڭ اسەرى اقشا نارىعىنىڭ جاندانۋى, تەڭگە قۇرالدارى تارتىمدىلىعىنىڭ ءوسۋى جانە كىرىستىلىك قيسىعىنىڭ قالپىنا كەلۋى ارقىلى ىسكە اسىرىلدى. اقشا نارىعىن رەتتەۋ تىكەلەي وكتەمدىك ارقىلى ەمەس, ۆاليۋتا نارىعىنا جاناما ىقپال ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. 2016 جىلعى قىركۇيەكتەن باستاپ ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىسپايدى جانە باعام ەركىن تۇردە قالىپتاسۋدا.
ءۇشىنشى – بازالىق مولشەرلەمەنىڭ اقشا نارىعىنا ناقتى اسەر ەتۋى. اقشا نارىعىنداعى بارلىق مولشەرلەمەلەر ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەسىنە تاۋەلدى. ۇلتتىق بانك تاراپىنان وتىمدىلىكتى بەرۋ نەمەسە الۋ قارجى نارىعىنا قاتىسۋشى ۇمىتتەنە الاتىن كەز كەلگەن كولەمدە اۆتوماتتى تۇردە جۇرەدى. بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ قاتىسۋىمەن نارىقتا تەڭگە رەسۋرستارى باعاسىنىڭ قالىپتاساتىنىن بىلدىرەدى, ول كەيىننەن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى ءۇشىن كرەديتتىك رەسۋرستاردىڭ قۇنىنا اينالادى.
– ۇلتتىق بانكتىڭ 2017 جىلعا ارنالعان باسىمدىقتارى قانداي؟
– 2016 جىلعى جەلتوقساندا «اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ 2017 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى» جاريالاندى, وندا ءبىزدىڭ جۇمىستىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى قامتىلعان. ءبىرىنشىسى – ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامى رەجىمىن ساقتاۋ. ەكىنشىسى – ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ قاعيداتتارىنا سۇيەنۋ ءجانە ينفلياتسيانى 6-8% دالىزدە ساقتاۋ. ءۇشىنشىسى – كرەديتتىك ارنا ارقىلى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا اسەر ەتۋىن ارتتىرۋ. ۇلتتىق بانك اقشا نارىعىنداعى وپەراتسيالاردى جالعاستىرادى. ءبىز قارجى مينيسترلىگىنىڭ ورتا مەرزىمدى بولاشاقتا كىرىستىلىك قيسىعىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىسىنىڭ جانداناتىنىنا سەنەمىز. سىرتقى نارىقتارداعى قولايلى احۋال جاعدايىندا مىندەتتەردىڭ باسىم بولىگى ورىندالادى.
بارلىق باعىت بويىنشا اشىقتىق جانە تۇسىندىرمە جۇمىسى جونىندەگى اقپاراتتىق ناۋقان, جاريالاناتىن اقپارات پەن ستاتيستيكانىڭ تىزبەسىن ءبارىن قامتي وتىرىپ كەڭەيتۋ جالعاسادى. اۋديتورياسىنا بايلانىستى, قالىڭ جۇرتشىلىق ءۇشىن جانە سول سياقتى ساراپشىلار, ينۆەستيتسيالىق بانكتەر, تالداۋشىلار جانە باسقالار ءۇشىن اقپارات بەرۋدىڭ ءتۇرلى نىساندارى ازىرلەنەدى.
– قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا 2017 جىلى الەمدىك شيكىزات نارىقتارىنداعى جاعداي ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا ءسىزدىڭ بولجامىڭىز قانداي؟
– ۇلتتىق بانكتىڭ ساق جانە كونسەرۆاتيۆتى بولعانى دۇرىس. 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ۇكىمەتتىڭ بولجامدارى قازاقستان ەكونوميكاسىندا ايتارلىقتاي بەرىكتىك قورىنىڭ بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. 2017 جىلى ايتارلىقتاي سىرتقى كۇيزەلىستەر بولماۋعا ءتيىس دەپ سانايمىن. ەگەر مۇنايدىڭ باعاسى ءبىر باررەل ءۇشىن 40 – 60 دوللار ارالىعىندا بولسا, وندا جاعداي قالىپتى بولادى.
– تولەم بالانسى تۋرالى ايتساق. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اعىمداعى شوت تاپشىلىعى ءوستى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى نەدە؟
– شىنىندا, الدىن-الا دەرەكتەر بويىنشا, 2016 جىلى اعىمداعى شوت تاپشىلىعى 2015 جىلعا قاراعاندا مىناداي سەبەپتەر بويىنشا جوعارى بولدى. بىرىنشىدەن, 2014-2015 جىلدارى تەڭگە ايتارلىقتاي قايتا باعالانعان كەزدە, باسقا ەلدەرمەن ساۋدا اعىندارىنىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى تۇسىندا تۋىندايتىن جاعىمسىز پروتسەستەر مەن سالدارلاردىڭ اسەرى بولادى. ەكىنشىدەن, 2016 جىلى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى, جىلدىڭ سوڭىنداعى احۋالدىڭ ايتارلىقتاي جاقسارعانىنا قاراماستان, 2015 جىلعا قاراعاندا تومەن بولدى. ۇشىنشىدەن, كىرىستەر بالانسىنداعى تاپشىلىق ايتارلىقتاي ۇلعايدى. 2016 جىلى شەتەلدىك ينۆەستورلارعا كىرىستەر تولەۋ كۇرت ءوسىپ, 11 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بۇل ستاتيستيكالىق تۇرعىدان العاندا, اعىمداعى شوتتىڭ ناشارلاۋىنا الىپ كەلدى. الايدا, شەتەلدىك ينۆەستورلارعا تولەنەتىن كىرىستەردىڭ 60%-دان استامى ەلدە قالدى جانە قازاقستانداعى, ءبىرىنشى كەزەكتە مۇناي-گاز سالاسىنداعى ءوز كاسىپورىندارىن قارجىلاندىرۋعا باعىتتالدى. مۇنايدىڭ باعاسى وسكەن كەزدە ينۆەستورلاردىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى جوبالارعا قىزىعۋشىلىعى كۇرت وسەدى. مۇنداي جاعداي 2007 جىلى, مۇناي-گاز سالاسىنا ينۆەستيتسيالاۋ كۇرت ۇلعايعان كەزدە بايقالدى.
اعىمداعى شوت تاپشىلىعىنىڭ ۇلعايۋىنا قاراماستان قارجى شوتى بويىنشا كاپيتالدىڭ اكەلىنۋى ءبىرىنشى كەزەكتە تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىنى ەسەبىنەن بارلىق سىرتقى ەكونوميكالىق وپەراتسيالار بويىنشا قولايلى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتتى. سوندىقتان, 2016 جىلى التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى, سۆوپتار نەمەسە بانكتەردىڭ كوررەسپوندەنتتىك شوتتارى ەسەبىنەن ەمەس, ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتالىق قورلارىنىڭ ۇلعايۋى ەسەبىنەن ناقتى ۇلعايدى. بۇل رەتتە كاپيتالدىڭ ەسەپكە الىنباي ەلدەن «قاشۋىنىڭ» كورسەتكىشى رەتىندە تۇسىندىرىلەتىن «قاتەلەر مەن قالىپ قويۋلار» بابى 2015 جىلعى 5,4 ميللياردتان جانە 2014 جىلعى 9 ميللياردتان 2016 جىلى 1,7 ميللياردقا دەيىن قىسقاردى.
– كاپيتالداندىرۋ كورسەتكىشتەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ وسى جىلى وسكەنىن ەسكەرسەك, بانك سەكتورىنىڭ اعىمداعى ەكونوميكالىق جاعدايداعى جاي-كۇيى قانداي؟
– 2017 جىلعى 1 قاڭتارداعى ەسەپتىلىككە سايكەس بىردە-ءبىر بانك كاپيتالدىڭ جەتكىلىكتىلىگى جونىندەگى پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەردى بۇزعان جوق. بانكتەردىڭ كوپشىلىگى قوسىمشا رەزەرۆتەردى قالىپتاستىرۋعا دايىن بولدى جانە قالىپتاستىردى. باسقا ماڭىزدى ماسەلە جەكەلەگەن بانكتەردىڭ بيزنەس-مودەلدەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قابىلەتتىلىگى بولىپ تابىلادى. تۇراقتى كىرىستى جيناقتاۋ جانە قارجى ينستيتۋتىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگى وتە ماڭىزدى. داعدارىستى قۇبىلىستار, تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ قىسقارۋى, قورلاندىرۋ قۇنىنىڭ ۇلعايۋى, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ساپالى جوبالار ۇلەسىنىڭ تومەندەۋى قارجى سەكتورى رەنتابەلدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە سەبەپشى بولادى. نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ جاقىن اراداعى جىلدارداعى, كاپيتال سالۋ تالاپ ەتىلەتىن كەزدەگى ءوز مۇمكىندىكتەرىن ناقتى باعالاۋى دا ماڭىزدى. بانكتەر نەگىزىنەن كاپيتالدى ءوز پايداسىن كاپيتالداندىرۋ ەسەبىنەن تولىقتىرۋعا ادەتتەنگەن. بۇل جوعارى رەنتابەلدىلىك جاعدايىندا مۇمكىن بولادى. قازىر احۋال وزگەردى. بانكتەردى ودان ءارى كاپيتالداندىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە, اكتسيونەرلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. قوسىمشا پروۆيزيالاردى قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەتىن پروبلەمالىق اكتيۆتەر جانە رەتتەۋشىنىڭ كاپيتالداندىرۋدى ارتتىرۋ تۋرالى تالاپتارى بانكتىك بيزنەسكە ەكى جاقتان اسەر ەتەدى. شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ, كونسەرۆاتيۆتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ, نە قارجى نارىعىنىڭ نەعۇرلىم ومىرشەڭ بيزنەس ستراتەگياسى بار باسقا قاتىسۋشىلارىنىڭ شوعىرلاندىرۋ پروتسەستەرىن باستاۋ قاجەت.
– بانكتەردى سترەسس-تەستىلەۋ نارىقتاعى ناقتى احۋالدى باعالاۋعا كومەكتەسۋگە ءتيىس. ونى بيىل وتكىزۋ جوسپارى كۇشىندە قالدى ما؟
– ءيا, مۇنداي جوسپار بار. وتكىزۋ ءادىسناماسى جانە سترەسس-تەستىلەۋدىڭ ناتيجەلەرى قالاي پايدالانىلاتىنى تالقىلانۋدا. بانكتەردىڭ ىقتيمال شوعىرلانۋ پروتسەستەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ونى وتكىزۋدىڭ وڭتايلى كەزەڭىن ايقىنداۋ قاجەت. 2017 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ءاربىر ءىرى بانكتىڭ سترەسس-تەستىلەۋدەن وتكەنى قۇپتارلىق.
– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ حالىققا جولداۋىندا ۇلتتىق بانككە بانكتىك قاداعالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى مالىمدەدى. ءىس جۇزىندە بۇل قالاي بولادى؟
– شىن مانىندە, زاڭناماعا تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا تۇزەتۋلەردى دايىنداۋ جۇمىسى باستالدى. بۇل تەتىك دامىعان ەلدەردە ىسكە اسىرىلعان. رەتتەۋشى بانكتى پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەردى ساقتاۋى تۇرعىسىنان عانا ەمەس, بانكتىڭ تاۋەكەل-بەيىنى بويىنشا دا باعالاۋعا ءتيىس. بانكتىڭ تاۋەكەلگە تابەتى, بايلانىستى تۇلعالاردى جانە جەڭىلدىك تالاپتارمەن كرەديتتەۋ بەلسەندىلىگى, بانكتىڭ بيزنەس-مودەلى ونىڭ بولاشاق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان قانشالىقتى قولايلى ەكەنى باعالانادى.
كەيبىر بانكتەر فورمالدى تۇرعىدان پرۋدەنتسيالىق نورماتيۆتەردى اعىمدىق بۇرمالاۋعا اپارمايتىن جوعارى تاۋەكەلدى وپەراتسيالار ءجۇرگىزەدى. الايدا, وسىنداي وپەراتسيالاردىڭ شوعىرلانۋى ءجانە وسىنداي ساياسات ءجۇرگىزۋدى جالعاستىرۋ بولاشاقتا قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلا- ۋىنا اپارادى. بۇل جاعدايدا ۇلتتىق بانكتىڭ وسىنداي وپەراتسيالاردى شەكتەۋ بويىنشا ناقتى ىقپال ەتۋ قۇرالدارى جوق. ءتيىستى قۇرالدار قاجەت.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر تاپسىرماسى ۇلتتىق بانكتىڭ مانداتىن كەڭەيتۋگە قاتىستى بولدى, وعان ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ, ەكونوميكالىق ءوسۋ كورسەتكىشتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلدى. بۇل باعانىڭ ءوسۋىن باقىلاۋ ءجونىندەگى مىندەتكە قايشى كەلمەي مە؟
– نەگىزگى مىندەت ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى ماقساتتارى مەن ەكونوميكالىق ءوسۋدى قولداۋ اراسىنداعى وڭتايلى تەڭگەرىمدى ايقىنداۋ بولىپ تابىلادى. باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسى وسىنداي تەڭگەرىمنىڭ ماقساتتاردىڭ ناقتى ساتىلىلىعى مەن ءبىر-بىرىنە باعىنىستىلىعى بولعان كەزدە عانا مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ قاعيداتتارىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگى بەلگىلەنگەن, بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى ماقساتى رەتىندە باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرادى. ءوز كەزەگىندە, ۇلتتىق بانك, ەگەر بۇل ونىڭ نەگىزگى ماقساتىن ورىنداۋعا قايشى كەلمەسە, ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋعا قاتىسا الادى جانە الداعى ۋاقىتتا دا قاتىساتىن بولادى.
– بجزق-عا قاتىستى سوڭعى وقيعالار ونىڭ ىشكى باسقارۋ پروتسەستەرىندەگى ءبىرقاتار پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن كورسەتتى. وكىلى قوردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىن باسقاراتىن ۇلتتىق بانك ولاردى قالاي شەشپەك؟
– بجزق جاڭا باسشىلىعىنىڭ مالىمدەمەسىنە قاراعاندا, باسقارۋدا بەلگىلى ءبىر وزگەرىستەر بولادى. بۇل جوسپارلاردىڭ ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلۋىن باعالاۋ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. بجزق جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەردى جويامىز, ىشكى باقىلاۋ جانە اقشانى پايدالانۋ جۇيەسىن بارىنشا كۇشەيتەمىز. بىراق ەڭ ماڭىزدى پروبلەمالاردى شەشۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە ازاماتتاردىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە سىن كوزىمەن قاراۋى نەلىكتەن باسىم بولا باستادى؟
ينۆەستيتسيالاۋ مودەلدەرىن, سونداي-اق, زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ ينستيتۋتتارىن تاڭداۋدا باسەكەلەستىك قاعيداتتارىن قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە سالىمشىلاردا تاڭداۋ مۇمكىندىگى جوق. زەينەتاقى جيناقتارىن اۋدارۋ بجزق-دا جۇزەگە اسىرىلادى, زەينەتاقى اقشاسىن باسقارۋ ءۇشىن ۇيىمدى تاڭداۋ مۇمكىندىگى جوق, ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيانى تاڭداۋعا مۇمكىندىك جوق. مەملەكەت سالىمشىلار ءۇشىن بارلىعىن شەشەدى جانە ءتيىسىنشە بارلىق تاۋەكەلدەردى ءوزى كوتەرەدى. سول ءۇشىن دە ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ فۋنكتسيالارىن جەكە جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا بەرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدەمىز. ۇلتتىق بانك ءاردايىم زەينەتاقى اكتيۆتەرى نارىعىنداعى باسەكەلەستىكتى جانە سالىمشىعا ءتيىستى تاڭداۋ قۇقىعىن بەرۋدى قولدايدى. ءبىز وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن بولامىز.
سۇحباتتى دايىنداعان دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
