ساحنا ءھام سۋرەتكەرلىك

تەاتردىڭ كوركەمدىك كەلبەتىن رەجيسسەر انىقتايتىن كەزەڭ الدەقاشان تۋعان. ويتكەنى, ەستەتيكالىق قانا ەمەس, مازمۇندىق تۇرعىدان دا قويى­لىمعا تۇتاستاي توڭكەرىس جاسايتىن نەگىزگى كۇش – رەجيسسەرلەردىڭ قولىندا. ەگەر ءححى عاسىرداعى زاماناۋي تەاتر ونەرى تالاپتارى تۇر­عىسىنان قارايتىن بولساق, قازىر تەك قانا قۇرعاق ءسوزدى تىرەك ەتىپ قويىلىم قويۋ جاڭالىق بولۋدان الدەقاشان قالعان. بۇگىندە تەاتردىڭ سينتەتيكالىق ونەر رەتىندەگى ءرولى العا شىقتى. كورەرمەندى تاڭىر­قاتاتىن جاڭالىق ۇسىنباساڭ, تەاتر­عا ءوز ەركىمەن تابان تىرەي قويار جاستار ساۋساقپەن سانارلىق. سەبەبى, قازىرگى عىلىمي تەحنيكانىڭ قارىشتاپ دامىعان عاسىرىندا, سپەكتاكل ارقىلى اقىل ايتىپ, ءپالساپا سوعىپ وتىرۋدى ۋاقىت تا, ساحنا زاڭ­دى­لىعى دا كوتەرمەيدى. الەمدىك تەات­ر ۇردىسىندە ساحنا – شىعارماشىلىق قيال قارىمىن تارازىعا تارتىپ, سىنعا سالاتىن تالعام بارومەترىنە اينالعان. سوندىقتان دا, تەاتردا قارابايىر ويلاپ, قاراپايىم تىرشىلىك كەشۋگە تيتتەي دە ورىن جوق. قازىر تاجىريبەنىڭ عاسىرى. ال ساحنا جۇكتەگەن بۇل تالاپقا ءبىزدىڭ تەاترلار دايىن با؟.. ويلاناتىن سۇراق! سەبەبى, ءالى دە ەسكىلىكتىڭ ەلەسىن تالعاجاۋ ەتىپ, الەم­دىك تەاتر مادەنيەتى ۇسىنعان زاماناۋي جاڭالىققا ۇركە قارايتىن تەاتر­لار ارامىزدا جەتىپ ارتىلادى, وكىنىشكە قاراي. بۇل – اسىرەسە وبلىستىق تەاترلارعا قاتىستى تۇيتكىل. ارعىسى – گەرمانيا مەن ۇلىبريتانيا, يتاليا مەن ماجارستان, بەرگىسى – رەسەي مەن ۋكراينا, باشقۇرتستان مەن تاتارستان تەاترلارىنىڭ زاماناۋي ونەر كەڭىستىگىن باعىندىرۋداعى جەتىستىكتەرىن سالىستىرا ساراپتار بولساق, ءبىزدىڭ وبلىستىق تەاترلاردىڭ ءالى دە ۇلكەن, جان-جاقتى ىزدەنىسكە زارۋلىگىن بايقاۋعا بولادى. ينكۋباتوردان شىققانداي بىركەلكى, ديناميكادان جۇرداي, سۋرەتكەرلىك قيالعا كەدەي بىرسىدىرعى قويىلىمدارمەن تىم ءجيى جولىعىسۋىمىز دا وسى – ء«وز قازانىمىزدا ءوزىمىز قايناۋدىڭ» سالدارىنان تۋىنداسا كەرەك. يەك اس­تىنداعىدان وزگەنى كورۋگە ق ۇلىق­سىزبىز. ونەرگە دەگەن ولەرمەندىك, قيال ۇشتاۋعا دەگەن قاناعاتسىزدىق جەتىسپەي جاتىر. ۋ.شەكسپير مەن ب.برەحتقا, ج.ب.مولەر مەن ا.چەحوۆقا ۇمتىلىپ, كلاسسيكا ارقىلى ونەردە توڭكەرىس تۋدىرۋعا دەگەن تالپىنىس قۇپتارلىق. الايدا, «تاۋ قوپارامىز» دەپ ءجۇرىپ, ادام جۇرەگىنە جول سالار قاراپايىم عانا شىنايىلىقتى ۇمىت قالدىرىپ الاتىندىعىمىز وكىنىشتى. سەبەبى سول بولسا كەرەك: سپەكتاكلگە بارامىز, سەلت ەتپەي ۇيگە تارقاسامىز... ەگەر كوركەمدىك كىلتىن تاۋىپ, وزەگىنە بويلاي الماسا, ساحنا ءۇشىن شەكسپير دە ءبىر, سورەدە سونىمەن قاتارلاس تۇرعان وزگە ورتاڭقول شىعارما دا ءبىر. تەاتردىڭ قۇدىرەتى سول – قيال مەن شىنايىلىقتى قاتار ۇشتاستىرا وتىرىپ, ءومىردىڭ وزىندەي ونەر تۋدىرۋدا. مىنە, بۇگىنگى قازاق رەجيسسۋراسىنداعى ىزدەنىستىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جاتقان ءبىر قىرى وسىندا. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ەلوردا تەاترلارىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن ياكۋتيادان سەرگەي پوتاپوۆ ەسىمدى ساحا رەجيسسەرى كەلىپ, استانانىڭ قوس بىردەي تەاترىندا سپەكتاكل قويدى. ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ا.چەحوۆتىڭ ايگىلى «شيە باعى» كومەديا­سىن الىپ, بۇگىنگى قازاق قوعامىنىڭ بوياماسىز بەت-بەينەسىن كورسەتەتىن موزايكا تۇزۋگە تىرىستى. م.گوركي اتىنداعى اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى ساحناسىندا قويىلعان س.بارانوۆانىڭ «پروبۋجدەنيە» ترەش-دراماسى دا پوتاپوۆ تاجىريبەسىنىڭ سۋرەتكەرلىك سالماعىن جاڭاشا بەلەسكە كوتەردى. ساحنادان ءبىز كىتاپ ارقىلى جاقسى تانىس ا.چەحوۆتىڭ «شيە باعىن» ەمەس, تامىرىنان اجىراپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قۇردىمعا جىبەرۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان قازاق قوعامىنىڭ شىنايى بولمىسىنا كۋا بولدىق. اياداي ساحنا مەن ساناۋلى رەكۆيزيتتى بىرنەشە پلاندا ويناتۋعا بولاتىندىعىنا كوز جەتكىزدىك. تاۋ بوپ قالانعان دەكوراتسيا ەمەس, اكتەردىڭ ىشكى جان شىرىلى ساحنانى الدەقايدا كورىكتەندىرە, سالماقتاندىرا تۇسەتىنىنە تاعى ءبىر مارتە يلاندىق. مۇنداي ىزدەنىسكە بارىپ جۇرگەن ءتول رەجيسسۋرامىزدا دا قاداۋ-قاداۋ جۇمىستار بارشىلىق. ادام جانىن اقتارىپ, قاتپار-قاتپارىن كەزە وتىرىپ ونەر تۋدىرۋدا نۇرقانات جاقىپباي, مۇقانعالي تومانوۆ, اسحات ماەميروۆ, سونداي-اق, داۋرەن سەرعازين, دينا جۇماباەۆا سىندى جاس رەجيسسەرلەردىڭ دە جۇمىستارىن ايرىقشا اتاپ وت­كىمىز كەلەدى. ماسەلەن, نۇرقانات جاقىپ­بايدىڭ ن.گوگولدىڭ «رەۆيزور» تراگيفارسى مەن ۋ.شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسىن ساحنالاۋداعى سۋرەتكەرلىك ىزدەنىستەرى قازاق كورەرمەنى عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدىك تەات­ر ماماندارى مەن كورەرمەندەرىن دە ءتانتى ەتىپ ءجۇر. ونەردى ەستەتيكالىق كوركەمدىك تالاپ بيىگىنەن تارقاتۋعا تىرىسىپ جۇرگەن دينا جۇماباەۆانىڭ ساحنانى وقۋ سۇڭعىلالىعى بۇگىنگى ءبىز اڭگىمە وزەگىنە اينالدىرىپ وتىرعان ونەردەگى سۇلۋلىق پەن شىنايىلىق ءھام بەينەلىلىك تالاپتارىنا تولىقتاي جاۋا­پ بەرەدى. جاقىندا «ا.ي» تەاترى ساحناسىندا تۇساۋى كەسىلگەن ج.ءراسيننىڭ «فەدرا» قويىلىمى جوعارىداعى ويىمىزدى قۋاتتاي تۇسەتىندەي. نازەركە جۇماباي, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى