19 قاراشا, 2016

كۇمىس كومەي كوشەنەي ەدى-اۋ!..

982 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن
img-20161118-wa0005ۋاقىت زىمىراپ ءوتىپ جاتىر. زاماندار اۋىسىپ, قوعامدىق قۇرىلىستار دا وزگەرىسكە ۇشىرايدى. بىراق, باعزى زامانداردان بەرى جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان جىراۋلىق ونەر قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ التىن كومبەسى رەتىندە ۇرپاققا مۇرا بولىپ, جاڭا ۇيلەسىم تاۋىپ, دامىپ كەلەدى. نەبىر ءدۇلدۇل جىراۋلار حالىق جادىندا قالدى. بۇقار جىراۋ, سىپىرا جىراۋ, اق­تامبەردى, جيەنباي جىراۋ... وسىلاي قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحىنىڭ ءىرى تۇلعالارى ساناعا كەلە بەرەدى. جىراۋلىق, تەرمەشىلىك مەكتەپ سىر وڭىرىندە ۇزاق ساقتالدى. قايماعى بۇزىلماعان ونەردىڭ شوراياقتىڭ ومارى, ءجۇسىپتىڭ مۇزا­فارى, كەتە ءجۇسىپ ەش­نيازوۆ سىندى جىرشى-تەر­مەشىلەرى قازاق­تىڭ جۇرەك ار­حيۆىندە ساقتاۋلى. سولار­دىڭ اراسىندا رۇستەمبەك جى­راۋدىڭ ەرەكشە ورنى بار ەدى. كۇنى كەشە ءدۇ­نيەدەن وتكەن شىعىس­تانۋشى عالىم, پروفەسسور وتەگەن كۇ­مىسباەۆ: «... رۇستەمبەك جىر ايت­­قاندا كومەكەيىندە ءبۇر­كىت­تىڭ باسىنداي بىردەمە ويناپ ءجۇرىپ, جۇيتكىپ جونەلەتىن. قاي­ران, قاسيەتتى ەلىمنىڭ قىران جى­راۋلارى-اي!» دەپ تامسانا جا­زىپ ەدى. سول رۇستەمبەك – جيەن­­باي جىراۋدىڭ بالاسى, ال كو­شە­نەي – نەمەرەسى. جاستايىنان تەر­مەشىلىك, جىراۋلىق ءداس­تۇردىڭ اتىن شىعارعان كوشەنەي جىراۋ­دى قازاق ءالى ۇمىتا قويعان جوق. 28 جاسىندا ماسكەۋدە وپات بولعان كوشەنەي ءتالىمى ۇلتتىڭ جادىندا. كوشەنەي جۇرگەن جەردە بۇكىل قازاقتىڭ رۋحى ىلەسىپ جۇرەتىن. ول 1946 جىلى قارماقشى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلدى. كوشەنەي ءرۇس­تەمبەكوۆ 1969-1970 جىلدارى ءما­سكەۋدەگى اتاقتى م.گور­كي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋ­تىندا وقىدى. وعان اتاقتى فولكلورتانۋشى, م.اۋەزوۆ اتىن­داعى ادەبيەت جانە ونەر ينستي­تۋتىنىڭ عالىمدارى ورازگۇل نۇر­ماعامبەتوۆا مەن ماردان باي­دىلداەۆ قامقورلىق جاسادى. اتتەڭ, دۇنيە! قاپىدا ەلەكتريچكا سۇيرەپ كەتپەگەندە, ءتىرى بولعاندا قانشاما جىر-تەرمە جازىلىپ الىنار ەدى. بىراق, سوڭىندا ۇلى, قالىڭ ەلى قازاعى قالدى. كو­شەنەيدىڭ جىر مەكتەبى بار. ءبۇ­گىندە ولار قازاق ساحناسىنا ك­ورىك بە­رىپ ءجۇر. بيىل كوشەنەي رۇستەم­بەكوۆتىڭ تۋعانىنا 70 جىل تولىپ وتىر. وسىنداي جىراۋ-تەرمەشى اۋلەتىنىڭ التىن سى­نىعى كو­شەنەيدى ەلى تۋعان توپىراعى ۇمىتپاعانى قۋانتادى. قى­زىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قى­رىمبەك كوشەرباەۆ باس بولىپ جىر ءدۇلد ۇلى كوشەنەي رۇستەمبەكوۆتى ەسكە الۋ جيىندارىن جانە كوپتەگەن مادەني-رۋحاني شارالارىن وتكىزگەلى جاتىر. قۇتتى بولسىن! ونەرپاز ۇلىن ۇلىقتاي الاتىن سىر سۇلەيلەرى ەلىنە راحمەت ايتامىز! ءۋاليحان قاليجانوۆ, ءشومىشباي ساريەۆ, كوشەرباي داۋلەتباەۆ, ءشامىل ابىلتاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى
سوڭعى جاڭالىقتار