سايلاۋ-2011
كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى زاڭ تارتىبىنە سايكەس باستالىپ كەتتى. وسى ورايدا ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز وسك مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەنگە جولىعىپ, سايلاۋ ناۋقانىنا بايلانىستى ءبىراز ساۋال قويعان بولاتىن.
– ءلاززات جاڭىلىسقىزى, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا دايىندىق جۇمىستارى باستالعانىنا ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى دا باستالىپ كەتتى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى باس پروكۋراتۋراعا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋدى قاتتى تاپسىردى. وسى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى تۇرعىسىنان اڭگىمەلەي وتىرساڭىز.
– ءيا, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. بۇل – جالپى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى. سايلاۋالدى ۇگىت ءجۇرگىزۋ ءتارتىبى «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى. زاڭدا كانديداتتاردىڭ ۇگىت جۇرگىزۋى 3 باعىتتا قاراستىرىلعان: بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ۇگىت-ناسيحات ءجۇرگىزۋ, جاريا ءىس-شارالار (جينالىستار, سايلاۋشىلارىمەن كەزدەسۋلەر, پىكىرتالاستار مەن پىكىر الماسۋلار, ت.ب.) وتكىزۋ, باسپا, دىبىس-بەينە جانە وزگە دە ۇگىت ماتەريالدارىن شىعارىپ, تاراتۋ.
مەملەكەت كانديداتتاردىڭ ءوز باعدارلامالارىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋى ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە تەلەديداردان 15 مينۋت, راديودان 10 مينۋت ءسوز سويلەۋىنە جانە رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا كولەمى 0,1 باسپا تاباق نەمەسە 540 سم2 كولەمدەگى ەكى ماقالا جاريالاۋىنا بىردەي قاراجات بولەدى جانە بۇل قاراجاتتىڭ زاڭمەن كوزدەلگەن ماقساتتارعا پايدالانىلۋىن قاداعالاپ وتىرادى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 28-بابى 6-تارماعىنا سايكەس, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءتيىستى سايلاۋ كوميسسيالارىمەن بىرلەسىپ بارلىق كانديداتتاردىڭ ۇگىتتىك باسپا ماتەريالدارىن ورنالاستىرۋى ءۇشىن ورىن بەلگىلەيدى جانە ولاردى ستەندتەرمەن, تاقتالارمەن, تۇعىرلىقتارمەن جاراقتاندىرادى.
بۇل رەتتە سايلاۋالدى ۇگىتكە ارنالعان باسپا ماتەريالدارى بارلىق كانديداتتار ءۇشىن تەڭ قۇقىقتار قامتاماسىز ەتەتىن جاعدايدا ورنالاستىرىلادى. ارنايى ستەندتەر, تاقتالار مەن تۇعىرلىقتاردا بارلىق ۇمىتكەرلەر ءۇشىن تەڭ كولەمدە ورىنداردىڭ ءبولىنۋى قامتاماسىز ەتىلەدى.
سايلاۋ تۋرالى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى كانديداتتارعا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ ءۇشىن شارتتىق نەگىزدە ءۇي-جاي بەرەدى. ءۇي-جاي بەرۋ شارتى بارلىق كانديداتتار ءۇشىن بىردەي جانە تەڭ بولۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە ءۇي-جاي بەرۋ كەزەكتىلىگى كانديداتتاردان ءتيىستى وتىنىشتەردىڭ ءتۇسۋ رەتىمەن بەلگىلەنەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, كانديداتتاردىڭ سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ءۇشىن ءۇي-جايلار جالداۋعا دا, باسپا ۇگىت ماتەريالدارىن باسىپ شىعارۋعا دا, رەسپۋبليكا اۋماعىندا ۇگىت جۇرگىزۋى ءۇشىن كولىكتىك شىعىندارىنا دا قارجى ءبولۋ زاڭمەن كوزدەلگەن. بارلىعى, پرەزيدەنتتىككە كانديداتتىڭ ارقايسىنىڭ سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 6 ملن. 300 مىڭ تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىنگەن.
– جاقسى, مەملەكەتتىك كەپىلدىك تەڭدەي بولادى ەكەن, ال قورلار بويىنشا قالاي؟ جالپى قورداعى قاراجاتتىڭ شەكتەۋلى كولەمى قانشالىقتى؟
– جوعارىدا ايتىپ كەتكەن مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدان تىس, ءاربىر كانديدات سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىسىن ءوزىنىڭ سايلاۋ قورى قاراجاتى ەسەبىنەن دە جۇرگىزە الادى. بۇل كانديداتتىڭ سايلاۋ قورىن قۇرۋىنا بايلانىستى. سايلاۋ قورى كانديداتتىڭ جەكە قاراجاتىنىڭ, كانديداتتى ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ, يا بولماسا قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ قاراجاتىنىڭ جانە رەسپۋبليكا ازاماتتارى مەن ۇيىمدارىنىڭ قايىرىلىمدىقتارى ەسەبىنەن قۇرالادى جانە 432 ملن. تەڭگە شاماسىنان اسپاۋى ءتيىس.
سايلاۋالدى قورعا جينالعان قاراجاتتىڭ ءمولشەرى مەن جۇمسالۋىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى باقىلاپ وتىرادى جانە سايلاۋ ناۋقانى اياقتالعاننان كەيىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريا ەتىلەدى.
– سايلاۋعا بايقاۋشىلار قالاي قاتىساتىن بولادى؟
– جالپى ءبىر ايتا كەتەتىنى, بايقاۋشىلار قازاقستانداعى سايلاۋلارعا وتە بەلسەندى قاتىسادى. ەقىۇ-دان 436 بايقاۋشى كەلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا 59 ادام تىركەۋدەن ءوتتى, ونىڭ 44-ءى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنان. ۇزاق مەرزىمدى بايقاۋشىلار جۇمىستارىنا قازىردىڭ وزىندە-اق كىرىسىپ كەتكەن. تمد ميسسياسى قۇرامىندا 400-دەن اسا بايقاۋشى كەلەدى دەپ وتىرمىز, ال ودان كەيىن تىكەلەي كەلەتىندەر جانە شەتەلدىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى بار, قىسقاسى, ءبىراز بايقاۋشى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وتكەن سايلاۋدا 1600-دەن استام بايقاۋشى قاتىسسا, وسى جولى دا ودان كەم بولمايتىن شىعار.
– كانديداتتاردىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارى جايىندا نە ايتاسىز؟
– سايلاۋ زاڭناماسىندا پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋگە كومەكتەسەتىن, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت ءجۇرگىزەتىن, كانديداتتاردىڭ ءمۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارىنىڭ بولۋ قۇقى كوزدەلگەن. ولاردىڭ سانى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە 3 ادامنان اسپاۋى ءتيىس. ودان كەم بولۋى مۇمكىن, بىراق اسىپ كەتپەۋى شارت. سايلاۋ كوميسسياسى كانديداتتىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامىن بۇل ازاماتتىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادام بولۋعا كەلىسىمى تۋرالى ءوتىنىشىنىڭ نەگىزىندە تىركەيدى جانە ءتيىستى كۋالىك بەرەدى.
جالپى, سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدار نەعۇرلىم بەلسەندى بولسا, ءوز قىزمەتىن زاڭ تالاپتارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ ۇيىمداستىرسا, پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر ءۇشىن سوعۇرلىم ءتيىمدى. ال, زاڭ تالاپتارىنا قايشى ارەكەت ەتكەن جاعدايدا ولار ءوز مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. ياعني, جاۋاپكەرشىلىك جوعارى بولۋى ءتيىس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى.
