قازاقستانداعى ءتۋريزمدى بەلسەنە قولعا الىپ, قىزۋ دامىتۋعا ەڭ قولايلى دا اسا بەيىم وبلىس ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى, ءسوز جوق, شىرايلى شىمكەنت شاھارى. ءبىز مۇنى سوڭعى كەزدەرى كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ ەندىگى مەن بويلىقتارىن ويشا ءسۇزىپ شىعىپ, كىمدە قانداي مۇمكىندىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار بار ەكەنىن بەزبەنگە سالىپ كورە باستاعاننان كەيىن تولىق اڭعارا تۇسكەن سەكىلدىمىز.
ال قازاقستاندا قازىرگى تاڭدا وسى ءبىر «ءتۇتىنسىز فابريكا» اتانعان الەۋەتتى سالا اسا جىلدام قارقىن الىپ كەتپەگەنمەن, اقىرىنداپ دامىپ كەلە جاتىر. تۋريستىك فيرمالار ءتۇرلى مارشرۋتتاردىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن ۇسىنۋعا دايىن. ولاردىڭ اراسىندا تاريحي جەرلەر, بەلسەندى دەمالىس ورىندارى, ساۋىقتىرۋ مەكەندەرى بار. ەگەر تاڭداۋعا شىمكەنت شاھارى تۇسە قالسا, بۇل قالانىڭ تارتىمدىلىعى مەن تارتۋ كۇشى سوڭىنان ەشكىمدى دە بەيجاي قالدىرماس ەدى. مۇندا سىرتتان كەلگەن كىسىلەر قىزىعا قارايتىن, سۇيسىنە تاماشالايتىن ورىندار مەن مەكەندەر وتە كوپ. ەڭ باستىسى, ەرتەگىدەي كوزگە ەلەستەيتىن قالادا ۇمىت قالدىرىپ كەتۋگە بولمايتىن قىزىقتى نارسەلەر دە جەتكىلىكتى. ءبىز بۇلاردىڭ قاتارىنان 13 ءتۇرلى باعىت پەن نىساندى ەكشەلەپ الدىق.
ەندى سولاردى سانامالاپ ايتىپ شىعايىق. وڭتۇستىك مەگاپوليسىمەن ەتەنە تانىسۋدىڭ ەڭ جاقسى ءادىسى – ونىڭ كونە جانە جاڭا كوشەلەرى مەن داڭعىلدارى بويىندا سەرۋەن قۇرۋ.
ءاۆتوموبيلدىڭ جابىق تەرەزەلەرىنەن شۋاقتى ولكەنىڭ اسەمدىگىن تولىق كورىپ, تاۋدىڭ تازا اۋاسىن سەزىنۋ قيىن. ال ءوز اياعىمەن دوڭعالاق اينالدىرعاندى جاقسى كورەتىندەر ءۇشىن مۇندا Shymkent Bike ۆەلوسيپەدتى جالعا بەرە الادى. ونى ۇسىناتىن بەكەتتەر قالانىڭ بارلىق دەرلىك اۋداندارىندا ورنالاسقان.
گيدپەن ەكى قاباتتى ەكسكۋرسيالىق اۆتوبۋستا قالانى ارالاپ ءوتىپ, ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن كوز توقتاتارلىق جەرلەرىن زەرتتەۋگە بولادى. سول ساپار بارىسىندا ءتيىستى ماماندار سىزدەرگە قالانىڭ تاريحىن ايتىپ بەرىپ, نەگىزگى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى, قازىرگى ساۋلەتتى كورسەتەدى. ءبىر كەش ىشىندە تانىسىپ شىعۋ ءۇشىن وسىنداي تاماشا مۇمكىندىك جاسالادى.
قالانىڭ ءدال ورتاسىندا سۋى ەڭ تازا قوشقاراتا وزەنى اعادى. سۋىنىڭ ءدامىن تاتىپ, تەك ونىڭ شيپالى كۇشىنەن عانا ەمەس, شىمكەنتتىكتەرگە ءتان مەيىرىمدى ەنەرگەتيكاسىنان دا قۋات الۋعا بولادى. وسى وزەننەن سۋ ىشكەن ادام مىندەتتى تۇردە وسىندا تاعى قايتىپ كەلەدى دەگەن ىرىم بار.
مۇندا كەلگەن تۋريستەر بويىنىڭ سەرگىپ, كۇش-قۋاتىنىڭ ارتا تۇسكەنىن سەزىنۋ, وڭتۇستىكتىڭ شۋاعىنان قۋات الىپ, جانۋارلارعا ءوز قولىمەن ازىق بەرۋ قىزىعىنا باتۋ ءۇشىن حايۋاناتتار ساياباعىنا بارعان بولار ەدى. ال زووپاركتە مىڭداعان اڭ-قۇس قوناقتاردى اسىعا كۇتەدى. ولار, اسىرەسە, وزدەرىنە كوڭىل ءبولىپ, قۋاندىرا بىلەتىن قوناقتارعا ايرىقشا قارايدى.
قالا اۋماعىندا ساياحات جاساپ جۇرگەن مەيمان كوشەلەر بويلارىنان جالىعا باستاسا, از-كەم ۋاقىت جاڭا «جايلاۋكول» دەمالىس ساياباعىنا ايالداي الادى. وسىندا ورنالاسقان ورتالىق ازياداعى ەڭ بيىك «Altyn eye» شولۋ دوڭعالاعىنا شىققان ادام قالانى الاقانداعىداي انىق كورەتىن بولادى.
شىرايلى شىمكەنتتىڭ باسقا قالالاردان تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, مۇندا ەجەلگى شىعىس اس دايىنداۋ ونەرىنەن حابار بەرەتىن ءدامحانالار مەن تاماقتاندىرۋ ورىندارى كوپ-اق. شىمكەنتتە ەشقانداي جەردە كەزدەسە قويمايتىن الۋان ءتۇرلى تاعامدار بار. سونىڭ ىشىندە شىمقالانىڭ ايگىلى كاۋاپتارى, تاندىرى مەن سامساسى, حوش ءيىستى پالاۋى, ناعىز شىعىس داستۇرىندەگى شاي كەلگەن قوناقتىڭ الدىنان تابىلادى.
قالا تۇرعىندارىنىڭ ەڭ سۇيىكتى جەرى, البەتتە, اتاقتى دەندروپارك. مۇندا تۇرعىندار وتباسىلىق سەيىلدەردى ۇيىمداستىرۋدى, سامال جەل مەن تازا اۋانىڭ اياسىندا كەڭ تىنىس الىپ, راحاتتانىپ جۇرگەندى جاقسى كورەدى. ءدال وسىندا ناعىز قالا ءومىرىنىڭ قىز-قىز قايناۋىن كورۋگە بولادى, جاستار «ماحاببات پاتشالىعى» سارقىراماسىندا ءتىلەك تىلەۋگە قۇشتارلىق تانىتادى.
شىمكەنتكە قادام باسىپ, كەلىپ تۇرعان ادامنىڭ بۇل قالانىڭ مادەني-تاريحي ومىرىنەن دەرەك بەرەتىن مەكەندەردى اينالىپ وتپەگەندەرى دۇرىس. وبلىستىق ولكەتانۋ مۇراجايى وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ 2200 جىلدىق تاريحىن زەرتتەۋگە كومەكتەسەدى. ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ەجەلگى قالالار مادەنيەتى مەن تاريحى, سونداي-اق كوپتەگەن عاسىرلار بۇرىن وسى جەرلەردى مەكەندەگەن اتا-بابالارىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرى تۋرالى ءبىراز جايتقا قانىعۋعا بولادى.
تۇنگى شىمكەنت كۇندىزگىدەي اسەم. قالا تۇرعىندارىنىڭ كەشكى ءومىرىن تاۋەلسىزدىك ساياباعىندا تاماشالاۋ بارىنەن قولايلى بولىپ شىعار ەدى. مۋزىكالىق سۋبۇرقاقتار كلاسسيكالىق جانە قازىرگى زامانعى مۋزىكانىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ءتۇرلى-ءتۇستى نۇر شاشىپ, ۇدايى مەرەكە سەزىمىن تۋدىرادى.
شىمكەنتتە ايالداي تۇرۋعا تاعى بىرنەشە كۇنى بار ادامنىڭ قالا ماڭىنداعى كورىكتى دە تاريحي جەرلەردى ارالاپ شىعۋعا ۋاقىت تاپقانى ءجون. سوندا ول 40 شاقىرىم جەردەگى ايگىلى قازىعۇرت تاۋىنا بارىپ, ءتاۋ ەتىپ قايتۋعا مۇمكىندىك الادى. قازىر ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى قاسيەتتى تاۋ سانالاتىن بۇل جوتالاردىڭ جونى قاجىلىققا باراتىن كىسىلەر جينالاتىن كيەلى ورىن سانالادى. بۇدان كەيىن ورتاعاسىرلىق ساۋلەت ونەرىنىڭ جاۋھارى, جىل سايىن مىڭداعان قاجىعا بارۋشىلار مەن تۋريستەر جينالاتىن ەجەلگى مەكەن ەسەبىندەگى احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! ال وسىمدىكتەردىڭ سان الۋان ءتۇرى وسەتىن, باسىنان قۇس قاناتىنىڭ سۋىلى ەشقاشان باسىلمايتىن اقمەشىت ۇڭگىرى وزىندە مىڭداعان دۇعالاردى ساقتايدى جانە وسىندا كومەك ىزدەپ كەلگەن ادامدارعا عاجايىپ كۇش بەرەدى. سول سياقتى ورتالىق ازياداعى ەڭ ەجەلگى بولىپ سانالاتىن اقسۋ-جاباعىلى قورىعىندا جەر بەتىندە كەزدەسە بەرمەيتىن قۇستار دا تىرشىلىك ەتىپ جاتىر.
ال شىمكەنتتە كەلگەن مەيمان ۇيىنە قايتار الدىندا ءوز جاقىندارى مەن دوس-جاراندارى ءۇشىن وسى جەردەن بازارلىق الا كەتۋدى ۇمىتپاعاندارى ابزال. شىعىس تاتتىلەرى, كەپتىرىلگەن جەمىس جانە وسى ءوڭىردىڭ قۇرتى كىم-كىمنىڭ دە تىلىنەن ۇيىرىلە تۇسەر ەدى.
وسىنداي كۇن شۋاعىنا مالىنعان نۇرلى دا ساۋلەلى قالادا ەرتەگىدەگىدەي ۇمىتىلماس ۋاقىت وتكىزگەن ادامنىڭ مۇندا كەمىندە ەكى-ءۇش اداممەن دوستاسىپ قايتىپ بارا جاتاتىنىنا ەش كۇمان جوق. بۇل وسى ولكەنىڭ ادامدارىنا جىلىشىرايلىلىق پەن قاراپايىمدىلىقتىڭ ارقاسىندا ءمۇمكىن بولىپ تۇرادى.
شىمكەنتتىڭ قوناقجايلىلىعىن كوزىمەن كورىپ, كوڭىلىمەن توقىعان ادامنىڭ ءوز ۇيىنە قايتار الدىندا I Love Shymkent دەگەندى سەنىمدىلىكپەن ايتۋعا تولىق قۇقى بار. جانە ونىڭ تاپ سونداي ينستالياتسيا جانىندا سۋرەتكە تۇسۋىنە دە بولادى.
سونىمەن, ءبىز شىرايلى شىمكەنتكە وسىلاي قىسقاشا ساياحات جاساپ شىقتىق. ال ءبىزدىڭ وسى ايتىپ تۇرعانىمىزدىڭ ءبارى شىندىق ەكەنىنە يمانداي يلانعان جاننىڭ دا, بۇعان كۇدىك كەلتىرەتىن كىسىلەردىڭ دە سولاردى قاداعالاي قاراپ شىعۋلارى ءۇشىن شىمدى قالاعا ارنايى كەلىپ قايتقانىنان داۋا ەشتەڭە جوق.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىمكەنت
