سالعىرتتىق باسىم

ەرتەدەن كەلە جاتقان كونە مەي­رامدى قازاق حال­قى دا جارا­سىم­دى سالت-ءداستۇر­مەن قارسى الا­تىنى وزىمىزگە ءمالىم. « ۇلىس­تىڭ ۇلى كۇنى» دەپ ەرەكشە قا­دىرلەپ-قاستەرلەيتىن جاڭا جى­لى­مىزدى تەرىسكەي جاق تا قال-قا­دەرىنشە اتاپ ءوتىپ ءجۇر. دەسەك تە, كوبىنە ءان-جىر, توي-دۋمان تاسا­سىندا قا­لىپ, قاتارداعى مەرەكەلەردەن اي­ىرماشىلىعى بولماي قالاتى­نى ­جاسىرىن ەمەس. كوك­تەمنىڭ العاش­قى جارشىسى – ءاز ناۋرىزعا ءازىر­لىك جايىن بىلمەك بولىپ ءتيىستى ورىندارمەن حابار­لاس­قان ەدىك. ءويت­كەنى, بۇل مەرە­كەنىڭ جىل وتكەن سايىن ءمان-ماعىناسىنىڭ تولى­عىپ, ۇلتتىق ناقىشتارمەن با­يىتىلا تۇسەتىنى زاڭدى. سويتسەك, حالىق شىعار­ما­شىلىعى جانە مادەني قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى اقىندار اي­تى­سىن وتكىزۋگە بەل بۋىپتى. ءيا, ءاز ناۋرىزدى ايتىس­سى­ز كوزگە ەل­ەستەتۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى كەزدەرى وڭىرىمىزدە جاندانىپ كەلە جاتقان ايتىس ونەرىن ناسي­حات­تاۋدىڭ ءبىر شارا­سى بۇل. الايدا, اقىندار اي­تى­سىن مەيراممەن قا­تارلاستىرىپ ءبىر كۇندە وتكىزبەك كورىنەدى. ءارى ونى تاڭەرتەڭ­گى­لىك­كە بەلگىلەپتى. بۇنى وتكىزدىك اتتى جاساۋدىڭ ءبىر كورىنىسى دەمەسكە شارا جوق. وب­لىستىق مادەنيەت باسقارما­سى­نىڭ باستىعى د.مالاەۆ بىرەسە اقساقالداردىڭ ۇسى­نىسى ەدى, بىرەسە شەتتەن كەلەتىن اقىندار اسى­عىس ەدى دەپ قىرىق سىلتاۋدى كولدەنەڭ تارتقان. ول ءتىپتى ور­تا­لىق الاڭدا س.مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-دراما تەات­رى جىلدا ۇيىمداستىراتىن «ءاز ناۋرىز» ساحنالىق قويى­لى­مى­نىڭ وتەتىنىن دە تاپ باسىپ ايتا المادى. اۋىل- شارۋاشىلىق جارمەڭكەسى بولاتى­نى, كيىز ءۇي­لەر تىگىلەتىنى, ءتۇ­مەن­نىڭ يامال-نە­نەتس وكرۋگىنەن مارتە­بەلى مەيماندار كەلەتىنى سەكىلدى جال­پى­لاما ءجايت­تەردى بايانداۋمەن شەك­تەلدى. قا­راجات جاعى شەشىلسە, جەزتاڭداي ءانشى قاپاش قۇ­لى­شەۆانى شا­قىر­ماق كورىنەدى. قىس­­قاسى, ءالى ويلانىپ-تولعانۋمەن ءجۇر. ودان تۇشىمدى اقپارات الا الماعاننان كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ناۋرىز مەيرامىن وتكىزۋ جونىندەگى ۇيىمداستىرۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ف. قۋ­انعانوۆپەن ءسوي­لە­سۋگە تۋرا كەلدى. فارحاد شاي­مۇرات ۇلى ۇلتتىق ناقىشقا كو­بى­رەك ورىن بەرىلەتىنىن, ءالى تاقى­رىپ­تىق جوسپار بەكىتىلمەگەنىن, سودان كەيىن ءبارى ايقىندا­لا­تى­نىن جەتكىزسە, پەتروپاۆل قالاسى اكىمىنىڭ ورىنبا­سارى ءمادينا بال­عاشوقوۆا, ىشكى ساياسات ءبولى­مى­نىڭ جەتەكشىسى گۇل­نار مۇقانوۆا, مادەنيەت ءبولىمى­نىڭ باستىعى ايان ساداەۆ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مە­رە­كەنىڭ اتاپ ءوتى­لەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ال, كوشەلەردە كوكتەمنىڭ باستالۋىن, جاڭارۋىن ايشىق­تاي­تىن بيلبوردتار, عيبراتتى جا­زۋلار ىلىنبەگەننەن كەيىن داي­ىن­دىقتىڭ قانداي دارەجەدە ەكەنىن شامالاي بەرۋگە بولادى. بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعان لاۋازىم يەلەرى ونى جۇمىسباستىلىقپەن, كۇندەلىكتى شارۋالاردىڭ كوپتى­گى­مەن ءتۇسىن­دىرۋگە تىرىسادى. اي­تۋ­لى مەرەكەگە ارنالعان تاقى­رىپ­تىق جوسپار كەشەۋىلدەگەندىكتەن, جاۋاپ­تى ادامدار نە ىستەرلەرىن بىلمەي دال بولىپ ءجۇر­گەن ءتارىزدى. ءويت­كەنى, قالالىق مادە­نيەت ءۇيىنىڭ ادىسكەرى نەيلا سينەلنيك ۇسى­نىس­تارىن ءالى جا­زىپ جاتقانعا ۇق­سايدى. ءما­دە­ني­ەت ءجا­نە تىلدەردى دامىتۋ ءبولى­مى­نىڭ باس مامانى اسەل داۋىل­با­ە­ۆا ناقتى اتقارى­لاتىن ءىس-شارا­لاردىڭ قولعا تيمەگەنىن ايتىپ, زار قاعادى. كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەسۋ مەرەكەسىن قىزىقتى دا اسەرلى وتكى­زۋ­دىڭ جولدارى جايلى پەتروپاۆل­دىق­تار بىلاي وي تۇيەدى. زەينوللا قاجى ولجاباەۆ, اق­سا­قالدار القاسىنىڭ مۇشەسى: مە­نىڭ ءبىر قاداپ ايتارىم, ناۋ­رىز كۇنى كيىز ۇيلەردىڭ ەسىگى ايقارا اشىق تۇرۋى كەرەك. ادەت­تەگىدەي قاراپايىم ادامداردى جولاتپاۋ­عا, ەسىگىن تارس جاۋىپ, جاسىرىپ اراق-شاراپ ىشۋگە قا­تاڭ تىيىم سالاتىن مەزگىل جەتتى. ءماستۋرا اقىلبەكوۆا, ءۇي قىز­مەت­شىسى: شىنىن ايتسام, ناۋ­­رىز­عا ءالى دە باسا ءمان بەرمەي كەلەمىز. اتالىپ وتىلگەنىنە ءماز­بىز. ونى دا جاڭا جىل سياقتى قى­زىقتى وتكىزۋگە بولار ەدى. قان­شا­ما ۇلتتىق ويىندارىمىز تاسادا قالىپ جاتىر. ۇلىستىڭ ۇلى كۇ­نىن بۇرىننان قالىپتاسقان سالت بوي­ىنشا – جاراپازانمەن اشۋ سون­شا­لىقتى قيىن با؟ شىنى كەرەك, بىزگە قىزىلجار ءوڭىرى ءالى كۇنگە دەيىن جاڭا جىلدى اتاپ ءوتىپ جات­قانداي. جامبىل كوشە­سى­مەن ءجۇ­رىپ كەلە جاتىپ «تۇركەس­تان» (جا­زىلۋى وسى­­لاي) مەيرام­حا­ناسىنىڭ ماڭداي­شا­­سىنداعى «جا­ڭا جىلى­ڭىز­بەن!», «س نو­ۆىم گودوم!» دەگەن ايشىقتى جا­زۋلارعا كوزىمىز تۇسكەندە وسى­لاي ايتۋعا ءماجبۇر بوپ وتىرمىز. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.