جەلىنىڭ «جەلى» جەلپىلدەتپەسە يگى

الەۋمەتتىك جەلى بۇل كۇندەرى كوپشىلىكتىڭ, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە جاستاردىڭ كوپ وتىراتىن, ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ,  كوڭىل جاراستىراتىن, پىكىر الماسىپ, سىر بولىسەتىن ورنىنا اينالسا, بىرەۋلەرگە عىلىم, ءبىلىم جولىنداعى ىزدەنىستەرىنە, ەندى بىرەۋگە بيزنەسىن دامىتۋعا كومەك بەرۋىمەن وزىنە تارتىپ, سان-سالالى مۇمكىندىكتەر اشاتىن اياسى مول مىنبەرگە اينالعان. اركىم وزىنە كەرەگىن تابادى, قالاۋىنىڭ قارىمىن الادى دەگەنمەن, ويى تولىسقان, كەمەلىنە كەلگەن ۇلكەن ادامنان گورى, جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا وسى ءتۇپسىز الەمنىڭ تۇڭعيىعى تارتىپ كەتىپ, شىعا الماي جاتاتىندار دا تابىلادى. عالامتور ەنگىزگەن تەرميننىڭ ءبىرى – كيبەربۋللينگ. جەلىدە وتى­رىپ دوس تابۋمەن بىرگە, ونىڭ وڭ­دىرمايتىن زاردابىنىڭ بار­لىعى جايىندا ايتىلىپ تا, جا­زىلىپ تا ءجۇر. سونىڭ ءىشىن­دە بۇعاناسى قاتپاعان, ويى جەتىل­مە­گەن جاستىڭ پسيحيكاسىنا قات­تى اسەر ەتەتىن جاسوسپىرىمدەر ارا­سىن­داعى ۆيرتۋالدى تەررور – كيبەربۋللينگ دەپ اتالادى. كيبەر – عالامتور, ال بۋللينگ دەگەنىمىز – اعىلشىنشادان اۋدارعاندا ءسۇزۋ, ءسۇزىسۋ, مۇيىزدەۋ دەگەنگە جاتاتىن ۇعىم. ادامنىڭ جۇيكەسىنە تيەتىن سوزدەر, ءتۇرلى بولجامدار ايتىپ, ءتىپتى سەن ولۋگە ءتيىسسىڭ دەپ ميىنا ارنايى باعدارلامالار ەن­گىزۋ سىندى قاتىگەزدىكتەر داع­دىلى كورىنىسكە اينالىپ با­رادى. ەلەكتروندى پوشتا, الەۋ­مەت­تىك جەلىلەر مەن ءموبيلدى باي­لانىستار ارقىلى جاسالاتىن پسيحولوگيالىق شابۋىلدى كو­تەرە الماۋدىڭ سالدارى وتە اۋىر بولۋى مۇمكىن ەكەن. دارىگەرلەر «سنەجانا سيندرومى» دەپ اتالعان اۋرۋدى تۋ­عىزعان دا الەۋمەتتىك جەلى. بەلگراد تۇرعىنى ءجاسوسپىرىم سنەجانا ءپاۆلوۆيچتىڭ ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىنا بىردە-ءبىر «دوسىنىڭ» ءۇن قات­پا­عانىنا قاتتى قاپالانۋى ونى پسيحولوگيالىق اۋىتقۋعا سوق­تىرىپ, اقىرىندا سنەجانا ءجۇي­كە اۋرۋلارى اۋرۋحاناسىنان ءبىر-اق شىعادى. وسىلايشا ءدا­رىگەرلىك تاجىريبەدە بۇرىن-سوڭ­دى كەزدەسپەگەن جاڭا اۋرۋ ءتۇرى تىركەلىپ, وعان «سنەجانا سيندرومى» دەگەن اتاۋ بەرىلەدى. ۆيرتۋالدى الەمدە تانىمال بولۋعا تاۋەلدىلىك, سول ءۇشىن ءتۇرلى ارەكەتتەر جاساۋ, ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك ورتادا ماڭىزعا يە ەكەنىن سەزىنۋگە ۇمتىلىس پەن ناقتى ءومىردىڭ قابىسپاۋى جاس­وسپىرىمنىڭ قا­لىپ­تاسپاعان پسيحو­لوگياسىنا تەرىس اسەر ەتىپ, ونىڭ سالدارى اۋىر اۋىت­قۋ­عا الىپ كەلەدى ەكەن. ءوزىن كۇن­دە­لىكتى ورتادا توماعا تۇيىق, ەلەۋ­سىز ۇستايتىن جاس, الەۋمەتتىك جەلىدە ويىن ەركىن ايتادى, ويتكەنى سويلەسىپ وتىرعان ادامىن كورمەي وتىرعاندىقتان ەش قىسىلمايدى, سوندىقتان مەيلىنشە اشىق, مەيلىنشە وزگەشە كەيىپكە ەنگەننەن العان ءلاززاتى ونى كۇندەلىكتى ومىردەن الشاقتاتىپ, ءجاسوسپىرىمدى گادجەتپەن كومپيۋتەردىڭ ەرىكتى تۇردەگى «تۇتقىنىنا» اينالدىرادى. ءتىپتى كەيدە «سنەجانا سيندرومىنا» شالدىعۋ ءۇشىن وتە كوپ ارەكەتتىڭ دە قاجەتى شامالى كورىنەدى. ءبىر فوتوسۋرەتىن سالۋ ارقىلى سۇلۋسىڭ, ادەمىسىڭ دەگەن سوزدەردىڭ ءجيى جازىلۋى, لايكتىڭ ۇنەمى باسىلىپ تۇرۋىنىڭ ءوزى جەتكىلىكتى كورىنەدى, ونىڭ ۇستىنە اككاۋنت يەسى ءاربىر جازباسىن ازىلمەن تۇزدىقتاپ قويسا, وندا ونىڭ جازبالارى تانىمالدىققا الىپ كەلەدى ەكەن دە, ەگەر ۆيرتۋالدى الەمدەگى «مەن» مەن ناقتى ومىردەگى «مەننىڭ» ايىرماسى بولماي كەتسە, ءتىپتى ۆيرتۋالدى الەمدەگى «مەن» باسىمدىق تانىتسا, ول جوعارىداعى دياگ­نوزدى قويۋعا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن. Facebook الەۋمەتتىك جەلى­سىن بەلسەندى قولدانۋشى ەرجان ءتالىپ «بۇگىنگى تاڭدا كوپ اتا-انالار بالامدى ەشتەڭەدەن تا­رىق­تىرماي, قاتارىنان كەم قىلماسام بولدى دەپ تاڭەر­تەڭ­نەن كەشكە دەيىن تىنباي جۇمىس ىستەۋگە ءمəجبۇر. كەشكە ۇيىنە زورعا جەتىپ, ءسۇرىنىپ قۇلايدى دا, بالاسىنىڭ əلەۋمەتتىك جەلىدە كىمدەرمەن قانداي تاقى­رىپتا سويلەسىپ جۇرگەنىن ءبىلۋ تۇرماق, قانداي الەۋمەتتىك جەلىگە ءتىر­كەل­گەنىن دە, ءتىپتى ومىردەگى دوس­تا­رىنىڭ كىم ەكەنىن دە ءبىل­مەيدى. وسى­دان كەلىپ, بالانىڭ تەرىس جول­عا ءتۇسىپ كەتۋى, ءتىپتى تەرىس اعىم­داعى توپتاردىڭ جەتەگىندە كەتۋى مۇمكىن. بۇل تۇرعىدا جەلى­نىڭ تەك ءبىر بالاعا نەمەسە ءبىر وتبا­سىنا عانا ەمەس, ۇلتىمىزعا قاۋىپ ءتوندىرۋى ىقتيمال. سون­دىقتان, اتا-انا بالاسىنىڭ قاي Əج-گە تىركەلگەنىن, قانداي جاز­بالاردى وقىپ جۇرگەنىن, كىم­دەرمەن دوس ەكەنىن, قانداي توپتارعا مۇشە ەكەندىگىن ءجىتى قاداعالاعانى ابزال», دەگەن ويىن ايتسا, ۇستاز جانار جۇماعۇلوۆا «ءاج-ءدىڭ پايداسى مەن زيانى بىردەي ءتارىزدى, كەيدە بالالار ۇلكەندەردىڭ كورۋگە باتىلى بارمايتىن قورقىنىشتى, ءتىپتى كەيدە جيىركەنىشتى, جانتۇرشىگەرلىك دۇنيەلەردى شىمىرىكپەي كورە بەرەتىنىن بايقاۋعا بولادى, بۇل ادامداردى قاتىگەزدىككە باۋلۋ دەپ سانايمىن», دەسە, ەركەبۇلان جاۋلىباەۆ ۇيدە وتىرىپ-اق الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندەگى اداممەن ءاپ-ساتتە حابارلاسۋىنا جاعداي تۋعىزعان بۇگىنگىدەي تەحنولوگيانىڭ ادامزاتقا سىيلاپ وتىرعان مۇمكىندىگىن ايتا كەلىپ, «بۇرىن ۇيالى تەلەفون, ينتەرنەت بولماعان كەزدە ادامدار قالاي ءومىر سۇرگەن ا؟!» دەپ تاڭدانىپ قوياتىنىمىز بار. ءيا, جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتكەن تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىكتەرى مول. بىراق ءبىز ولاردىڭ كو­لەڭكەلى تۇسىنا ءمان بەرمەي ءجۇرمىز. ۇيالى تەلەفوننىڭ زيانى جا­يىندا كوپ ايتىلىپ كەلەدى. ال ينتەرنەتتەن كەلەتىن قاۋىپ ودان دا قورقىنىشتى. قازىرگى تاڭدا ينتەرنەت جاس­تار­دىڭ باس­تى ەرمەگىنە اينالدى. كەز كەلگەن ۋاقىتتا, كەز كەلگەن جەردە قوسىلىپ الىپ, ءوز الدىنا ۆيرتۋالدى الەمدە جۇرەتىندەر كوبەيدى. ءسوزدىڭ, دوستىڭ قادىرى جوعالىپ بارادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە بايلانىس ورناتۋدىڭ ءتۇرى كوبەيگەن سايىن وعان قىزىعا تۇسكەندەردىڭ قاتارى ارتۋدا. الەۋمەتتىك جەلىدە مىڭ دوسى بار جانداردىڭ شىنايى ومىردە سىر بولىسە الاتىن جالعىز جولداسى دا جوق. ۆيرتۋالدى الەمدى ءوزى تانىمايتىن, ءوزى كورمەگەن دوسىنىڭ ماق­تاۋىنا سەمىرىپ, ءوزىن كەرەمەت جان سەزىنەتىندەر جۇرتپەن ارا­لاسۋدان قالىپ بارادى. كو­بى­نەسە جاستار ەشكىم كەدەرگى كەل­تىرمەسىن دەگەن ويمەن ينتەرنەت­كە, الەۋمەتتىك جەلىگە تۇندە كوبىرەك قوسىلادى. سونىڭ سالدا­رى­نان كۇندىز مەڭىرەۋ, سەلقوس جان­نىڭ كۇيىنە تۇسەدى. الەۋ­مەتتىك جەلىگە تىركەلگەندەر كوپ جاعدايدا ءوزى تۋرالى ءمالىم­ەت­تى اشىق جازا بەرەدى. ال مۇن­داي مالىمەتتى قىل­مىسكەرلەر پاي­­­­دالانىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. «ەرتەڭ مەن اۋىل­عا كەتەمىن, ءدۇي­سەنبىدە كەز­دەسكەنشە, دوس­تار!» دەپ پاراق­شاسىنا جازىپ كەتكەن ءبىر اڭقاۋ جىگىت اۋىلدان ورالسا, ءۇيىن توناپ كەتىپتى. دۇنيە كەتسە مەيلى, ومىرىمەن قوشتاسىپ جات­قاندار دا جوق ەمەس», دەپ كو­ڭىلىندەگى تۇيتكىلىن اشىنا دا اشىلا جازادى. جالپى, ينتەرنەتتى قول­دا­نۋ­­داعى ساياسات قانداي بولۋى ءتيىس؟ ونى بەلگىلى ءبىر ءدا­رە­جە­دە رەتتەپ وتىراتىن تە­تىك­تەر قا­جەت ەمەس پە دەگەن دە وي كە­لەدى. مىسالى, كەيبىر دە­­رەك­تەر بويىنشا, سيريادا ءاس­كەري شيە­لەنىستەرگە قاتىسقان سار­باز­دار­دىڭ 2 مىڭنان استامىن ولار الەۋ­­مەتتىك جەلى ارقىلى ءتۇرلى ەلدەردەن جيناپ العان ەكەن. سايتتاردى تاڭداپ, پايدالانۋ ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. مىسالى, فەيسبۋكتا ەلگە تانىمال ادامدار كوبىرەك وتىرادى. وندا جاعىمسىز دۇنيەلەر سالىس­تىرمالى تۇردە الىپ قاراعاندا از. جالپى, قانداي سايتتا دا جاقسى ادامدارمەن ارالاسقان دۇ­رىس. اينالاڭنىڭ اۋراسى جاق­سى بولسا, ءوزىڭ دە جاقسارا تۇسە­سىڭ. نەعۇرلىم مادەنيەتتى ادام­دار كوبىرەك شوعىرلانعان سايت­تى تاڭداساڭ, ءوزىڭدى دە, وزگەنى دە جامان قىلىقتاردان تيىپ ءۇي­رەنەسىڭ. بۇگىندە بىرقاتار شەنەۋ­نىك­تەر­ الەۋمەتتىك جەلىگە تىركەلىپ, كەيبىر مەملەكەتتىك مەكەمەلەر ءوز پاراقشالارىن اشقان. ال وزىمە الەۋمەتتىك جەلى تانىمالدىلىق əكەل­دى. ونى جاسىرمايمىن. تا­نىستار كوبەيدى. ءبىلىمىمدى جە­تىل­دىردىم. جىلدام اق­پاراتقا قول جەتكىزۋگە ءمۇم­كىندىك مول. جاما­نىنا جولا­ماي, جاقسى تۇسىن ءتيىمدى پايدالانعانعا نە جەتسىن! انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»