ۇلى دالا وركەنيەتىن زاماناۋي تەحنولوگيامەن ۇشتاستىراتىن ەل

قازاقستاننىڭ كۇللى تۇركى ەلدەرىنە ورتاق مəدەنيەتكە يەلىك ەتىپ قانا قويماي, ونى ىلگەرى دامىتىپ وتىرعانىنا وتە قۋانامىن. قازاق ەلى ءتول ۇلتىنىڭ سالت-دəستۇرىمەن, تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن بىرگە بəرىمىزگە ورتاق كوشپەندىلەر مəدەنيەتىنىڭ زەرتتەلۋىنە دە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇگىندە تəۋەلسىز ەل بولعان قازاقستان مەن ۆەنگريا مەملەكەتتەرى بۇكىل əلەمگە وزدەرىنىڭ تاريحي تامىرى مەن اتا-بابالارىنىڭ ءبىر ەكەنىن دəلەلدەۋدە. بۇل – ءبىزدىڭ ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق ماقتانىشى دەۋگە بولادى. وسى تۇرعىدان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدى ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جولىن ماقسات تۇتقان بيىلعى جولداۋى اياسىندا اتقارار ورتاق جۇمىستارىمىز وتە اۋقىمدى. ويتكەنى, « ۇلى دالا ەلى» دەپ تانيتىن قازاق دالاسى – ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز, ءتۇپ اتامەكەنىمىز. بۇل كەڭ ۇعىمدى قازاقستاننىڭ قايتا جاڭعىرتىپ وتىرعانىنا قۋا نىشتىمىن. نەلىكتەن ۇلى دالا ەلى؟ سەبەبى, قازاق جەرى –  ۇلى كوش پەندىلەر وركەنيەتىنىڭ وشاعى. ونى نەگە وركەنيەت دەيمىز؟ ويتكەنى, ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز جەردىڭ تابيعاتىن تانىپ, دۇرىس يگەرە ءبىلدى, ونى جانىن سالىپ قورعادى جəنە جاقسى قارۋ-جاراق جاساي الدى. قاراپايىم تىرشىلىك بارىسىندا ساپالى كيىز شىعاردى. بۇل – سول زامانعا ساي وزىق تەحنو- لوگيا ەدى. ياعني ۇلى دالانى مە-كەندەگەن حالىقتاردىڭ وندىرگەن ونىمدەرىنەن ءوز ۋاقىتىنا تəن  ۇلى مəدەنيەتى بولعانىن انىق كورەمىز. كوشپەندىلەر باسقا حالىقتاردىڭ ومىرىندە دە ۇلكەن رول اتقاردى. ولاردا ۇزدىك əسكەر بولدى. قولىنداعى قارۋ-جاراق ولاردى زامانعا ساي مəدەنيەت قۇرۋعا جەتەلەدى. ستراتەگياسىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى, قايتالانباس ۇلگىسى قالىپتاستى. سونداي-اق, كوشپەندىلەردىڭ جىلقىنى العاش قولعا ۇيرەتۋى دە  ۇلى دالاداعى جاڭا مəدەنيەتتىڭ تۋىنا, دامۋىنا جول اشتى. بۇل – كوشپەندىلەردىڭ كەشەندى تۇرمىس- تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتكەن جوعارى مəدەنيەت كورىنىستەرىنىڭ ءبىر پاراسى. قازاقستان ءəلى دە التايدان ورتالىق ەۋروپاعا دەيىنگى ۇلى دالانى جاڭعىرتۋعا التىن ارقاۋ بولىپ كەلەدى. بۇل əلەمدەگى ەڭ ءىرى جاعرافيالىق كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان كەلەشەكتە مادەنيەتتەن بولەك ەكونوميكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولاتىن ايماقتاردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. ەلباسىنىڭ جولداۋى وسى ۇلى ماقساتقا جەتەلەيتىن مەملەكەتتىك باعدار. ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن عىلىمي, ونىڭ ىشىندە انتروپولوگيا سالالارىنداعى بايلانىستى ودان ارى بەكىتە ءتۇسۋدى قالايمىز. ماجارستاندىق عالىمدار قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقىسى كەلەدى. بيىل ۆەنگريادا اۋقىمدى عىلىمي كونفەرەنتسيا, قازاقستاندا « ۇلى دالا رۋحى» اتتى شارالار وتكىزەتىن بولامىز. كونە عۇن, ماديار جاۋىنگەرلەرى مەن ولاردىڭ باعزىداعى قارۋلارى, دۋلىعا, ساۋىت-سايمان مەن كەرنەيلەرىن كورسەتپەكپىز. وسى جانە باسقا دا باعدارلامالارمەن استانادا وتەتىن ەكسپو كورمەسىنە دە قاتىسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ودان سوڭ تورعاي وڭىرىنە بارىپ, ونداعى جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەسپەكپىز. وندا ءبىزدىڭ ماديارلارعا جاقىن قىپشاق باۋىرلار تۇرادى. وسىدان ون جىل بۇرىن 2007 جىلدىڭ جەتىنشى ايىنىڭ جەتىنشى جۇلدىزىندا قازاق-ماديار قۇرىلتايىن ۇيىمداستىرعان ەدىك. بيىل وسى قۇرىلتايدى قايتا جاڭعىرتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. اندراش بيرو, ۆەنگر-تۇران قورىنىڭ توراعاسى, انتروپولوگ, تاريحشى, ارنايى "ەگەمەن قازاقستان" ءۇشىن