ۇكىمەتتە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى قارالدى
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بۇگىندە اۆتوجول, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىنا, سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك سالاعا زور سەرپىن بەرگەن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى بولىپ سانالاتىنى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا بۇل باعدارلاماعا ايرىقشا باسىمدىق بەرىلدى. ال بۇگىنگە دەيىن ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى قاي شامادا, قانشا قارجى يگەرىلىپ, قانداي جۇمىس اتقارىلدى؟ كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مىنە, وسى ماسەلەلەر قارالدى.
100 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى
2015-2019 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامانىڭ ءار كەزەڭدە باعىندىرۋى ءتيىس مەجەسى بار. وسىعان بايلانىستى وتكەن جىلدا «نۇرلى جول» نە تىندىردى دەگەن ماسەلە بويىنشا بىرقاتار مينيسترلىكتەر ۇكىمەت باسشىسىنا ەسەپ بەردى. ارينە, اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتەتىن جاعداي ەمەس, اتقارىلعان جۇمىس بارشىلىق. ماسەلەن, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, 2016 جىلى وسى باعدارلاما نەگىزىندە 100 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلعان. جىل قورىتىندىلارى بويىنشا ماقساتتى ترانسفەرتتەردىڭ 469,6 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 99 پايىزى يگەرىلگەن. تولىق يگەرىلمەۋ جايتتارى نەگىزىنەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار بويىنشا ۇنەمدەۋلەرمەن بايلانىستى. قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ تا «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ بيۋدجەتتىك بولىگىنىڭ جىلدىق جوسپارى 100 پايىزعا دەرلىك يگەرىلگەنىن ايتتى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا, تكش مەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى جۇزەگە اسىرۋ قاراجاتى تولىق كولەمدە پايدالانىلعان. جەرگىلىكتى دەڭگەيدە مەملەكەتتىك باعدارلاما قاراجاتىن يگەرۋ دە ايتارلىقتاي جوعارى, ياعني 98,7 پايىزدى قۇرادى. سونداي-اق, «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا قاتىسقان تولەمشىلەردەن بيۋدجەتكە سالىق كولەمىنىڭ ءوسىمى بايقالادى. ولاردىڭ كولەمى 2016 جىلى 43,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل 2015 جىلعىدان 1,4 ەسەگە جوعارى كورسەتكىش.4,4 مىڭ شاقىرىم جول سالىنادى
سونداي-اق, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك ءوز كەزەگىندە 2017-2019 جىلدارى اۆتوجول سالاسىندا 1,7 ترلن تەڭگە سوماسىنا ۇزىندىعى 4,4 مىڭ شاقىرىم بولاتىن 23 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعانىن باياندادى. بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن 7 وتپەلى جوبادا –استانا – قاراعاندى, ورتالىق – شىعىس, بەينەۋ – اقتاۋ, ورتالىق – باتىس, قاپشاعاي – تالدىقورعان, استانا – پەتروپاۆل جانە ورال – كامەنكا باعىتتارى بويىنشا جۇمىستار جالعاستىرىلادى. جىل قورىتىندىسىندا 602 شاقىرىم جولدا جۇمىستاردى اياقتاۋدى جوسپارلاۋدا. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات ەسەبىنەن جالپى ۇزىندىعى 1 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن 8 جاڭا جوبانى باستاۋ مەجەلەنىپ وتىر. ۇزىندىعى 2 184 شاقىرىم بولاتىن تاعى 8 جوبانى قارجىلاندىرۋ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ زايمدارى ەسەبىنەن قاراستىرىلعان.33,8 مىڭ وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلادى
سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك باعدارلامادا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ماسەلەلەرى دە قاراستىرىلعان. 2016 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىمىنا 400 ملرد تەڭگە ءبولىنگەن, ول جالعا بەرىلەتىن, نەسيەگە بەرىلەتىن جانە كوممەرتسيالىق تۇرعىن ۇيلەردى, ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى سالۋعا جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى سالىمشىلارىن نەسيەلەندىرۋگە باعىتتالدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە 2016 جىلى 8,3 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلدى. 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اتالعان قاراجات ەسەبىنەن قوسىمشا 33,8 مىڭ وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. اتالعان ماسەلەلەر ودان ءارى دە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
تاعى دا يگەرىلمەگەن قارجى «جىرى»
ءيا, مينيسترلەر بايانداماسىندا ءمىن بولماعانىمەن, قارجى ءمينيسترى باعدارلاماعا بولىنگەن قارجىنى تولىق يگەرمەگەن وبلىستاردىڭ دا بارىن تىلگە تيەك ەتكەن ەدى. ال بۇل ماسەلە بۇعان دەيىن كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ەلباسىنىڭ دا سىنىنا ۇشىراعان. «يگەرىلمەگەن قارجى جىرى» ۇكىمەت باسشىسىن دا ابدەن اشۋلاندىرعان سىڭايلى. پرەمەر-مينيستر جالپى 2016 جىلعى باعدارلامالاردىڭ نەگىزگى شارالارى اتقارىلعانىن ايتا كەلىپ, سونىمەن قوسا جىل قورىتىندىسى بويىنشا بەلگىلى ءبىر يگەرىلمەگەن قاراجاتتار بار ەكەنىن تاعى ەسكە سالدى. ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلەردىڭ باياندامالارىن تىڭداپ بولعان سوڭ, وبلىس اكىمدەرىنە جەكە-جەكە نازار اۋدارىپ, ءاربىر تيىن بويىنشا جاۋاپ بەرۋىن تالاپ ەتتى. ءسويتىپ, اقمولا وبلىسىنىڭ بۇلاندى اۋدانىندا ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋعا بولىنگەن 900 ملن تەڭگەنىڭ نە سەبەپتى يگەرىلمەي قالعانىن وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين تۇسىندىرۋگە تىرىستى. اكىمنىڭ سوزىنە قاراعاندا, اتالعان قارجى جىلدىڭ سوڭىندا بولىنگەن. «اقشانىڭ جالپى سوماسى – 1,1 ملرد تەڭگە. ول اقشانى ءۇش لوتقا ءبولىپ, كونكۋرس وتكىزدىك. ءبىرىنشىسى – سۋ قۇبىرلارى جۇيەسى, 411 ملن تەڭگە. ەكىنشى لوت – كارىز جۇيەلەرى, 300 ملن تەڭگە. ال ءۇشىنشى لوت – ول ەنەرگەتيكا. ءبىرىنشى لوت بويىنشا كونكۋرستى بىردەن وتكىزىپ, قاراشانىڭ ورتا شەنىندە ءتيىستى جۇمىستاردى باستادىق. ەكىنشىسى بويىنشا كونكۋرستى ەكى رەت وتكىزدىك. جەلتوقسان ايىندا كارىز جۇيەسىن تارتۋدى باستادىق. ال ءۇشىنشى لوت بويىنشا كونكۋرستى ەكى رەت وتكىزسەك تە, قارجىلىق باقىلاۋ قىزمەتى جۇمىستى باستاۋعا جول بەرمەدى», دەگەن س.كۋلاگين اقشانىڭ كەش بولىنگەنىن العا تارتتى. بىراق ۇكىمەت باسشىسى ونداي جاۋاپقا قاناعاتتانباعانداي. «نەگىزى, قارجىلىق باقىلاۋ قىزمەتى تەكسەرە مە, كونكۋرستى ۋاقىتىندا وتكىزبەدى مە, ونىڭ ءبارى xالىقتىڭ ماسەلەسى ەمەس. ەڭ باستىسى, اقشا ءبولىندى, بىراق ول يگەرىلمەي قالدى. سونىڭ سالدارىنان xالىققا ءتيىستى جاعداي جاسالمادى. بالكىم, ايماقتار جىلدىڭ سوڭىندا اقشا سۇراسا, ونى مۇلدەم بەرمەگەن دۇرىس بولار. جىلدىڭ اياعىندا ميلليارد تەڭگە ءبولۋدىڭ قانداي پايداسى بار؟ ءبارىبىر كونكۋرستىڭ وتپەيتىنىن, باقىلاۋشى ورگانداردىڭ تەكسەرىس جاسايتىنىن بىلەمىز. ودان دا كەلەسى جىلعا قالدىرايىق», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.«اقشانى يگەرە الماساڭدار, سۇراماڭدار!»
وسىدان كەيىن قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارxيمەد مۇحامبەتوۆ يگەرىلمەي قالعان 300 ملن تەڭگە توڭىرەگىندە تۇسىنىك بەردى. ول دا باسقالار سياقتى قوسىمشا قارجىنى بولگەنى ءۇشىن ءوز العىسىن ءبىلدىرىپ, الداعى ۋاقىتتا بيۋدجەت اقشاسىن ۋاقىتىندا يگەرىلەتىنىن جەتكىزۋگە تىرىسقان. ۇكىمەت باسشىسى اكىمنىڭ اڭگىمەسىن توتەسىنەن ءۇزدى. «اقشانى يگەرە الماساڭدار, وندا ونى مۇلدەم سۇراماڭدار! مۇنى بارلىعىڭا ايتىپ وتىرمىن», دەپ ەسكەرتتى ۇكىمەت باسشىسى. 208 ملن تەڭگەنى يگەرە الماعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ تا, «يگەرىلمەگەنى» بار قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرمۇxاممەد ابدىبەكوۆ تە اقتالۋعا تىرىسقانمەن ۇكىمەت باسشىسىنان «جاقسى باعا» الا المادى. اكىمدەردىڭ ەسەبىنەن سوڭ, ۇكىمەت باسشىسى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆقا دا ءبىر «ۇرىسىپ» الدى. «پرەزيدەنت سىزگە ەسكەرتۋ جاسادى عوي. قاتاڭ تالاپ قويىڭىز», – دەدى پرەمەر-مينيستر. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ بولسا, يگەرىلمەي قالعان 300 ملن تەڭگەنى ناۋرىزعا دەيىن قايتارۋعا ۋادە ەتتى. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى دە اقشانى قايتارۋعا دايىن. دەگەنمەن, ۇكىمەت باسشىسى ول ەكى اكىمنىڭ دە «باسىنان سيپاي» قويعان جوق. «جاساعانىڭىز دۇرىس, قايتارعانىڭىز ودان دا جاقسى. الايدا يگەرگەن كەزدە زاڭعا سايكەس يگەرۋ كەرەك. زاڭ بۇزۋشىلىق بولماۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.«كىم كىنالى؟»
ب.ساعىنتاەۆ وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ۇكىمەت وتىرىسىندا باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرىنە ۋاقىتىلى يگەرۋ مەن جوبالاردىڭ قاتاڭ باقىلاۋدا ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى تاپسىرما بەرگەنىن ەسكە سالدى. «سوندىقتان دا يگەرىلمەۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى اكىمدەردىڭ تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋدىڭ بولماۋىنان دەپ ەسەپتەيمىن. تاعى ءبىر ماسەلە – بولىنگەن قاراجاتتى جوسپارلاۋ ساپاسى مەن يگەرۋدىڭ مەرزىمى. قارجىلاندىرۋدىڭ ەكى جىلدىق جوسپارىندا ەداۋىر كولەم ەكىنشى جىلدىڭ سوڭىنا قويىلعان, سول سەبەپتى مۇنى قالاي رەتكە كەلتىرۋگە بولاتىنى تۋرالى ويلانۋ كەرەك. سونداي-اق, يگەرىلمەۋ قاۋپى بار شارالار بويىنشا قاراجاتتى قايتا ءبولۋ ۇسىنىستارىن ەنگىزۋ قاجەت», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. سونىمەن قاتار, پرەمەر-مينيستر مينيسترلەرگە وبلىس اكىمدەرىنىڭ حالىققا ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرىنە قاتىسۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ارالاۋ كەزىندە مىندەتتى تۇردە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى نىساندارىنىڭ قۇرىلىس بارىسىمەن تانىسىپ, ءوز ەسەپتەرىندە سول تۋرالى اتاپ ءوتۋدى تاپسىردى. ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان ەكىنشى ماسەلە بويىنشا – الماتىدا وتكەن 28-ءشى بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسيادا قورىتىندىلارى تۋرالى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى باياندادى. مينيستر اتاپ وتكەندەي, ۋنيۆەرسيادا-2017-گە بارلىعى 57 ەلدەن 1 632 سپورتشى قاتىسقان. 3 000-نان استام ەرىكتى ۇلەس قوستى. ۋنيۆەرسيادانىڭ بارلىق ءىس-شارالارىنا 230 مىڭنان استام بيلەت ساتىلدى. ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ۋنيۆەرسيادا جەڭىمپازدارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە ۋاقىتىلى تولەم جۇرگىزۋدى تاپسىردى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
