ساۋد ارابياسى اسكەري كومەك بەردى

تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ توڭكەرىستەر مەن ءتار­تىپسىز­دىك­تەردىڭ ءورشي تۇسۋىنەن ۇرەيلەن­گەن­دەرى سونشالىق, ءبىر-بىرىنە اقشالاي عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە اسكەري تۇرعىدا كو­مەكتەسۋ­گە دە ءازىر. الەۋمەتتىك جوبالار ءۇشىن باحرەينگە 10 ميلليارد دوللار بولگەننەن كەيىن بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ ساۋد ارابياسى وسى ەلگە اسكەري بولىمدەرىن دە جونەلتتى. باحرەين وكىمەتى ەرەۋىلشىلەر پوليتسيا شابۋىلىن تويتارىپ, شەشۋشى جولداردى جاۋىپ تاستاعان ەڭ قاتال قاقتىعىستان كەيىن ساۋد ارابياسىنان كومەك سۇراعان بولاتىن. ادىلەت, سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ عيماراتتارى مەن ەلدىڭ ورتالىق بانكى ورنالاسقان اۋداندا تەمىر زاتتارمەن قارۋلانعان توپ قوقىس سالاتىن كونتەينەرلەردەن بارريكادا تۇرعىزعان. 1000 ادامنان تۇراتىن ساۋد ارابياسىنىڭ اسكەريلەرى دە سول اۋدانعا جىبەرىلگەن كورىنەدى. اتوم ستانسالارى قاجەت پە؟ ەۋرووداق  يادرولىق ەنەرگياسىز بولا­شاق تۋرالى ماسەلەنى تەز ارادا ويلاس­تىرۋى ءتيىس. ەنەرگەتيكا ماسەلەلەرى جونىندەگى ەۋروكوميسسار گيۋنتەر وتتينگەر وسىنداي ۇسىنىس بىلدىرگەن. ءبىز تاياۋ بولاشاقتا ەۋروپا يادرولىق ەنەرگيانى قولدانۋدان باس تارتا الا ما دەگەن ماسەلەنى كوتەرۋىمىز كەرەك, دەپ اتاپ وتكەن ول نەمىستىڭ ARD تەلە­ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا. ەۋروكوميسسيا جاپونياداعى اپات­تى جاع­دايداعى اەس احۋالىن تالقىلاۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيستر­لەرىنىڭ شۇعىل كەزدەسۋىن وتكىزبەك. سونىمەن قاتار, ەۋرووداق جاپو­نياداعى «فۋكۋسيما-1» اتوم ەلەكتر ستانساسىنا قاتىستى ماگاتە ساراپ­شى­لارى­مەن شۇعىل ءماجىلىس وتكىزۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن دە مالىمدەگەن. ۇدەۋ ۇستىندەگى ءۇندىستان وڭىرلىك جانە الەمدىك دەرجاۆا بولۋعا تالپىنىسىندا ءۇندىستان تاعى ءبىر قادام جاسادى – ول قارۋ-جاراقتى ەڭ كوپ ساتۋشىلار قاتارىنا قوسىلدى. قارۋ-جاراق ساۋداسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋمەن اينالىساتىن ستوكگولم الەمدىك پروبلەمالاردى زەرتتەۋ ينستيتۋتى قارۋ-جاراق يمپورتتاۋدا ءۇندىستان قىتايدان اسىپ كەتتى دەپ حابارلاعان. جاڭا بايانداماعا سايكەس 2006-2010 جىلدارى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ساتىپ الىنعان قارۋ-جاراقتىڭ 9 پايىزى ءۇندىستاننىڭ ەنشىسىنە تيەسىلى ەكەن. وسى باياندامادا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ءۇندىستان تاياۋ ۋاقىتتار ىشىندە ءبىرىنشى ورىندى ەشكىمگە بەرمەك ەمەس. وسى ورايدا, ءۇندىستاننىڭ 2011 جىلعى اسكەري بيۋدجەتىنىڭ شامامەن 32 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىنىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. كوتەرىلىسشىلەر شەگىنۋگە ءماجبۇر ليۆيا كوسەمى مۋامار كاددافيدىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرى ەلدىڭ شىعىسىن­داعى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سانالا­تىن ادجابيا قالاسىنا بىرنەشە مارتە اۆياسوققى جاساعان. ليۆيالىق اۆياتسيا كوتەرىلىسشىلەر ورنالاس­قان ەلدىڭ شىعىسىن كۇن سايىن اۋە سوققىسىنىڭ استىنا الۋدا. وتكەن دەمالىس كۇندەرى ۇكىمەت اسكەرلەرى راس-ەل-انۋف جانە مارسا-ەل-برەگا قالالارىن ءوز باقى­لاۋىنا العان. كوتەرىلىسشىلەر شىعىسقا قاراي شەگىنۋگە ءماجبۇر بو­لىپ, قازىرگى كەزدە ءوز كۇشتەرىن ادجابيا قالاسى توڭىرەگىنە شوعىر­لان­دىرۋدا. دەگەنمەن, سانى از, ساپاسى تومەن كوتەرىلىسشىلەردىڭ ەل اسكەر­لەرى­نە قارسىلىق كورسەتە المايتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. توكيودا ابىرجۋشىلىق جوق توكيودا رادياتسيا دەڭگەيىنىڭ جو­عارى­لاپ كەتۋىنەن ەشقانداي ابىر­جۋ­شى­لىق تۋىنداعان جوق. بۇل ­تۋرالى توكيو قالاسىندا تۇراتىن يليا گورەلوۆ  «ورىس جاڭالىقتار قىزمەتىنە»  بەرگەن سۇحباتىندا حابارلاعان. ەشقانداي دۇرلىگىس جوق, جاعداي حالىققا حابارلانىپ وتىراتىندىقتان, جاپوندار  جارىلىستىڭ بولعانىن, بىراق رادياتسيانىڭ توكيوعا جەتپەيتىنىن, سولتۇستىكتەن كەلگەن اۋانىڭ جەلمەن تەڭىز جاققا كەتەتىنىن بىلەدى, دەپ اتاپ كورسەتكەن ول. قولايسىزدىقتار بار, ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيلەرى وزگەشە, دەگەنمەن جاپوندار ءوز عاسىرىندا جەر سىلكىنىستەرىن دە, يادرولىق بومبانى دا كورگەن, وزدەرىن قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگىن بىلەتىن حالىق دەگەندى دە قوسىپ قويعان توكيو تۇرعىنى ءوز سوزىندە. پحەنيان كەلىسسوزدەرگە دايىن جاپونياداعى وقيعالار اياسىندا سولتۇستىك كورەيا وكى­مەتى يادرولىق باعدارلاما بويىنشا التىجاقتى كەلىسسوز­دەر­گە قايتا ورالۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەگەن. وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا پحەنيان ۋراندى بايىتۋ زاۋىتىندا مىڭداعان تسەنتريفۋگالاردىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن مويىنداعان بولاتىن. سونىمەن بىرگە ەل وكىمەتى ءوندىرىستىڭ تەك بەيبىت ماقساتتارعا عانا ارنالاتىنىنا دا سەندىرگەن. ال كەلىسسوزدەردەن پحەنيان 2009 جىلدىڭ ساۋىرىندە شىعىپ, سودان كەيىن يادرولىق زاريادقا  سىناق جۇرگىزۋدى قولعان العان-دى. نەمىستەر اتوم ستانساسىنا قارسى گەرمانيانىڭ سوتسيال-دەموكراتتار مەن «جاسىلدار» سياقتى نەگىزگى وپپوزيتسيالىق پارتيالارى ۇكىمەتتىڭ نەمىس اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋدى توقتاتۋىنا قارسى. وپپوزيتسيا ەلدەگى بۇكىل اەس-تەر ەشقان­داي تالقىلاۋسىز جابىلۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. گفر كانتسلەرى انگەلا مەركەل قولداۋ كورسەتكەن باعدارلاما اەس-تەر جۇمىسىنىڭ مەرزىمىن 2005 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى قاراستىرعان بولاتىن. بىراق, قازىر كانتسلەردىڭ ءوزى دە جاپونياداعى جاعدايدىڭ اتالمىش باعدارلاماعا كۇمان تۋعىزا­تى­نىن جانە نەمىس اەس- تەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك ستاندارتى جاڭا تەكسەرۋلەردى قاجەت ەتەتىنىن مالىمدەگەن. ۇلكەن «سەگىزدىك» كەلىسە المادى ۇلكەن «سەگىزدىك» ەلدەرى ليۆياداعى جاعدايعا اسكەري تۇرعىدا ارالاسۋ مۇمكىندىگى جونىنەن ورتاق كەلىسىمگە كەلە المادى,  دەپ حابارلاعان فرانتسيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى الەن جيۋپە «ەۆروپا-1» راديوستانساسىنا بەرگەن سۇحباتىندا. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كۇنى حالىقارالىق قاۋىمداستىق مۋامار كاددافيدىڭ وپپوزيتسياعا قارسى وپەراتسيالار جۇرگىزۋىنە توسقاۋىل قوياتىنداي جاعدايدا ەمەس. ول ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىق ءتيىستى شەشىم قابىلداماعاندىقتان, بۇگىن بىزدە اسكەري قۇرالدار جوق, دەپ مالىمدەگەن الەن جيۋپە. سونىمەن بىرگە ول ۇلكەن «سەگىزدىك» ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ قارار قابىلداۋ ماسەلەسى بويىنشا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە پىكىرتالاستار وتكىزۋگە كەلىسكەنىن دە جەتكىزگەن. ينتەرنەت ماتەريالدارى نەگىزىندە ازىرلەندى.