پارا بەرسە, الا بەرگەن

الماتىدا 9 ايدا 871 لاۋازىم يەسى جەمقورلىعى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلدى مەگاپوليستە جەمقورلىققا قارسى كەزەكتى اۋقىمدى جيىن ءوتتى. الماتى قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن «جاڭارۋ» جالپىۇلتتىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قوزعالىسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى الماتى  فيليالى قالاداعى كاسىپكەرلەردىڭ باسىن قوستى. پاراقورلىقتىڭ بيزنەس­پەن بايلانىستى جۇيەلىك كەدەرگى­لەرىنە قاتىستى كەزدەسۋگە سالىق, قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرى, قالا اكىمدىگى مەن قوعامدىق ۇيىمدار دا شاقىرىلدى. جيىن بارىسىندا جەمقورلىققا بايلانىستى ناقتى قىلمىستىق ىستەر تۋرالى مالىمەتتەر ايتىلدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى ءجا­نە سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ مالىمەت­تە­رى بويىنشا, جىل باسىنان بە­رى الماتىدا جەمقورلىققا قاتىستى 156 قىلمىس ورىن العان. پاراقورلىق جاعىنان قالادا المالى, بوستاندىق جانە مەدەۋ اۋداندارى «كوش باستاپ» تۇر ەكەن. «الماتىدا 2016 جىلدىڭ 9 ايىندا پاراقورلىعى ءۇشىن 871 لاۋا­زىم يەسى جاۋاپقا تارتىلدى. ونىڭ 11-ءى رەسپۋبليكالىق, 53-ءى وبلىستىق, 103-ءى قالالىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدەگى قىز­مەت­كەرلەر. بۇلار مەملەكەتكە 33 ميلليارد تەڭگە زيان كەلتىرگەن. شىعىننىڭ 19,5 ميللياردى كەرى قايتارىلىپ, جەكە م ۇلىكتەرى تاركىلەندى», – دەدى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگىنىڭ الماتى قالالىق دەپارتامەنتىنىڭ جەتەكشىسى ماقساتحان اناپين. اگەنتتىك جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسىنا كوز سالساق, جەمقورلىق ىندەتى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 29%, جامبىل وبلىسىندا – 24% جانە الماتى قالاسىندا 22%-دى قۇرايدى. كەرىسىنشە, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا پاراقورلىق بارىنشا تومەن – 0,4%. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە جەمقورلىقتىڭ كەسىرىنەن كوپ كولەمدەگى قارجى قولدى بولىپ, 47 قىلمىسكەر وسى كۇنگە دەيىن حالىقارالىق ىزدەستىرىلۋدە ءجۇر ەكەن. مەملەكەتتىك قىزمەتتى ىق­شام­­داۋ ماقساتىندا 3 دەڭگەيلى ىرىكتەۋدەن تۇراتىن كونكۋرستىق نە­­گىز­دەگى مانساپتىق تاعايىنداۋ ءۇل­گى­سى ەنگىزىلگەن بولاتىن. مەم­لە­­­كەتتىك مەكەمەلەردە جۇمىس ءى­س­تە­گىسى كەلەتىندەر الدىمەن زاڭ­­­داردى ءبىلۋى, جەكە ادامي قا­س- ي­ە­ت­­تەرى ارنايى سىناقتان ءوتىپ, وسى­­د­ان كەيىن عانا اڭگىمەلەسۋگە شا­­قىرىلادى. دەگەنمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر جالا­قى­­سىنىڭ 20-40 پايىزعا ءوسۋى كادر ال­ماسۋىن 2 ەسەگە, كوماندا اۋىسۋ­ىن 27 ەسەگە ازايتقان. ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيا قولعا الىنعان كەزدە 59 ءتۇرلى زاڭ قابىلدانعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. وسى جانە باسقا دا شارا­لار­­دىڭ ارقاسىندا Transparency International الەمدىك كور­رۋپ­تسيالىق كارتاسىندا قازاقستان قا­زىر 168 ەلدىڭ ىشىنەن 123 ورىن­عا جىلجىدى. 2014 جىلى 17 ورىن­عا تومەن بولاتىن. ال پا­ر­ا­­ق­ور­­لىقتىڭ ەڭ تومەنگى دەڭ­گەيى كانادا, فينليانديا مەن گەرمانيادا تىركەلسە, كەرىسىنشە, اۋعانستان, سۋدان جانە ۆەنە­سۋەلا جەمقورلىق جاعىنان ال­عاش­­قى ۇشتىكتى باستاپ تۇرعان كو­رىنەدى. كەزدەسۋدە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باعالاۋىنشا, مەم­لەكەتتىك سەكتورداعى جەم­قور­لىق الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 2 پايى­زىن الىپ كەتەتىنى ايتىلدى. بۇل الماتى قالاسىنىڭ جال­پى وڭىرلىك ونىمىنە تەڭ, دەمەك, 79,2 ميلليارد تەڭگە. ال بۇل قاراجاتقا 80 مەكتەپ, 100 بالاباقشا سالۋعا نەمەسە 500 شاقىرىم جولدى جوندەۋگە بولادى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى